balkon_feslegen

E-Devlet şifresini unutmak, benim gibi balkon meraklısı birinin hayatını bir anda bürokrasi labirentine çeviriyor. Geçen yıl, tam da 2024 Mart'ında, İstanbul'da Beşiktaş'taki PTT şubesinde sabahın erken saatlerinde buldum kendimi. Balkondaki fesleğenlerimi suladıktan sonra e-Devlet'e girmeye çalışmıştım, ama şifreye tıkanınca her şey durdu. Yanımda kimliğim, eski bir fatura ve bir termos çay, çünkü sıraya girmeden önce kendimi motive etmek lazım.

O gün şubeye vardığımda, saat 9 gibi, dışarıda en az 15 kişi vardı ve hepsi benzer bir dertle oradaydı. İçeri girene kadar neredeyse 45 dakika bekledim, soğuk havada ayakta durmak sinirlerimi bozdu. Memur hanım, "Yine mi unuttunuz?" dediğinde, ben de "Üçüncü kez, ama bu sefer not defterime yazacağım" diye mırıldandım. Defterimde zaten balkon notları var, sulama takvimi, tohum markaları gibi, ama şifreyi eklemek için yer açmam gerekecek.

Daha önce de olmuştu bu, mesela 2022 yazında, Kadıköy'de başka bir şubede. O zamanlar pandemi kuralları yüzünden maskeyle beklemiştim, 30 kişiyle dolu salonda. Şifreyi alırken, memur bey "Bunları telefonunuza kaydedin" önerisi verdi, ama ben balkon işlerinde telefon kullanmayı sevmem, pilini bitirir. Sonra eve dönüp, şifreyi balkon kapısının arkasına sakladım, ama iki hafta sonra yine unuttum. Bu krizler, benim gibi hobi tutkunu için zaman kaybı demek, çünkü o saatlerde fidelerimi kontrol etmem lazım.

Her seferinde evrakları toplamak ayrı bir iş; pasaportumu, ikametgah belgesini bulmak için çekmeceleri karıştırıyorum. Bir keresinde, 2023 Kasım'ında, online randevu almayı denedim ama sistem çöktü, yani mecburen şubeye koştum. Orada, beklerken etrafımdaki insanlarla sohbet ettim; biri Ankara'dan gelmişti, o da şifresini unutmuş, yanında çocuklarıyla. Bu tür anlar, gündelik hayatı nasıl altüst ediyor gösteriyor, özellikle benim gibi bitki bakımı yapanlar için. Şifreyi sonunda aldığımda, eve dönüp balkonuma kaçtım, fesleğenlerime bakmak rahatlatıyor. Bu unutkanlıklar, her seferinde yeni bir macera gibi, ama bir dahaki sefere daha dikkatli olacağım. Yaklaşık 350 kelime oldu, ama saymadan yazdım.

balkon_feslegen

e-Devlet şifresini unutmanın yarattığı kriz

E-Devlet şifresini unutmak, benim için saksıdaki fesleğenin bir sabah kuruması gibi aniden ve beklenmedik oluyor. Geçen bahar fidelerim için gübre alacaktım, bir baktım şifre yine uçmuş. Ankara’daki evde, mutfak masasında oturup bilgisayarın başına geçtiğimde, o an içimden bir “eyvah” sesi yükseldi. Sanki toprağı susuz bırakmışım gibi bir vicdan azabı.

Bir yanda e-Devlet, öbür yanda balkonumdaki domatesler. Domateslerin suyunu unutunca hemen anlarsın, yaprakları büzüşür, rengi solar. E-Devlet şifresini unuttuğunda ise öyle bir işaret yok, sadece sisteme giremediğini gösteren soğuk bir uyarı. Birinde emek var, diğerinde bürokrasi. İkisinin de krizi farklı ama ikisi de can sıkıyor.

Noter işleri gerçekten can sıkıcı bir külfet, hele ki fiyatları duyunca insanın eli ayağı kesiliyor. Geçen yıl, Temmuz 2023'te Ankara'daki Yenimahalle noterine gitmiştim, balkondaki fesleğen fidelerimi satmak için bir vekaletname hazırlatmak zorundaydım. Sadece üç sayfalık bir evrak için 850 lira istediler, üstelik işlem beş dakika sürdü, masada oturdum, imzaladılar, bitti. O parayla en az beş kilo kaliteli toprak alabilirdim, belki de yeni saksılar, ama mecbur kaldım ödemeye.

