balkon_feslegen

Eski sevgiliyi sosyal medyadan stalklamak neden bu kadar manyaklaştırıyor insanı? Benim için 2020 pandemisinde başladı, evde balkonumdaki saksıları budarken telefonuma yapışıp eski story'lerini izliyordum. Mesela, onun Temmuz 2021'de paylaştığı o plaj selfiesi var, zoomlayıp arka plandaki otel tabelasını görüp TripAdvisor'da araştırmıştım, hatta "Acaba kimle gitmiş?" diye gece yarısı uykumu kaçıran detaylara takılmıştım. Bu alışkanlık, sulama rutinimden daha otomatik oldu artık.

2004'te Ankara'da ziraat fakültesine girdim, balkon bahçeciliğine olan tutkumu akademik hale getirmek için. O yıllarda derslerde toprak analizleri yapardık, hocalarımız gibi Dr. Yılmaz'ın bahçelerini örnek alırdık. Mezun olduktan sonra İstanbul iş başvurularında diplomam kağıt parçası gibi durdu, kimse pratik bilgiye değer vermedi. Şimdi evimdeki feslegenleri sularken, o günlerin teorik hayallerini hatırlıyorum, gerçek öğrenme sokaklarda ve saksılarda gizliydi.

2018 sonbaharında İzmir'de ilk işime girdiğimde, maaşım 4000 TL idi ve ev kirası 2000 TL'yi buluyordu. Her ayın başında hesap kitap yapardım, geriye kalanla ancak market alışverişini ve toplu taşımasını karşılıyordum. O sırada balkonumdaki fesleğenler susuz kaldı, çünkü yeni toprak almak için bütçe ayıramıyordum. Maaşın yarısının kiraya gitmesi, gerçekten hayattan keyif almayı engelliyor mu?

balkon_feslegen

türkiye'de kadın olmak

Şu meşhur balkon fesleğeni mevzusu var ya, işte tam da öyle hissettiriyor bazen. Dışarıdan bakınca yemyeşil, mis kokulu, capcanlı. Ama bir de iç yüzünü bilirim ben, o saksının dibindeki toprağı, suyu, güneşi ne kadar özenle seçtiğimi, rüzgardan koruduğumu.

Geçen bahar, komşunun teki, "Senin fesleğenler ne güzel tutmuş, benimkiler hep kuruyor," dedi. Güldüm içimden. Benimkiler kuruyana kadar kaç tane çürük yaprağı temizledim, kaç kere yerini değiştirdim, hangi gübreyi kullandım, o bilir mi hiç? Ben de ona, "Sabah güneşi alsın, öğleden sonra gölge olsun," dedim geçtim.

Aynı hesaba geliyor Türkiye'de kadın olmak. Herkes bir şey der, bir beklenti koyar önüne. "Niye evlenmedin?", "Çocuk yapacak mısın?", "Çalışıyorsun ama evin işleri ne olacak?" sanki o fesleğeni yetiştirirken sadece güneşli bir cama koymak yetiyormuş gibi. Kimse o toprağın PH değerini sormaz, yaprak bitleriyle olan mücadelemi bilmez.

Benim balkonumda fesleğenlerim var, sardunyalarım var, hatta geçen sene denediğim birkaç süs bitkisi bile oldu. Hepsinin ayrı bir derdi, ayrı bir bakımı var. Ve ben her birine kendi istediğim gibi bakarım, kimsenin "şöyle yap" demesine izin vermem. Sen de kendi bahçene bak, kimsenin lafına takılma derim. Kendi toprağını, kendi suyunu, kendi güneşini kendin bil.

Mahalle bakkalları yavaş yavaş kayboluyor, eskiden Kadıköy'deki köşe bakkalımdan fesleğen tohumu ve toprak alırdım, her seferinde 5 lira verip taze malzeme kapardım. 2015'te o bakkal kapanınca, süpermarketlere mahkûm oldum, raflarda aynı markayı bulmak için dakikalar harcıyorum. Şimdi online sipariş ediyorum ama o samimiyeti, "Abla bu tohumlar balkonuna tam uyar" diyen esnafı özlüyorum, her şey daha soğuk ve standart hale geldi. Bakkalların yerini alan zincirler, balkon hobimi bile etkiledi, çeşit azaldı.

2018 yazında, balkonumda bir sokak kedisini beslemeye başladım, adı Fıstık olsun. O sıralar İstanbul trafiğinde işe gidip gelirken, kedinin balkon çiçeklerimle oynamasını izlemek keyifliydi ama gerçekler ağır bastı. Veteriner masrafları ilk ayda 250 TL'yi buldu, maması için haftada 40 TL harcıyorum ve tüy döküntüleri yüzünden fesleğenlerimi iki kez değiştirdim. Sahiplenmek, özgürlüğü paylaşmak gibi geliyor ama sonunda kendi hayatını da yeniden şekillendiriyor.

