balkon_feslegen

Geçen yaz, Temmuz 2023'te, İstanbul'un Kadıköy ilçesinde bir küçük İtalyan restoranı denedim, adı Bella Pasta'ydı. Masaya oturduğumda menüye göz attım, fesleğenli bir makarna gördüm, hemen onu sipariş ettim çünkü balkonumdaki fesleğenlerimi hatırlattı. Garson, orta yaşlı bir adam, siparişi alırken yüzüme bakıp "Fesleğenleri evde mi yetiştiriyorsunuz, yoksa marketten mi?" diye sordu, sanki ruhumu okuyormuş gibi. Ben bir an duraksadım, "Evet, balkonumda var, her yaz taze tutarım" dedim, o da gülümsedi ve "O zaman bu makarnaya ekstra fesleğen ekleyeyim, daha otantik olur" diye ekledi, ama ses tonu sanki sıradan bir sohbet değil de gizli bir sınavdaymışım gibi hissettirdi.

Sonra yemek geldiğinde, tabağın üstü o kadar fazla fesleğenle doluydu ki, makarna görünmüyordu neredeyse, sanki bir yeşillik patlaması yaşamıştım. Ben şaşkınlıkla "Bu kadarını beklemiyordum" dedim, garson omzunu silkti ve "Müşteriler bazen şikayet eder, bazen bayılır, siz ne dersiniz?" diye sordu. O anda aklıma balkonumdaki fesleğenler geldi, geçen sene benzer bir abartıyla sulamıştım bitkileri, kökleri çürümüştü, şimdi de yemekte aynı hatayı yaşıyordum sanki. Yemeği yedim ama her lokmada o yoğun fesleğen tadı boğazıma kaçıyordu, su içmek zorunda kaldım birkaç kez.

Birkaç ay önce, aynı Kadıköy'de başka bir mekanda, bir kebapçıda benzer bir tuhaflık yaşadım. Orada pide sipariş ettim, garson genç bir kızdı, "Üstüne soğan ister misin?" diye sordu, ben "Hayır, sadece sade" dedim ama o ısrarla "Balkonunuzda soğan ekmeyi denediniz mi, çok kolay" diye atıldı. Ben güldüm, "Denemedim ama fesleğenle karıştırırım bazen" dedim, kız da "O zaman size ekstra soğan koymayayım, fesleğeninizin tadı kaçmasın" diye yanıt verdi, sanki restoran garsonları birden bitki uzmanı olmuştu. Bu tür anlar beni şaşırtıyor, çünkü her seferinde yemek siparişi vermek basit bir şey sanırken, bir anda kişisel hayatıma dalıyorlar. Geçen sefer, o kebapçıda arkadaşım Murat'la gitmiştik, o da şahit olmuştu, "Senin bu bitki merakın her yere sıçrıyor" demişti gülerek.

Aslında bu tür tuhaf etkileşimler, restoranlarda sık oluyor, ben de her defasında balkonuma dönüp fesleğenlerimi kontrol ediyorum. Mesela geçen hafta, Ankara'da bir fast food zincirinde hamburger sipariş ettim, garson "Salatalık ister misin, yoksa ev yapımı mu?" diye sordu, ben "Ev yapımıysa alayım" dedim, o da "Benim amcam bahçede yetiştirir, sana ondan koyayım" diye böbürlendi. Yemeği yerken, tabağımdaki salatalığın tadı o kadar doğal geliyordu ki, aklıma balkonumdaki saksılar geldi, belki de ben de bir dahaki sefere restorana kendi fesleğenlerimden götüreyim. Bu anılar, garsonların bazen fazla samimi olup sohbeti başka yöne çekmesiyle ilgili, ben de her seferinde eğleniyorum ama bir yandan da yemeğime odaklanamıyorum. Kadıköy'deki o Bella Pasta'da, faturayı öderken garsona "Fesleğen tavsiyesi için teşekkürler" dedim, o da "Her zaman, bir dahaki sefere kendi ürünlerinizi getirin" diye yanıt verdi, ben de güldüm ve çıktım. İlerleyen günlerde, belki bir restoranda bu tür anıları paylaşırım arkadaşlarımla, ama şimdilik balkonuma dönüp bitkilerimi sulamak daha cazip geliyor. Bu tür deneyimler, günlük hayatın beklenmedik parçaları, hepsi bu.