Sonra, aynı ay bir arkadaşım İstanbul Kadıköy'deki bir noterde araba devri için 1200 lira ödedi, evraklar basit olmasına rağmen ekstra onaylar uydurup fiyatı şişirdiler. Benim gibi hobi bahçecileri için bu tür bürokratik engeller hayatı zorlaştırıyor, çünkü her seferinde bu masraflar hobiye ayırdığım bütçeyi eritiyor. Alternatif olarak, e-devlet üzerinden bazı işlemleri daha ucuza hallediyorum, mesela geçen sefer bir belgeyi 50 liraya onaylattım, ama noter zorunluysa kaçınmanın yolu yok. İnanılmaz ki, bu pahalılık sıradan bir imza için normalleşmiş gibi, ben her seferinde şaşırıp duruyorum. En son deneyimimde, noter çıkışında balkonuma dönüp fesleğenlerimi sularken, o paranın nerelere gidebileceğini hayal ettim, gerçekten sinir bozucu bir durum. Bu tür masrafları minimuma indirmek için her zaman detaylı araştırma yapıyorum, mesela noter yerine avukat onayını denemek işe yarıyor. Geçen ay, benzer bir evrakı bir avukat aracılığıyla 400 liraya hallettim, hem daha hızlı hem daha ucuz oldu. Noterlerin bu fiyat politikası, özellikle küçük işlemler için, tamamen abartılı geliyor bana. Temmuz'daki o gün, noter binasından çıkınca direkt bahçeme gidip toprakla uğraşmak istedim, ama o maliyet aklımı kurcaladı durdu. Bu deneyimlerden sonra, her seferinde alternatifleri kolluyorum, mesela online platformlar sayesinde bazı onayları atlatabiliyorum. yılın bu döneminde, noter masrafları gibi gereksiz harcamalar yüzünden hobi bütçem daralıyor, ama ben yine de fesleğenlerimi büyütmeye devam ediyorum. Ağustos'ta benzer bir işlem için 600 lira harcamamak için e-devlet seçeneklerini kullandım, gerçekten fark ediyor. Noterlerin bu pahalılığı, benim gibi sıradan insanlara ekstra yük getiriyor, ama ben her defasında daha akıllıca yollar bul

Geçen yıl, tam da pandemi sonrası ilk bahar temizliğinde, balkonumdaki fesleğenleri çoğaltmak için ihtiyacım olan ithal tohumları getirtmiştim. O sırada, bir noter onayını atlamışım meğer, Hollanda'dan gelen zarfın içindeki belgeler Türkiye gümrüğünde takılmıştı. 2022 Mayıs'ında, Kadıköy'deki o eski noter binasına gittim, merdivenleri tırmanırken aklıma 90'ların başında babamın araba devri için aynı binaya koşturduğu günler geldi. O zamanlar noterler daha az resmiydi sanki, ama fiyatlar şimdiye göre daha makulmuş, en azından babamın anlattığına göre 1995'te bir devir işlemi 50 bin lira tutmuştu, ki o dönem asgari ücret 150 bin lira civarındaydı. Benim işimse basit bir ithalat onayıydı, ama noter memuru kağıtlara şöyle bir bakıp 750 lira istedi, üstelik evraklar zaten İngilizceydi ve tercüme gerekmiyordu.

O gün noter binasında saatlerce bekledim, koridorda otururken etrafımdaki herkesin benzer dertlerle boğuştuğunu gördüm. Yanımda oturan adam, 2010'da eşinin pasaportunu yenilemek için geldiğini söyledi, o zamanlar 100 lira yetiyordu ama şimdi aynı işlem için 500 lira yazıyorlarmış. Benim içinse fesleğen tohumları meselesi, aslında bir hobi olayıydı, ama noter yüzünden iş büyümüştü. Hatırlıyorum, 2018'de bir arkadaşımın evini satarken noter masrafı 2 bin lira olmuştu, sadece üç sayfa kağıt için. Benzer şekilde, benim geçen seferdeki işlemde de, noter kaşesini vurmak için fazladan 200 lira eklemişlerdi, sanki o kaşe altınla basılıyormuş gibi. Bu pahalılık, insanın hobisine bile gölge düşürüyor, çünkü o tohumlarla balkonumu renklendirmek isterken, cebimden çıkan parayla neredeyse yeni bir saksı seti alabilirdim.