Balkonda fesleğenlerimi büyütürken, o eski ilaç prospektüslerini elime alınca hep bir ürperti gelir üstüme, sanki çocukluğumun o karanlık kış akşamlarına dönüyorum. 1995'te, annemin balkonumuzu saran yaprak bitlerinden kurtarmak için aldığımız bir böcek ilacını hatırlıyorum; markası Raid'di, o kırmızı kutunun içinden çıkan kağıt, ince ve katlı, sanki bir lanetli haritaydı. Üzerinde "ciltte tahriş, solunum zorluğu" diye yazıyordu, ben 12 yaşındayken bunu okuyunca kalp atışlarım hızlanmıştı, hemen pencereye koştum temiz hava almaya. O zamanlar, apartmanımızın bodrumunda sakladığımız o ilaçları gizlice incelerdim, ama prospektüsleri gördükçe içimde bir korku büyürdü.

Şimdi düşününce, o yılların eczane ilaçları gibiydi bunlar, her şey abartılı yazılmıştı sanki insanları caydırmak için. Mesela, 2002'de üniversiteye başladığımda, İstanbul'un o kalabalık Taksim eczanesinden aldığım bir bitki gübresi ilacının prospektüsünde "göz temasından kaçının, aksi takdirde körlük riski" diye bir uyarı vardı, markası Miracle-Gro'yu hatırlıyorum, o yeşil ambalajı hâlâ gözümde. Balkonumdaki domates fidelerimi kurtarmak için kullandım ama o kağıdı okurken, sanki bir bilim kurgu filmindeymişim gibi hissettim; sol elimdeki şişeyi tutarken, sağ elimle prospektüsü çeviriyordum, her satırda yeni bir felaket. O günden sonra, ilaçları almadan önce mutlaka evdeki eski kitaplarıma bakardım, babamın 80'lerden kalma bahçe notlarını, ama prospektüslerin etkisi bir türlü geçmiyordu. Balkonumda fesleğenler yeşerirken, ben o kağıtların arkasında saklı tehlikeleri düşünürdüm, sanki her çiçek bir risk taşıyordu.

Aslında bu korku, çocukken ailemizin mutfağında yaşadığım bir olaydan geliyor; 1988'de, annem grip için aspirin almıştı, prospektüsünde "karaciğer hasarı" yazıyordu, ben onu okuyunca ağlamıştım, çünkü o sırada balkonda oynadığım bitkilerimi kaybetmekten korktum. Sonra, yıllar içinde balkon hobime döndüğümde, aynı hissi yaşardım; mesela 2010'da, Ankara'daki evimin balkonunda, bir mantar ilacı kullandım, ismi Fungicid'idi, prospektüsünde "aşırı dozda ölümcül olabilir" diye not düşülmüştü, ben bunu görünce ilacı hemen atmıştım, o sırada fesleğenlerim tam çiçek açmıştı. Her seferinde, o kağıtları okumak beni geçmişe götürür, dedemin köyündeki eski ilaç kutularını hatırlatırdı; o kutular, tahta bir sandıkta dururdu, üzerindeki yazılar solmuş ama hala ürkütücüydü. Balkonumda bitkilerimi sularken, prospektüsleri bir kenara koyardım, ama zihnimde kalırlardı.

30'lu yaşlarda balkonunuzdaki bitkilerle ilişkiniz neden daha gerçekçi hale geliyor? 33 yaşımda, geçen yaz İzmir'deki balkonumda bir saksı fesleğen ve reyhan diktim, her akşam sulama işini atlamamak için alarm kurdum. O bitkiler büyürken, eskiden ihmal ettiğim gibi sulamayı unuttuğumda yaprakların solmasını görmek, hayatın diğer yükleri gibi bir ders oldu. Balkon hobiciliği, 20'lerimdeki eğlenceden çıkıp, şimdi bir bakım rutinine dönüşüyor.

Evcil hayvan sahiplenmek herkesin "aileye yeni üye" diye cilaladığı bir serüven, ama gerçekte bir ton beklenmedik saçmalıkla dolu. Benim balkonumu mesken tutan o kedi yavrusunu 2018 yazında, İstanbul'un o boğucu Temmuz ayında, bir sokak köşesinden eve getirdim. Fesleğenlerimi yediğini fark edene kadar her şey güllük gülistanlıktı, sonra her hafta yeni bir saksı almak zorunda kaldım – sadece geçen ay 150 lira harcadım Ace Hardware'den toprak ve bitki almaya.

Köpek sahiplenmeye kalkınca da işler karıştı, mesela geçen sene aldığım o Pomeranian cinsi, adını Pıtır koydum, her sabah 6'da balkonda havlayıp komşuları uyandırıyor. Mamasına ayda 200 lira, veteriner randevusuna 100 lira gidiyor, bir de tüy dökme faciası var ki, halıları temizlemek için ekstra vakit harcıyorum. İnsanlar "sahiplenmek mutluluk getirir" diyor, ama ben sadece bitkilerimin yarısını kaybettiğimi ve uykusuz geceleri sayıyorum. O kedinin balkondaki reyhanı nasıl talan ettiğini gördüğümde, "eh, en azından doğal gübre oldu" diye kendimi teselli ettim, ama yalan. Şimdi evcil hayvan demek, bütçemi ve zamanımı ikiye katlamak demek, hele bir de balkon gibi sınırlı alanda yaşıyorsanız, hayatınız bir komedi sahnesine dönüyor. O kadar emek veriyorsun, sonra hayvanınız sadece kutu kâğıtlarıyla mutlu oluyor, gerisi hayal. Bu işin romantik yanı yok, sadece gerçek faturalar ve kahkahalarla karışık yorgunluk.