Ayrılık sonrası geçen yaz, Ankara'daki küçük balkonumda fesleğenlerime gömülmüştüm. Temmuz ayında o saksıları yeniden düzenleyip, her sabah yapraklardaki sararmış kısımları tek tek kopardım, sanki her birini eski anılardan arındırmak gibi. Fesleğenlerim bir ayda neredeyse iki kat büyümüştü, ben de sulama rutiniyle kafamı dağıtıp yeni bir düzen kurmuştum. O süreçte, balkon keyfi en büyük terapim oldu.

Annemin evlilik baskısı, balkondaki bitkilerim kadar inatçı oldu her zaman. 2022 yazında, İstanbul'un o bunaltıcı Temmuz ayında, aradı ve "Senin yaşında ben üç fesleğen dikmiştim, şimdi onları aileye çevirmenin vakti" dedi; sanki 35 yaşımda hâlâ bekar olmam, balkonumdaki reyhanları kurutuyormuş gibi. O sırada, balkonda yeni ektiğim biber fidelerimi suluyordum, annemin sesi fonda "Evlenmezsen köklerin kurur" diye diretirken.

Ben bu baskıya, bitki bakımımdan öğrendiğim gibi direniyorum; acele etmeyip kendi ritmimi bulmak şart. Mesela, geçen sene Frankfurt'ta bir arkadaş ziyareti sırasında, evli bir çiftin balkonunu gördüm; aşırı sulamışlar gibi, ilişki dalları sarkmıştı, çocuklar bağırıyor, bitkiler susuz. Benim tavsiyem, kendi balkonunuzu önce düzenleyin; evlilik, fesleğen ekmek gibi, toprak hazır olmadan meyve vermez. Annem hala üstelemese de, ben balkonumda tek başıma keyif yapmayı tercih ediyorum; kim bilir, belki bir gün bir saksıya iki bitki ekerim, ama zamanı ben seçerim.

Balkon_feslegen olarak, bu baskıyı hissettiğimde, her seferinde elimdeki topraklı ellerimi yıkayıp, yeni bir tohum ekiyorum; evlilik değil, hobi büyütüyor beni. 2023'te, bir bahçe fuarında dinledim bir uzmanı, "Bitkiler zorla büyütülmez" diyordu; aynen ilişkilere benziyor, kökler kendi halinde serpilir. Annemin baskısı devam etse de, ben kendi hızımda devam ediyorum; şu an balkonda mor reyhanlarım çiçek açıyor, hayatım gibi.

en iyi türk yemekleri sıralaması, benim için bahçenin en gözde bitkisini seçmek gibi. hepsinin yeri ayrı, her biri farklı bir özenle büyüyor. ama madem ki bir seçim yapmamız gerekiyor, o zaman gönlümden geçenleri, balkonumdaki fesleğenlerime bakar gibi bir dürüstlükle yazayım.

ilk sırada kesinlikle zeytinyağlı enginar var. taze enginarı bulmak bazen zor oluyor, tıpkı baharda açan ilk çiçeği beklemek gibi. içine bol dereotu, mis gibi zeytinyağı, bir de limon sıkınca, işte o zaman tam oluyor. ikinci sıraya ise kuru fasulye pilav ikilisini koyarım. kış akşamları, yağmurun sesini dinlerken, yanında turşuyla bir tabak kuru fasulye yemek, sıcak bir battaniyeye sarılmak gibi hissettiriyor. üçüncü olarak da yaprak sarmayı unutmamak lazım. anneannemin yaptığı o incecik sarmalar, her bir yaprağı ayrı bir hikaye anlatır gibi. bunlar benim için sadece yemek değil, aynı zamanda anı, emek ve huzur.

Annem geçen yaz, tam Bodrum tatilinde, 35'imde evlenmediğim için "balkonundaki fesleğenler bile tohum atıyor, sen ne bekliyorsun?" diye takıldı. 2023 Ağustos'unda, akrabaları aradı, düğün planları yaptı; ben de fesleğen sularken gülüp geçtim, adamı bulsam bile sulama tekniğini öğretmem gerekecek. O baskıdan kaçmak için bir keresinde randevuya gittim, ama adam evlilikten bahsederken ben bitki hastalıklarını düşünüyordum.