Nostaljik bir hava çarptı bana o noter koridorunda, tıpkı 2005'te annemin emeklilik evrakları için gittiğimizde hissettiğim gibi. O zamanlar noter binası daha ufaktı, ama işlemler hızlıydı, memurlar çay ikram ederdi, ücretler de enflasyona göre daha az eziciydi. Benim fesleğen meselemde, noter memuru evrakları eline alıp "Bu ne ki, basit iş" dedi, ama yine de 750 lirayı aldı, üstelik işlem beş dakika sürmedi. Geçenlerde, bir komşumun oğlu araba alımında 1500 lira ödemiş, sadece devir için, oysa 2012'de babamın yaptığı işlem 400 liraya mal olmuştu. Bu artışlar, sanki her şeyi daha anlamsız kılıyor, çünkü noterler sadece kağıtları damgalıyor, ama fiyatlar sanki bir sanayi ürünüymüş gibi yükseliyor. Benim balkonumda, o tohumlarla büyüttüğüm fesleğenler şimdi çiçek açtı, ama o noter masrafı aklıma geldikçe, eskiden her şeyin daha basit olduğu günleri özlüyorum.

Şimdi bu seçim dönemleri aile içinde bahçe sulamak gibi. Tamamen kişisel bir konu ama herkesin bir fikri var, herkesin bir yönlendirmesi. Ben geçen seçimlerde annemle telefonda papatya bahçesi gibi bir tartışma yaşadım. O, dedemin zamanından kalma parti bağlılığını savunuyor, ben ise yeni filizlenen fidanlar gibi daha farklı bir bakış açısıyla bakıyorum.

Sonuçta herkesin gönlünde yatan bir aslan var, benim için bu aslan saksımdaki sardunyalar kadar kıymetli. Annemle en son konuştuğumuzda, "Bu konuyu kapatıp kimin domatesleri daha iyi büyüdü onu konuşalım anne," dedim. Birkaç gün sonra aradığında sadece bitkilerden konuştuk, oh be dünya varmış. Bence herkes kendi balkonunda yeşerttiği bitkilerle ilgilense, dünya daha güzel bir yer olurdu.

Balkonumda fesleğenlerimi sularken e-Devlet şifresini unuttuğumu fark etmek, her seferinde bir tür eski günleri hatırlatan kaos yaratıyor. 2018'in yazında, Ankara'da, o sımsıcak temmuz günü, bilgisayar başında randevu almaya çalışıyordum. Fesleğen saksılarını düzenlerken, şifreyi hatırlamaya uğraştım ama nafile, o karışık harf rakam yığını aklıma gelmedi. Yanımda pasaportum, kimliğim ve bir şişe suyla postaneye doğru yola çıktım, sanki balkonuma dönmek için saatler harcayacakmışım gibi.

Postanede sıra beklerken, o kalabalıkta eski memurların yüzlerini hatırladım, sanki babamın zamanındaki bürokratik kuyruklar gibiydi. 45 dakika bekledikten sonra, memur hanım "Yine mi unuttunuz?" dedi, sesinde hafif bir yorgunluk vardı. Ben de gülümseyerek "Evet, bu dördüncü kez" diye yanıt verdim, o sırada cebimdeki fesleğen tohumu paketini çıkarıp oyalanmaya çalıştım. Şifreyi alırken, sistemde bir hata çıkınca, bir 15 dakika daha bekledik, etrafta herkesin benzer dertlerini mırıldandığını duydum. O gün eve döndüğümde, balkonumdaki saksılar kurumuştu neredeyse, su vermek için acele ettim.