ayın son haftası, bizim balkon_feslegen ailesi için adeta bir ritüele dönüşürdü. annem, o hafta tüm tencere yemeklerinin yanına mutlaka bolca pilav yapardı, "doyurucu olsun evlatlarım" derdi. ben de saksımdaki fesleğenleri biraz daha az sular, sanki onlar da tasarruf ediyormuş gibi hissederdim.

babam, "bakın şimdi, şu geçen seneden kalma domates tohumlarını çimlendirelim, ne çıkarsa bahtımıza" derdi. öyle yapardık, o tohumlar çoğu zaman filizlenmezdi ama o uğraş, o umut sanki karnımızı doyururdu. evin içinde ufak tefek tamiratlar, eski eşyaları parlatmalar, sanki bir çeşit meditasyon gibiydi. o zamanlar kart reddi diye bir şey bilmezdik, bankamatik bile lükstü, parayı yastık altından idare ederdik.

Annem 1970'lerin sonunda, Ankara'nın o tozlu sokaklarında, elinde sulama kovasıyla balkondaki fesleğenleri canlandırmaya çalışırken, bana "kızım, bu topraklar bize zorluk çıkarır" derdi. O zamanlar beş yaşındaydım, annemin öğretmenlikten eve dönüşüyle birlikte, mutfakta başörtüsünü çıkarıp yerine önlüğünü giydiğini izlerdim; sanki gündüz bir rol oynuyor, akşam başka birine dönüşüyordu. Babamın "kadınlar ev işine odaklansın" laflarını duyduğumda, balkondaki bitkiler gibi susardım, köklerimden beslenmeye çalışırdım. 1995'te, lisede okurken, arkadaşım Ayşe'yle birlikte okul çıkışı Ankara Kızılay'da yürürken, ıslıklar ve bakışlar yüzünden hızlı adımlarla eve kaçardık; o gün, çantamda bir saksı fesleğen fidanı taşıyordum, sanki o bitki benim kalkanım olacaktı.

Yıllar sonra, 2005'te İstanbul'a taşındığımda, kendi balkonumu kurdum, ama özgürlük dediğin şey hep bir sınırla çevriliydi. Üniversitede bitki bilimi okuyordum, hocalarım arasında tek kadın bendim ve laboratuarda saatlerce çalışırken, "senin yerin burası değil, evlen gitsin" diye fısıldayan sesleri duyardım. Bir keresinde, Kadıköy'de bir çiçekçi dükkanında iş ararken, sahibi "kadınlar bu işe yatkın değil, toprak kirletir" demişti; o gün, cebimdeki 50 lirayla bir fesleğen alıp eve götürdüm, saksıya dikerek kendi dünyamı yarattım. Annemin hikayeleri aklıma gelirdi: 1980 darbesinden sonra, işten atılmıştı, çünkü "ailevi sorumlulukları" varmış; oysa ben balkonda o fesleğeni sularken, kendi sorumluluklarımı tartardım, köklerimin ne kadar derine gidebileceğini.

Şimdi, 2010'larda, kendi balkonumda hâlâ bitkilerimle konuşuyorum, ama geçmişin gölgesi hiç kalkmıyor. Bir arkadaşımla, 2012'de İzmir'de bir bahçe etkinliğinde tanışmıştık; o da kadın olarak tarımla uğraşıyordu, "bize her adımda engel koyuyorlar" demişti, sonra birlikte saksıları düzenlerken, gülüşmelerimizle o engelleri unuttururduk. Türkiye'de kadın olmak, balkondaki bir fesleğenin tozlu yapraklarını silmek gibi; her seferinde yeni bir yaprak çıkar, ama rüzgar her şeyi savurur. Annemin Ankara günlerini hatırladıkça, o saksıların arasında kendi hikayemi yazıyorum, her damla suyla biraz daha büyüyorum. 2015'te, bir sergide bitkilerimi sergilediğimde, gelenlerin "bu senin işin mi gerçekten?" soruları, beni daha da inatçı yapmıştı; o gün, üç saksı fesleğen sattım, parayı anneme gönderdim, onun için. Bu topraklar bize hep bir şeyler öğretiyor, ben de öğrenmeye devam ediyorum.

Emekli olunca ilk işim balkona koşturmak oldu, 2021'in bahar aylarında Ankara'dan taşınıp Ege'ye yerleşince. O eski apartman dairesinde, balkona birkaç saksı yerleştirip fesleğen ektim, ama geçen yıl kurudu, su dengesini tutturamadım diye. Emekli maaşımla 4500 lira geliyor her ay, ondan 200 lira ayırıp tohum, toprak ve gübre aldım, hepsi de yerel pazardan, o kalabalık Cumartesi günlerinde.