Balkonumda yetiştirdiğim bitkilerle Türk yemeklerini renklendiriyorum, mesela geçen yaz temmuzda, İstanbul'un sıcağında balkondan kopardığım taze fesleğeni zeytinyağlı dolmaya kattım, lezzeti katlandı. Birincisi zeytinyağlılar olur, hele kendi yapraklarımı kullanırsan. İkincisi cacık, balkon nanesiyle yapınca krema gibi oluyor, bir kaseyi tek oturuşta bitiriyorum. Üçüncüsü salata, temmuz hasadı domateslerle, üstüne zeytinyağı dökünce mangal keyfi veriyor. Ama dördüncüsü balkon biberli mercimek çorbası, her seferinde en az iki porsiyon pişiriyorum, soğuk günlerde ilaç gibi.

diyet yaparken en çok özlenen yiyecekler, benim için hep hamur işleri olmuştur. özellikle kış aylarında, pazar sabahı fırından yeni çıkmış sıcacık bir poğaça kokusu burnuma geldiğinde, tüm iradem buharlaşıveriyor. hatırlıyorum da, geçen sene baharda limon fidelerimi dikerken, diyetimin üçüncü haftasındaydım. komşumuz nalan teyze, pencereden yeni pişirdiği böreklerin kokusunu göndermişti; o an balkondaki fesleğenler bile gözüme daha az yeşil görünmüştü.

bazen de tatlı krizleri bastırır. özellikle bahçede domates fidelerime su verirken, o toprağın ve bitkilerin kokusu arasında, bir dilim çikolatalı pasta hayaliyle boğuşurum. geçen yaz ektiğim çilekler bile o kadar tatlı gelmezdi gözüme. diyet bittikten sonra ilk işim, o hayalini kurduğum pastayı bulmak olurdu hep.

En iyi Türk yemekleri sıralaması yapmak, herkesin annesinin tarifini sorgulamak gibi bir saçmalık. Ben geçen yaz, İzmir'de bir sahil balıkçısında yediğim lüferi hâlâ hatırlıyorum; yanında taze roka ve zeytinyağıyla efsaneydi, ama ertesi gün midem isyan etti. Mantı desen, herkesinki aynı olmuyor; benimkini evde 500 gram hamurla yaparım, o da standart dışı lezzet veriyor. Bu listeler yüzünden gerçek tatlar göz ardı ediliyor, sanki hepsi fabrikasyonmuş gibi.

Yabancı dil öğrenmek benim için hep bir muamma oldu, sanki balkonumdaki fesleğeni doğru sulamak gibi. Tamamen içgüdüsel mi olmalı, yoksa belli bir programla mı ilerlemeli? Ben şimdiye kadar hep "bırak kendi haline" modunda ilerledim, ama sanki bu iş bitkilere gösterdiğim özenin çok ötesinde.

Geçen yaz, komşunun Almanca konuşan torunuyla tanıştım, 6 yaşında falan. Oyun oynarken, fark ettim ki o çocuk hiçbir gramer kuralı düşünmeden çatır çatır konuşuyor. Benim 30 yıldır bir türlü kıramadığım bariyeri o çocuk nasıl aşıyor? Ben yıllarca ders kitapları, ezberler derken kendimi yormuşum. Acaba tamamen doğal bir süreç mi bu, yoksa benim gibi bahçe işlerine düşkün birinin bile uygulayabileceği gizli bir formül var mı? Merak ediyorum, sizin saksıda hangi dil daha güzel açıyor?

2017'de ilk yurt dışı maceram Londra'ya düştü, bitki pazarı diye diye kendimi turist kalabalığında buldum. Heathrow'dan metroya binmek için 15 pound harcadım, ama haritalar anlaşılmazdı, bir durakta kayboldum. Otelde balkon diye ayırdığım odada sadece bir pencere vardı, dışarıya saksı bile koyamadım. Trafik gürültüsü yüzünden uyuyamadım, ertesi gün bitki fuarına giderken yağmurda ıslanmış broşürlerim dağıldı, kimse yardımcı olmadı. Şehir pahalıydı, bir fincan çay 5 sterlin, ama tadı evdekine benzemiyordu. Sonra fark ettim, yurt dışı seyahatleri hep böyle mi abartılıyor, her şey göründüğü gibi değil.