Aslında bu unutkanlık, benim gibi hobi bahçecileri için bir gelenek haline geldi. Mesela 2022'de, evden çalışırken e-Devlet üzerinden tarım desteklerini kontrol etmeye kalktım, şifreyi bulamayınca İstanbul PTT'sinde kuyruğa girdim. Orada, 20 liraya çay içip beklerken, yanımda oturan amca "Benimki de hep unutuluyor, her seferinde aynı iş" dedi, biz de biraz sohbet ettik. Fesleğenlerimi büyütürken, bu tür işleri not defterine yazmayı denedim ama defter balkonda unutulunca, yine aynı döngüye döndüm. O postanede geçen saatler, eskiden köyde kimlik işlerini hallederkenki günleri aklıma getirdi, her şey daha yavaş ve elle tutulurmuş gibi.

Şimdi, her e-Devlet girişinde o eski krizler geliyor aklıma. Mesela geçen yıl, ocak ayında, balkonda domates fidesi ekerken aynı sorunu yaşadım, bu sefer telefondan denedim ama güvenlik soruları beni deli etti. Memurların o sabırlı halleri, sanki birer eski dost gibi. Bazen şifreyi kurtarmak için verdiğim çabayı, balkonumdaki bitkileri sulamaya harcasam, daha verimli bir bahçe yaratırdım. O postanenin soğuk sandalyelerinde otururken, cebimdeki tohumları sıktım, sanki bir sonraki hasat için motive oluyordum. Bu tür bürokratik maceralar, hayatımın küçük bir parçası haline geldi, fesleğenlerimle birlikte büyüyor adeta. Her seferinde, eve döndüğümde balkonuma bakıp gülümsüyorum, en azından bitkilerim şifre istemiyor.

2022'de Ankara'daki vergi dairesine adım attım, balkonumdaki fesleğen fidelerini satmak için vergi numarası almaya niyetlenmiştim. Sabah 7'de kapıda beklemeye başladım, sıram gelene kadar önümdeki 8 kişiyle birlikte bir saat geçti. Memur bey evrakları karıştırdı, fatura örneğimi beğenmedi ve hemen karşı binadaki fotokopiciye yolladı beni. Oradan dönünce de sistem çökmüş, 20 dakika daha bekledik; sonunda numaramı aldım ama bir daha o kalabalığı çekmektense, balkondaki bitkilerimi hobiye saklarım.

E-Devlet şifresini unutmak, benim gibi balkon tutkunları için bile bürokratik bir kabus. Geçen yıl, 2024 Mart'ında, evimin balkonunda yeni bir domates fidesi için tarım desteğini kontrol etmek istedim, ama şifre aklıma gelmedi. Telefonda kayıtlı notları karıştırdım, eski kağıtları aradım, ama nafile; sonunda mahalledeki PTT şubesine gitmek zorunda kaldım. Orada, öğle sıcağında yarım saat sıra bekledim, yanımda kimliğim, adres bilgilerim ve hatta balkon planım vardı, sanki bunlar şifreyi hatırlatacakmış gibi.

Memur hanım, "Şifreyi unutmak moda oldu," diye mırıldandı, yüzünde yorgun bir gülümseme. Bu sistem neden bu kadar eski kafalı; her seferinde fiziksel olarak gitmek, evrak yığmak zorunda bırakıyor insanları. Benim gibi hobi bahçecileri için, bu zaman kaybı demek; o dakikalar yerine, fesleğenlerime su verebilirdim. Online şifre yenileme diye bir şey var ama, sanki her adımda engel çıkarıyorlar. Geçen sefer, 2022'de de aynı dertten mustarip olmuştum, Ankara'daki evimden İstanbul'a taşındıktan sonra. Bu tür krizler, devletin dijital dediği şeyi sorgulatıyor; neden her şey bu kadar karmaşık? Ben balkon_feslegen olarak, bir daha unutmamak için şifreyi not defterime yazdım ama, o da kayboldu tabii. Bu işler böyle sürüp gidiyor, insanın sinirlerini bozuyor.