Balkondaki fesleğenler büyürken, çocukluğumdaki köy günlerini hatırladım, dedemin bahçesinde domates sularken. 1980'lerde, o küçük bahçede, bir kova suyla saatlerce uğraşırdık, şimdi emekli olup kendi saksılarımı suluyorum ama fiyatlar uçmuş, geçen ay bir torba toprak için 75 lira ödedim. Hobi olarak başladım, ama emeklilik parasıyla sınırlı kalıyor, mesela geçen yaz İzmir'de bir fidanlık gezdim, sadece bir fesleğen fidesi 15 lira, almadan döndüm. Balkonda şimdi üç çeşit fesleğen var, biri mor yapraklı, onu geçen ay komşudan aldım, ücretsiz ama sulama sırrını paylaştı, "Günde iki kez, az ama sık" dedi.

Ekonomik zorluklar amidında hobi kurtarıyor insanı, mesela geçen kış balkondaki bitkileri korumak için eski çarşaftan örtü yaptım, maliyet sıfır. Emekli olunca herkes tatil hayal eder, ben ise balkonda bir fesleğenin yaprağını koparıp çaya atmayı tercih ettim, o taze koku her sabah motive ediyor. 2022'de, ilk emekli yazımda, balkonda on saksı bitkiyle uğraşırken, market alışverişini 500 liraya indirdim, çünkü evdeki otları salatada kullandım. Fesleğen büyütmek emeklilikte bir nevi terapi, ama geçen ay sulama kabı kırılınca 20 lira harcadım, o da bütçeden gitti.

Nostaljik bir hava katıyor bu hobi, babamın 1990'larda evde yetiştirdiği biberleri hatırlatıyor. Emekli maaşım 4500 lirayla kısıtlı, ama balkonda bir fesleğen filizi görmek, o eski köy günlerini getiriyor aklıma. Geçen hafta, balkonda otururken komşu amca geldi, "Senin fesleğenler ne güzel kokuyor" dedi, ben de ona bir dal verdim, karşılıklı sohbet ettik. Emeklilikte böyle küçük mutluluklar var, mesela geçen ay bir saksıya yeni fesleğen ektim, toprak markası "Bereket", 50 liraya aldım, ama büyüttükçe değerleniyor. Türkiye'de emekli olmak zor, ama balkonumdaki yeşilliklerle günü kurtarıyorum, her sulamada o eski anılar canlanıyor. Emekli olunca, bir hobi bulmak şart, ben fesleğenle devam ediyorum, geçen yaz ondan yaptığım salatayı komşulara ikram ettim, hepsi bayıldı. Bütçe dar, ama balkondaki bitkilerle hayat renkleniyor, 2023'te ektiklerimden üç tanesi hâlâ duruyor. Emeklilikte en çok özlenen şey, işte bu basit uğraşlar, benim için fesleğen demek. yılın son günlerinde, balkonda bir bardak çay eşliğinde bitkileri izliyorum, o anlar paha biçilmez. Emekli maaşımla aldığım tohumlar, geçen ay 100 lira tuttu, ama her filiz için değer. Türkiye'de emeklilik, balkon hobisiyle anlam kazanıyor, ben her sabah o yaprakları kontrol ediyorum. Emekli olunca, hayat yavaşlıyor, ama fesleğenler hız kesmiyor. Geçen kış, soğuktan koruduğum saksılar, şimdi çiçek açtı, hepsi emekliliğin hediyesi gibi. Emeklilikte ekonomi sıkıyor, ama hobiyle geçiyor günler, benim balkonumda fesleğenler hakim. Emekli olup Ege'ye gelince, her şey değişti, şimdi saksılarla konuşur oldum. Emeklilik, bir yandan zorluk, bir tarafta huzur, benim için fesleğenle dolu. Emekli maaşından artanla, geçen ay iki saksı daha aldım, hepsi balkonda yerini aldı. Emeklilikte nostalji, işte bu fesleğenlerde sak

İlk buluşmalarda en sinir bozucu hata, karşındakini sorgu odasına çevirmek gibi davranmak. Geçen sene, tam haziran ayında, Ankara'daki o küçük parktan bir kafeye gitmiştim; kız daha ilk beş dakikada “Ne iş yapıyorsun?”, “Kaç kardeşsin?”, “En son nereye seyahat ettin?” diye ardı ardına sorular sıraladı. Ben balkonumdaki fesleğenleri sulamayı düşünürken, kendimi iş görüşmesinde buldum, elime kahve almayı bile unuttum. O an, sohbetin akışı sulama hortumu gibi tıkanıyor.

Başka bir hata da, sürekli kendi hayatını anlatıp karşındakini silikleştirmek. 2018'de, İstanbul'un Moda sahilinde bir buluşmada, adam bana balkon bahçeciliğinden bahsetmek isterken, kendi maceralarını anlatıp durdu; “Ben geçen ay Paris'e gittim, şarapları muhteşemdi” diye başladı, bir saat sonra hala kendi tatil fotoğraflarından bahsediyordu. Benim gibi bir hobi meraklısı için, bu tür monologlar tıpkı fidanları fazla sulamak gibi; her şey boğuluyor, hiçbir şey yeşermiyor. O buluşmadan sonra, bir daha o sahile gitmedim, hâlâ o anı hatırladıkça içim sıkılır.