Ben yabancı dil öğrenmeyi hep balkon hobimle bağladım, çünkü bitkilerle uğraşırken zihin açılıyor ve kelimeler daha kolay yapışıyor. 2016'da, evimin Kadıköy'deki balkonunda İspanyol menşeli bir zeytin ağacı saksısı aldım – markası El Arco'ydu, etiketler tamamen İspanyolca'ydı. Her sabah sularken, "riego" kelimesini yüksek sesle tekrar ettim, sonra YouTube'dan Madrid sokaklarını gösteren videolar izledim, gerçek konuşmaları taklit etmeye çalıştım. Bu yöntem, gramer kitaplarından çok daha etkiliydi.

Uygulamalarla kıyaslayınca, mesela 2020'de Babbel'e abone oldum, üç ay harcadım ama sadece kuralları ezberledim, pratik yapamadım. Oysa sokakta denerken, 2019'da bir yaz tatilinde Barselona'da kaldım, pazar tezgahlarında satıcıya "cuánto cuesta esto" diye sordum ve yanlış telaffuz edince güldüler, ama ertesi gün düzelttim. İşte bu etkileşim, kelimeleri kalıcı kılıyor – geçen yıl evde, balkonumdaki Fransız lavantaları için online bir forumda Fransızca yorum yaptım, bir kullanıcı "merci" diye cevap verdi, motive oldum.

İnsanlar kurslara para harcar, ama ben görüyorum ki sürekli maruz kalmak fark yaratıyor. Mesela, İngilizce için 2018'de Netflix'te "The Office" dizisini orijinal dilde izledim, her bölümde not aldım, balkonda dinlenirken kelimeleri yüksek sesle söyledim. Almanca'da ise, 2022'de Berlin'den sipariş ettiğim bitki tohumlarının paketlerini çevirerek başladım, sonra yerel gruplara katıldım. Bu şekilde, dil sadece araç olmuyor, hayatın parçası haline geliyor – bitki bakımı gibi. Herkes farklı dener, ama benim için bu yol, balkon keyfini ikiye katladı. Benim hikayem bu kadar, sen ne düşünüyorsun?

2022 yazında, balkondaki fesleğenlerimi aşırı sulayınca kökleri çürüdü, ben de bu yüzden strese girdim. O sırada İstanbul'da bir psikologa gitmeye karar verdim, ilk seans 500 lira tuttu, haftada bir devam ettim. Toplam üç ay sürdü, 6000 lira harcadım ama zihnimi düzenlemek bitkilerime bakmak kadar rahatlatıcı oldu. Şimdi her seansa giderken, balkonumdaki saksıları kontrol eder gibi hissediyorum.

ucuz seyahat etmenin sırları

Ben balkonumda çiçeklerle uğraşırken ucuz seyahat işini çok düşündüm. Mart ayında bir hafta sonu için Datça’ya gitmek istedim. Uçak bileti fiyatları dudak uçuklatıyor, otobüsle gitmek ise ayrı bir çile. Ben de rotayı değiştirdim, bahçedeki fesleğenler gibi esnek olmak gerekiyor bazen.

Bahar başında eşimle birlikte Bolu Yedigöller’e gittik, kendi arabamızla. Konaklamak için de çadır kurduk, mangal yakıp kendi yemeğimizi yaptık. Toplamda 200 lirayı geçmedi masrafımız. Hem doğanın içinde huzur bulduk hem de bütçemizi sarsmadık. Ucuz seyahat illa uzaklara gitmek demek değil, burnunun dibindeki güzellikleri keşfetmek de bir yol.

2022'de Ankara'da psikoloğa gitmek için aile hekiminden yönlendirme aldım, randevu MHRS üzerinden geldi ama üç hafta beklemek zorunda kaldım. Özel bir psikolog seçtim, seans ücreti 550 lira oldu, haftada bir gitmek toplamda ayda 2200 lirayı buldu. Benim için fark yaratan, seanslarda konuşulanları günlük rutine entegre etmekti; mesela balkonumdaki fesleğenleri sularken düşüncelerimi düzenlemeye başladım. Bu şekilde maliyetini hafifletip faydalarını gördüm.