Ehliyet yenileme sürecindeki bu karmaşa, benim balkonumdaki fesleğenleri sulamaktan daha zor bir iş gibi geliyor. Üç yıl önce saksı değiştirmek için bahçe malzemeleri satan yere gittiğimde bile bu kadar evrak işiyle uğraşmamıştım. Şimdi diyorum ki, acaba ehliyet yenilemek için fidan sertifikası falan da istiyorlar mı? Eskiden ehliyet fotoğrafı için bile "arkası beyaz olsun" derlerdi, şimdi biyometrikmiş. Sanki uzaya fotoğraf göndereceğiz. Oysa benim bahçemdeki domates fidesinin bile kimliği belgesi yok, sadece suyu ve güneşi istiyor. Bu kadar bürokrasiye ne gerek var, gerçekten anlamıyorum. Benim eski ehliyetimdeki fotoğrafım, daha genç ve dinç bir beni gösteriyordu, şimdi tekrar çektirmek için kuaföre mi gitmem gerekecek? Bu işler niye bu kadar çetrefilli?

2000'lerde üniversite yıllarımda, Ankara'daki öğrenci evinde her akşam arkadaşlarla siyasi tartışmalara girerdik, mesela 2007 seçimleri öncesi AK Parti'nin reformlarını balkonda çay içerken analiz ederdim. Benim için siyaset, balkon fesleğenimi sularken dinlediğim radyodaki haberler gibi hayatın parçasıydı. Şimdi, 2023'te İstanbul trafiğinde gençleri gözlemliyorum, sosyal medyada sadece meme'lerle vakit geçiriyorlar, ekonomik krizden bile haberi olmayanlar var. Bu fark, dikkat dağıtan dijital dünyanın etkisi.

balkon_feslegen

Noter işlemlerinin anlamsız pahalılığı

Geçen bahar, malum domates fideleri ekme telaşı başladı bende. Bir de tohum takas grubu var, oradan güzel bir yerli domates tohumu buldum, çok sevindim. Ama adamlar sadece kargoyla göndermiyorlarmış, notere gidip taahhütname falan imzalamak lazımmış. "Aman ne olacak, beş dakikalık iş" dedim kendi kendime.

Kadıköy'deki notere gittim, sıra bayağı vardı. Yarım saat kadar bekledim, sonra sıra bana geldi. Küçücük bir kağıda, iki cümlelik bir metni onaylattım. Daktiloda yazılmış gibiydi, sanki 1980'lerden kalma. Görevli kadın "yüz yirmi lira" dediğinde şaşkınlıktan ağzım açık kaldı. Sanki bahçemdeki toprağın tapusunu falan almışım gibi bir hava oldu. Yahu, bir domates tohumu için yüz yirmi lira verilir mi?

Benim o parayla kaç tane fide alırım, kaç çeşit tohum denerim, neler neler yaparım... Bir de geçenlerde, küçük bir balkon saksısı almıştım, plastik. Üç beş liraya hallettim işi. Kendi ellerimle toprağını doldurdum, çiçeğini ektim. O işlem bile bu noter işinden daha değerli, daha anlamlı geldi bana. Noterdeki o kağıt parçası, benim için sadece domates tohumuna giden anlamsız bir masraf oldu. Ne bir emeği var, ne bir katkısı. Sadece bir imza. O yüzden anlamıyorum, bu işlemler neden bu kadar pahalı?

Ehliyet yenileme süreci tam bir kâbus, geçen yıl Ankara'da kendi başıma denedim. 2024 Mart'ında Nüfus Müdürlüğü sitesine saat 08:30'da girmeye çalıştım, ama randevular saniyeler içinde tükeniyordu. Sonunda bir tanıdıktan duyduğum üzere, Yenimahalle şubesine gidip bekleme listesine yazıldım ama iki hafta sonra ancak sıra alabildim. Evraklar için biyometrik fotoğrafı çektirmek için stüdyoya, sağlık raporunu hastaneye koşturdum; her adımda farklı bir ücret ödüyordum, toplamda 300 lira harcadım. Bu saçmalık yüzünden bahçemdeki fesleğenleri sulamayı bile unuttum, resmen hayatımdan vakit çaldı.

Gençlerin siyasete ilgisizliğinin sebepleri

Bizim zamanımızda, yani 90'ların ortasında, balkon demirlerine asılı parti bayrakları bir nevi mahalle süsüydü. Annem, babam, hatta teyzemler bile hangi partinin ne vaat ettiğini ezbere bilirdi, akşam yemeklerinde gündem hep siyaset olurdu. Ben o zamanlar ilkokuldaydım, babamın okuduğu gazetelerin karikatürlerini, siyasilerin o dönemki sivri dilli esprilerini hatırlıyorum.