Bir klasik de, telefonla vakit geçirmek. Hatırlıyorum, 2020'nin sonbaharında, evden çıkmadan önce balkonumda domateslerimi budamıştım, buluşmaya heyecanla gittim; ama kız elinde telefon, mesajlara bakıp duruyordu. Konuşmaya başlasak bile, her iki cümlede bir bildirim sesi geliyordu, sanki ben orada yoktum. Bu, ilişki başlangıcında toprak gibi; eğer dikkat dağılırsa, hiçbir tohum tutmaz. Ben o akşam eve dönüp fesleğenlerimi kontrol ettim, en azından onlar bana odaklanıyordu.

Sonra, geç kalmak meselesi var; bu da beni deli eder. İki yıl önce, Eylül'de, İzmir'deki bir park buluşmasında, adam 20 dakika gecikti ve bahane olarak trafiği gösterdi. Geldiğinde ben zaten sinirden oturduğum bankta yaprakları sayıyordum. Bu tür gecikmeler, ilk izlenimi pamuk ipliğine çevirir; ben gibi düzenli bir bahçeciyse, sulama saatini kaçırır gibi hisseder. O buluşma kısa sürdü, ben eve dönüp bitkilerimi suladım, en azından onlar dakik.

Bir diğer hata, samimiyetsiz davranmak; mesela, standart cümlelerle geçiştirmek. Mesela, geçen ay, bir arkadaşımın tavsiyesiyle gittiğim kafede, kız “Hoş geldin” dedi ama gözleri başka yerdeydi, sohbet hep yüzeyde kaldı. Benim balkon hikayelerimi paylaşmak istedim, o ise sadece gülümsüyordu. Bu, tohumu toprağa koymak ama güneşi vermemek gibi; hiçbir şey büyümez. Ben o günden beri, buluşmalarda hep kendi ritmimi koruyorum.

Benim balkonum, sosyal medya bağımlılığından kurtulmanın en iyi ilacı oldu, 2021'in sonbaharında fark ettim bunu. O zamanlar her akşam Instagram'da saatlerimi harcıyordum, evde otururken bile elim telefondaydı, sanki bahçemi unutturuyordu. Sonra bir gün, Eylül ayında, Ankara'daki evimin balkonunda fesleğenlerim solmuş halde buldum, üç pot fesleğen kurumuştu çünkü onlara bakmak yerine feed'imi yeniliyordum. O an karar verdim, telefonu bir kenara koyup balkona çıktım ve yeni bir domates fidesi diktim, markası Bonduelle'nin tohumlarıydı, 15 liraya almıştım mahalle bakkalından.

İlk hafta zor oldu, el alışkanlığıyla telefonuma uzanıyordum ama balkondaki işler dikkatimi dağıtıyordu. Mesela, sabah 8'de güneşi gördüğümde fesleğenleri suluyor, toprak nemini elle kontrol ediyordum, bu bana 10-15 dakika kazandırıyordu ve o sırada aklım başka yerde olmuyordu. Geçen kış, Aralık'ta, balkonu ısıtıcıyla donattım, IKEA'dan aldığım basit bir ısı lambası, ve orada kitap okurken sosyal medyayı unutuyordum. Benim gibi hobi meraklıları için bu, gerçek bir alternatif, çünkü bitkilerle uğraşmak o anlık tatmini sağlıyor, Instagram'ın sonsuz kaydırmasından daha somut.

Şimdi, haftada iki kez balkonda zaman geçiriyorum, mesela geçen ay 5 tane yeni saksı ekledim, hepsi balkon kenarına yerleştirdim, ve o sırada gelen bildirimleri görmezden gelmeyi öğrendim. Bir keresinde, arkadaşım Ece'yle konuşurken, onun sosyal medya hikayelerini değil, balkondaki çiçeklerimi anlattım, o da şaşırdı çünkü eskiden her buluşmada telefonuma bakardım. Pratik bir ipucu vereyim, akşam 6'da eve gelince direk balkona çıkın, bir bitkiyi budayın veya sulayın, bu sizi ekran başından uzak tutar. Benim için bu rutin, 2022'de 30 kiloluk toprak torbası taşıyarak başladı, ve artık o ağırlık telefonumunkinden daha hafif geliyor. Balkonumu düzenlerken fark ettim ki, bitkilerin büyümesini izlemek, algoritmanın sunduğundan daha tatmin edici, hele ki bir fesleğen yaprağını koparıp çaya attığımda. Geçen yaz, 3 ay boyunca Instagram'ı nadiren açtım, yerine balkonda saatler harcadım, ve bu sayede zihnim daha berrak oldu, sanki toprak gibi yenileniyordu. Bu süreçte, 10 metrekarelik balkonumu tam bir yeşil köşeye çevirdim, ve o sırada gelen her davetiyeyi reddettim, çünkü gerçek hayat oradaydı. Benzer şekilde, siz de deneyin, bir saksı alın ve görün, sosyal medya bağımlılığı yavaş yavaş yerini hobiye bırakıyor. Bu benim yolum, 2 yıldır devam ediyor ve her seferinde yeni bir sürprizle karşılaşıyorum, mesela geçen hafta fesleğenlerimden ilk hasadı yaptım. Sonuçta, bu basit adımlar, benim gibi sıradan bir balkon tutkunu için özgürleşmenin anahtarı oldu.

Berlin'deki o meşhur dönerleri 2019'da denedim, ama İstanbul'un sokak lezzeti diye sattıkları simitlere bakınca gülüyorum. Mesela, geçen yaz Kadıköy'de bir simit aldım, içi hamur hamur, dışı bayat, üstelik 10 lira. Ben balkonumda yetiştirdiğim fesleğeni ekşi yoğurda katınca, ev yapımı bir şey oluyor, sokak versiyonuna göre çok daha lezzetli. Sokak lezzetleri en iyiymiş, ha, bir de o kuyrukları görmezden geliyoruz.

Annem 2005'te bana balkonuma fesleğen dikmeyi öğretirken, babam araya girip "Kız işi değil, sulamayı oğlana bırak" dedi. Türkiye'de kadın olmak, en masum hobini bile cinsiyet kalıbına sokmaları demek; geçen yaz, komşu teyze gördüğü çiçeklerimi "Evlen de gerçek işlere bak" diye yorumladı. Hala her sulamada o sesleri hatırlarım, sanki özgürce yeşertmek lüks. İzmir'de, 30'larımda, bu baskı hiç bitmiyor.

Hayatımın en büyük hatası 2017'de balkona ithal fesleğen dikmekti, o sırada İstanbul'un Kadıköy'ünde yaşıyordum ve 25 liraya bir saksı aldım. Toprak nemli kalacak diye her gün suladım ama drenajı düşünmemiştim, kökleri çürüdü ve bir ayda hepsi kurudu. Şimdi, geçen yaz kendi kompostumla ektiklerimle karşılaştırınca, o zaman harcadığım saatler tamamen boşa gitmiş gibi geliyor, zira bu sefer hasat ettiğim yapraklar hâlâ taze duruyor. O deneyimden sonra balkonumda sadece yerel tohumlardan vazgeçmiyorum.

Türkiye'de emekli olmak nasıl bir sınav? 2022 sonbaharında İstanbul'da emekli oldum, tam 35 yıl sigortalı çalıştıktan sonra. İlk maaşım 7200 lira olarak hesabıma yattı, hemen bir balkon düzenlemesi için fide aldım, ama o parayla sadece beş tane fesleğen ve bir torba toprak alabildim. Şişli'deki evimin balkonunda, her sabah sulama yapıyorum, ama geçen ay faturalar 2500 lirayı bulunca, bitkilerime ayırdığım suyu kısmak zorunda kaldım.

Emeklilikte hayal ettiğim gibi bahçe işlerine gömülmek istedim, ama gerçekte market masrafları her şeyi altüst ediyor. Geçen yaz, Bostancı pazarından domates ve biber aldım, toplam 150 lira, ama emekli maaşından artanla ancak iki haftalık yiyecek çıkarıyorum. Benim gibi hobi bahçeciliği yapanlar için, bu durum bir fırsata dönüşebilir diye düşündüm, örneğin balkondaki fesleğenlerden kendi baharatımı üretip yemeklere katıyorum, ama geçen ay eczane masrafı 400 lirayı geçtiğinde, o bitkileri ilaç niyetine kullanmayı bile düşündüm. İstanbul'da trafik ve kalabalık arasında emekli hayatı, sanki balkondaki saksıları her gün yeniden düzenlemek gibi, sürekli bir düzen telaşı.

Ama emeklilik bana balkon fesleğenlerimle vakit geçirme şansı verdi, geçen ay bir komşumla sohbet ederken, onun da emekli olduğunu ve balkonunda reyhan yetiştirdiğini öğrendim, ikimiz birlikte tohum alışverişi yaptık, 100 lira harcadık. Emekli maaşının yetmediği günlerde, belki ikinci bir iş bulmak şart, ben de geçen kış komşu apartmanda bahçe bakıcılığı yaptım, haftada 200 lira kazandım. Sonuçta, Türkiye'de emekli olmak, benim için balkonumda bir cennet yaratma mücadelesi, ama geçen haftaki market fişi 350 lirayı görünce, o cennetin sulama suyu bile kısıtlı oluyor. Emeklilikte en çok özlediğim şey, çalışırken aldığım o ekstra maaş zammı, çünkü şimdi her kuruşu balkon fidelerine ayırmam gerekiyor. Türkiye'de bu hayatı sürdürmek için, belki herkes gibi ben de fesleğenlerimi çoğaltıp satmayı deneyeceğim, bakalım 2024'te ne olacak. Emekli olunca özgürsün derler, ama ben İstanbul'un tozlu sokaklarında hâlâ bir sonraki maaşı bekliyorum. yılın ilk bahar ayında, balkonumdaki bitkiler çiçek açınca, belki o zaman rahat bir nefes alırım. Emeklilik masraflarını hesaplarken, her seferinde balkon düzenini değiştirmek zorunda kalıyorum, bu seferki fideler 50 liraya mal oldu. Türkiye'de emekli olmak, benim gibi hobiciler için bir macera, ama macera dediğin de masrafsız olmuyor. Geçen ay, bir arkadaşımla değil, tam olarak komşum Ahmet'le konuştum, o da 2023'te emekli olmuş, birlikte pazarlık yapıp tohum aldık, ama o bile yetmedi. Emeklilikte hayat yavaşlıyor derler, ama benim balkonumda her şey hızlandı, sanki bitkilerim de emekli olmanın temposuna ayak uyduruyor. Emekli maaşının detaylarını her ay kontrol ediyorum, 7200 lira, ama giderler 6000 lirayı aşıyor. Türkiye'de bu sistemi yaşamak, balkon fesleğenlerimin yaprakları gibi, ince ince dökülüyor. Emeklilikte en keyifli kısım, sabahları balkonda kahve içmek, ama o kahveyi almak için bile bütçe ayırmam gerekiyor. Geçen yaz, tam olarak Temmuz'da, bir komşu etkinliğinde fesleğenlerimi sergiledim, ama ödül olarak sadece tebrik aldım, para değil. Emeklilik hayatı, benim için bir balkon hikayesi, ama hikayenin sonu hep masrafla bitiyor. Türkiye'de emekli olmak, sanırım herkesin kendi balkonunda çözdüğü bir bulmaca. Emekli olunca daha çok zamanın olur derler, ama ben o zamanı bitkilerime ayırınca, masraflar artıyor. 2022'den beri, her ayın sonunda aynı hesap: maaş 7200, gider 6500, kalan 700 lira. Emeklilikte özgürlük var, ama o özgürlük balkon sınırlarında kalıyor. Türkiye'de bu hayatı sürdürmek, benim gibi bitki severler için bir sınav, ama sınavı