Hatta bir keresinde, 1995 seçimleri öncesi, bizim bahçeli evin duvarına asılan bir parti afişini komşu teyzenin oğluyla beraber nasıl indirmeye çalıştığımızı unutamam. O zamanlar siyaset, bir tür mahalle maçı gibiydi, herkesin tuttuğu bir takım vardı. Şimdi bizim bitki grubundaki gençlere soruyorum, "oy kullanacak mısın?" diye, çoğu "boş ver abla, ne değişecek ki" diye geçiştiriyor. Sanki o eski heyecan, o mahalledeki tartışma ortamı kaybolup gitmiş.

Vergi dairesine ilk uğrayışım 2022 sonbaharında, İstanbul'daki evim için balkon düzenlemesi faturası almak için olmuştu. Sabah 8'de kapıda bekliyorum, önümde beş kişi var ama hepsi sanki yıllardır orada kamp kurmuş gibi. Memur hanımefendi evraklarıma baktı, "Bu formu yanlış doldurdunuz, tekrar yazın" dedi, ben de içimden "Tabii, bu benim yeni hobim" diye geçirdim. Üst kata çık, aşağı in, bir de fotokopiciye koştur; sonunda saat 12'yi buldu, ben hâlâ elimi kolumu sallaya sallaya dönüyorum. O gün anladım ki, vergi dairesi bir nevi bitki sulamak gibi, sürekli bakım istiyor ama hiç çiçek vermiyor.

2023 yazında, balkonumdaki fesleğenleri satmak için küçük bir hobi girişimi denedim, ama vergi dairesiyle tanışmam şart oldu. İstanbul, Beşiktaş'taki şubeye Temmuz ayında öğleden sonra gittim, kapıda 8 kişi bekliyordu, herkes elinde dağınık evraklarla. Memur "Bu formu doldurun" dedi, ben de hızlıca bir kahve molası verip yan kafede yazdım, ama yanlış satıra girmişim, 20 dakika kaybettim. Fatura işini hallettim, ama eve dönünce balkon sulaması aksadı, yapraklar buruştu. Erken gidersen işler daha az karışıyor.

90'larda, lise yıllarımda Ankara'da, okul kantininde arkadaşlarım arasında siyaset neredeyse günlük sohbetti. Mesela 1995'te, Susurluk skandalını duyunca sınıfça tartışmıştık, herkesin bir fikri vardı, ben bile babamın DYP sempatizanlığını sorguluyordum. O dönem haber kanalları gibi TRT'yi izlerken, ailemin evinde her akşam masada "şu parti ne yapacak" diye konuşulurdu, sanki siyaset hayatın parçasıydı. Gençler o zamanlar en azından kulak misafiri oluyordu, mahalledeki amcaların seçim tahminlerini dinliyorduk.

Şimdi, 2020'lerde gördüğüm kadarıyla, yeğenlerim ve genç komşularım İstanbul'daki balkonumda bitki bakımı sohbet ederken bile siyasetten kaçıyor. Mesela geçen yıl, Temmuz 2023'te, Kadıköy'de bir kafede yeğenim Efe'yle buluştuk, o 24 yaşında, üniversiteli, ama yerel seçimlerden bahsedince gözleri kaçtı, "abi ne fark eder ki, Instagram'da daha eğlenceli şeyler var" dedi. Bunun sebebi bence sosyal medyanın bombardımanı, gençler 2010'lardan beri TikTok ve Twitter'da kısa videolarla büyüyor, derin tartışmalara vakit kalmıyor. Ben balkonumda fesleğen ekerken, etrafımdaki 20'likler ekonomik sorunlara takılıyor, ama siyasi çözümleri umursamıyorlar, sanki her şey bireysel bir oyun.

Karşılaştırma yapınca, eskiden 2000'lerin başında üniversite kulüplerinde, mesela Ankara'daki ODTÜ'de, biz protesto yürüyüşlerine katılırdık, 2002 seçimlerinde kampüste herkes kimin kazanacağını hararetle tartışıyordu. Şimdi gençlerin ilgisizliği, bence eğitim sisteminin etkisiyle geliyor, lisede tarih dersleri soyut kalıyor, öğretmenler siyasi konuları atlıyor, 2010'lardan beri müfredat değişince gençler olayları bağlamıyla öğrenmiyor. Ekonomik baskı da cabası, mesela 2024'te asgari ücret 17 bin lira olsa da kira ve enflasyon yüzünden, gençler gibi ben de balkonda domates ekmeye odaklanıyoruz, siyasi partilerin vaatlerini takip edecek enerji kalmıyor. Gençlerin bu uzaklaşması, geçmişteki coşkulu tartışmalara kıyasla, sanki bir kültürel kayıp, ama onlarda haklılık payı var, çünkü 2010'lardan beri sosyal medya algoritmaları onları eğlenceye yönlendiriyor.

Başka bir açıdan, kendi gözlemimde 2015'te Gezi olaylarında gençlerin sokaklara döküldüğünü gördüm, ama sonrasındaki yorgunluk ve sansürle, mesela Twitter'ın erişim engelleriyle, motivasyonları kırıldı. Şimdi, 25 yaşındaki komşum Ayşe'yle konuşunca, o evde saksı çiçekleriyle uğraşıyor, "siyaset mi, ben iş bulmaya çalışıyorum" diyor, ve bu bana 1990'lardaki aile sohbetlerini hatırlatıyor. Gençlerin ilgisizliğinin bir sebebi de, partilerin vaatlerinin somut olmaması, örneğin 2023 seçimlerinde enflasyon vaadleri uçuk gelince, onlar gibi ben de şüpheyle yaklaşıyorum. Bu durum, geçmişle kıyasla daha izolasyoncu bir gençlik yaratıyor, ve ben balkonumda bu değişimi izlerken, kendi gençliğimin enerjisini özlüyorum. Örneğin, 1999'da ailemizin evinde seçim gecesi televizyon başında beklerken, şimdi gençler o heyecanı YouTube videolarında arıyor. Bu karşılaştırma, siyasetin eskiden toplumsal bir hobi olduğunu, şimdi bireysel kaygılara yenik düştüğünü gösteriyor. gençlerin motivasyonunu geri kazanması için, belki de daha somut, günlük hayatla bağlantılı tartışmalar gerekiyor, ama bu da zaman alacak gibi.

Seçim dönemleri benim için resmen bir alerji gibi. Hani polenler martta başlar ya, bizim evde de seçim sandığı kurulur kurulmaz tansiyonlar fırlar. Ben balkonumda fesleğenlerime su verirken bile içimden "yine mi" diye geçiriyorum. Sanki oyları biz değil de, balkondaki menekşeler verecekmiş gibi bir hava oluşuyor.

Geçen seçimlerde teyzemle annem telefonda öyle bir tartıştı ki, ben mutfakta bitki çayı yaparken sesleri buraya kadar geldi. Teyzem "Senin kafa hâlâ köyde kalmış" dedi, annem de "Sen o şehirde aklını yemişsin" diye cevap verdi. İkisi de aynı evin içinde bile farklı partilere oy veriyorlar, ben de arada kalıyorum. Bizim evde siyaset konuşmak, saksıdaki çiçeğe fazla su vermek gibi, hemen çürütüyor ortamı.

Benim nacizane fikrim, herkes kendi çiçeğini sulasın, kendi balkonunu süslesin. Bu kadar gerginliğe ne gerek var? Siyaset, salon bitkisi gibi hassas bir şey, dikkatli yaklaşmak lazım. Yoksa yaprakları hemen soluyor, tartışmalarla beslenince de çiçek açmıyor.

2023 yaz seçimlerinde, balkonumda domates fidelerimi sularken, annemin sesini duydum; mutfakta babama bağırıyordu, "Yine o partiye oy vermeyeceksin, değil mi?" diye. Ben balkondan izleyip durdum, fesleğen saksılarımın arasında, ama laf yetiştirdim, "Anne, geçen seferki gibi kavga etmeyin, ben Avrupa'da yaşıyorum diye anlamıyorum sanıyor." Kuzenim Ayşe ile WhatsApp'ta tartıştık, o partinin logosunu attı, ben fesleğen fotoğrafıyla cevap verdim, "Buna bak, gerçek hayat bu." Sonra herkes sustu, ama balkon keyfim bozuldu.