Hayatımın en büyük hatası, 2022 yazında balkonda 20 fide Japon kiraz domatesi ekmekti, sanki apartman bahçesine botanik bahçesi kuracakmışım gibi. Temmuz ayında, Sultanbeyli'deki küçücük balkonu tamamen saksılarla doldurdum, her gün iki sulama yaptım, üstüne yanlışlıkla evdeki eski boya sulama kabını kullandım. Bitkilerin yarısı kök çürüttü, kalanlar böceklere yem oldu, ben de sonunda 150 lira gübre parası çöpe atmış oldum, şimdi her bahar balkona çıkınca kendime gülüyorum, ne halt yiyecektim o kadar meyveyle.

Erken kalkanlar tatilde sanki süper kahraman, geçen yaz ben Antalya'da saat 5'te uyanıp dağ yürüyüşüne çıkmıştım, kuş cıvıltıları arasında fotoğraf çekip döndüm. Geç kalkanlar öğlen kalkınca otel kahvaltısını kaçırıp fast food'a mahkûm oluyor, bir de etrafta "neden yorgunum" diye dolaşıyor. Hele ki o sıcakta uyumayı tercih edersen, akşamüstü kalabalık plajda yer bulmaya çalışırsın, komik değil mi? Benim gibi balkonunda fesleğen sulamayı seven biri için erken uyanmak, tatilde ekstra macera demek.

Balkonumda geçen yaz, tam Temmuz 2023'te, o küçücük alana sardunya ekmiştim, her gün sulayıp büyümelerini izliyordum. Ev sahibi olma hayali de böyle bir şey mi acaba, diye sordum kendime; emek veriyorsun, didiniyorsun ama bir anda kira zammı geliyor, enflasyon vuruyor, fideler gibi hayalin de soluyor. Benim gibi kiracıysan, İstanbul'un Kadıköy'ünde bir balkon bahçesiyle tatmin oluyorsun, çünkü gerçek ev peşinatı benim yıllık kazancımın iki katını buluyor. O sardunyalar hâlâ orada, ama hayalim hep bir adım ötede asılı kalıyor.

2015'te İstanbul'da, komşum Ayşe'yle tanıştım. O, apartman bahçesinde kendi sardunyalarını büyütüyordu, ben de balkonumda fesleğenlerle uğraşıyordum. Bir gün su tesisatçısı çağırdık, birlikte beklerken sohbet ettik; o anlattı, ben dinledim, mevzu bitkilerden çıkıp hayata geldi. Aramızda hiçbir romantik gerginlik yoktu, sadece iki kişi olarak dertleşiyorduk. O zaman anladım, karşı cinsle arkadaşlık mümkün, yeter ki ilk günden sınırları net çizelim.

Arkadaşlığı felsefi olarak düşünürsek, bu bir bakıma toprak ve tohum ilişkisi gibi. Sen ekeceksin, sulayacaksın, ama her sulamada çiçek açmasını beklemeyeceksin. Mesela Ayşe'yle her hafta sonu buluşuyorduk, ama buluşmalarımız sadece balkonda; bira içmek yerine çay demleyip fesleğenleri buduyorduk. 2016'ya kadar bu devam etti, ta ki o iş değiştirdi ve Ankara'ya taşınıncaya kadar. Hiçbir zaman "acaba" diye bir soru olmadı zihnimde, çünkü baştan konuştuk; o, eski bir ilişki acısından bahsetti, ben de kendi yalnız balkon günlerimden. Bu tür arkadaşlıklar, toplumun "mutlaka bir şey olur" klişesine karşı bir isyan aslında, en azından benim gözlemim.

Peki, neden bazıları imkansız diyor? Belki de kendi deneyimlerinden geliyor bu, ama ben 30'lu yaşlarımda başka örnekler gördüm. Mesela geçen yıl, bir arkadaşımın düğününde, eşiyle hiç flört etmeyen bir çift tanıdım; adam avukat, kadın mimar, birlikte dağ yürüyüşlerine gidiyorlardı. Onlar için arkadaşlık, ortak bir hobi etrafında dönüyordu, tıpkı benim fesleğenlerle olan hikayem gibi. Felsefi açıdan, insan ilişkileri bir denge meselesi; her şeyi duygusal bir oyuna çevirirsen, sahte tohumlar ekiyorsun demektir. Ayşe'yle olan sohbetlerimizde, mesela bir keresinde 2 saat boyunca sadece sulama tekniklerinden bahsettik, o bile arkadaşlığı pekiştirdi. Toplumun yargıları, Türk kültüründe derin kök salmış, ama ben Hamburg'daki gibi rahat bir ortamı özlüyorum; orada 2018'de bir grupla tanıştım, hepsi karışık cinsiyetten, sadece eğleniyorduk.

Aslında, karşı cinsle arkadaşlık, kendi iç dünyanı yansıtıyor. Benim balkonumda, fesleğenler nasıl güneş almadan solarlarsa, ilişkilerde de güven olmadan kurur. Ayşe'yle 2017'de son görüşmemizde, o bana eski fotoğraflarını gösterdi; içlerinde hiçbir ipucu yoktu, sadece saf arkadaşlık. Bu tür bağlar, felsefi olarak özgürleştirici; seni yargısız dinleyen birini bulduğunda, hayat daha basit oluyor. Benim gibi hobi meraklıları için, bu arkadaşlıklar bir nevi terapi; mesela ben fesleğenlerimi budarken, o da kendi hayatını anlatıyordu. Sonuçta, mümkün olup olmadığını sorgulamak yerine, denemek gerekiyor. yılın bir döneminde, ben de denedim ve kazandım. yılın bir döneminde, ben de denedim ve kazandım. yılın bir döneminde, ben de denedim ve kazandım. yılın bir dönemde, ben de denedim ve kazandım. yılın bir dönemde, ben de denedim ve kazandım. yılın bir dönemde, ben de denedim ve kazandım. yılın bir dönemde, ben de denedim ve kazandım. yılın bir dönemde, ben de denedim ve kazandım. yılın bir dönemde, ben de denedim ve kazandım. yılın bir dönemde, ben de denedim ve kazandım. yılın bir dönemde, ben de denedim ve kazandım. yılın bir dönemde, ben de denedim ve kazandım. yılın bir dönemde, ben de denedim ve kazandım. yılın bir dönemde, ben de denedim ve kazandım. yılın bir dönemde, ben de denedim ve kazandım. yılın bir dönemde, ben de denedim ve kazandım. yılın bir dönemde, ben de denedim ve kazandım. yılın bir dönemde, ben de denedim ve kazandım. yılın bir dönemde, ben de denedim ve kazandım. yılın bir dönemde, ben de denedim ve kazandım. yılın bir dönemde, ben de denedim ve kazandım. yılın bir dönemde, ben de denedim ve kazandım.

Kapadokya'ya 2023 yazında, Temmuz'un ortasında vardım, Nevşehir'den Göreme'ye minibüsle geçerken balkonumdaki fesleğenleri özledim. Göreme'nin peribacaları, balkonda yetiştirdiğim küçük bitkilerin devasa hali gibiydi, ama tozlu toprak sanki sulanmayı bekleyen bir saksı. Urgüp'ü ziyaret edince, Göreme'nin sakin yürüyüş yollarına kıyasla o kalabalık pazarını yorucu buldum, bir dükkanda 50 liraya aldığım şal, evde 20 liraya benzerini yapabileceğim halde. Balon turunu denemedim, çünkü balkondan kuş seyretmek daha az rüzgarlı.

ayrılık sonrası toparlanma süreci, benim için hep eski anıların canlandığı bir bahar temizliği gibi oluyor. 2019 yazıydı, balkonumdaki küpe çiçekleri solmaya yüz tutmuştu, ben de onlarla beraber içime kapanmıştım. eski fotoğraflar, yıllar önce kuruttuğum o karanfil, bir de o ilk hediye ettiği sukulent, hepsi sanki bir köşede beni bekliyordu. balkonda oturup, toprağı havalandırırken, her bir saksıdaki bitki bana sanki geçmişten bir fısıltı getiriyordu.

Ailelerin evlilik baskısı sizi de çileden çıkarıyor mu? Ben geçen sene, tam 2022 Ağustos'unda, İstanbul'daki balkonumda fesleğenlerimi sularken annem aradı ve "O çiçekleri evlendirmek yerine sen bir yuva kur" dedi. O sırada 32 yaşındaydım, her akşam balkonda hobi bahçeciliği yapıyordum ama bu sözler moralimi altüst etti. Sonra düşündüm, bitkilerimle geçirdiğim saatler bana huzur verirken, neden ailem evlilik dayatıyor? Örneğin, komşum Ahmet geçen ay aynı baskıyla karşılaştı, o da evlenmeyip bahçesine odaklanıyor.