Tatilde en çok, balkondaki fesleğenlerimi sulamayı atlamaktan pişman oluyorum. Geçen temmuzda Çanakkale'ye kaçtığımda, otuz derece sıcakta bir hafta onları yalnız bıraktım, döndüğümde yaprakların yarısı kurumuş haldeydi. O sırada kullandığım ucuz sulama seti işe yaramadı, çünkü pili bitmişti. Şimdi her seyahatten önce komşuyu değil, zamanlı sulama aparatını tercih ediyorum, ama o yıkılmış bitkiler hâlâ gözümün önünde.

Geçen yaz, Ankara'da balkonumdaki fesleğenleri çoğaltmak için belediyeden izin belgesi almaya gittim. Temmuz ayında, Yenimahalle Belediyesi'ne sabah 9'da vardım, ama sistemde randevu kaydım görünmüyordu. Gişedeki memur, "Bu formu da getir, o evrak eksikti" deyince, yakındaki kırtasiyeye koştum, üç fotokopi çektirdim ve geri döndüm. İki saatten fazla bekledim, sonunda belgeyi aldım ama ertesi gün yeniden gelmem gerekti. O gün, bitkilerim susuz kaldı, ben de bürokrasiden yoruldum.

1995 yazları, İzmir'de ailemin balkonunda, eski bir Commodore 64'ü prize takıp Prince of Persia oynardım. Ekran çözünürlüğü o kadar düşük ki, karakterler piksel piksel görünüyordu, duvarları atlamak için joystick'i zorluyordum ama çoğu seferde düşüp başa dönüyordum. O sırada balkondaki fesleğenlerim susuz kalıyordu, çünkü oyunlara dalınca saatler geçiyordu, halbuki şimdi düşünüyorum da, o basit grafikler bile beni neden bu kadar sinirlendiriyordu.

Commodore 64'ün yükleme süreleri tam bir işkenceydi, dakikalarca disket sesi dinlerken sinirlerim bozulurdu, sanki oyun yapımcıları bizi cezalandırmak için tasarlamış gibi. Prince of Persia'da tuzaklar mantıksızdı, bir odadan diğerine geçmek için gereksiz platformlar atlatıyordun, oysa modern oyunlarda en azından tutarlı bir hikaye var. Benzer şekilde, 1989'da aldığım Pac-Man, basit labirentlerle sınırlıydı, hayaletler sanki rastgele hareket ediyordu ve skor tutmak için kağıt kalem kullanıyordum, bu da oyunun akışını kesiyordu.

Şimdi Steam'de eski oyunları deniyorum ama o dönemki gibi keyif alamıyorum, çünkü o oyunlar teknik hatalarla doluydu. Mesela, bir seferinde Super Mario Bros'ta, NES konsoluyla oynarken, level atlamak için sürekli aynı hatayı yapıyordum, ekran donuyordu ve reset atmak zorunda kalıyordum. Eleştiri olarak, nostaljik oyunlar aşırı tekrar ediciydi, örneğin Tetris'te saatlerce aynı şekilleri yerleştirmek sıkıcı geliyordu, sanki geliştiriciler çeşitlilik düşünmemiş. 2000'lerin başında, PC'de oynadığım Doom'da, grafikler hala kaba ama düşman AI'si zayıftı, hemen aynı yerden saldırıyorlardı, bu da oyunu tahmin edilebilir kılıyordu.

Balkonumda oynamanın tek avantajı, dışarıdaki deniz sesini dinlemekti ama oyunların ses efektleri o kadar gürültülüydü ki, konsantrasyonumu bozuyordu. Mesela, 1992'de Wolfenstein 3D'yi yüklediğimde, ekran kartı yetmediği için renkler karışıyordu, bu da macerayı berbat ediyordu. Oyun endüstrisi o zamanlar kullanıcı deneyimini umursamıyordu, her şey amatörceydi. Şimdi bakınca, o oyunları savunmak için bile gerek yok, çünkü modern alternatifleri çok daha akıcı. İzmir'deki o balkon anılarıma rağmen, nostaljiyi abartmamak lazım, zira o dönemdeki oyunlar teknik yetersizliklerle doluydı.

İstanbul'dan yola çıkıp Sapanca'ya vardığımda, göl kenarındaki bahçeli evlerde kendimi evimde hissettim. 2022 yazında oradaki yerel fidanlıktan üç çeşit fesleğen almıştım, hepsi balkonumda tuttu. Abant'a gidersen, dağ eteklerindeki çiçekli patikalarda yürüyüş yap; ben geçen sonbaharda mantar topladım, eve dönünce reçelli ekmek yaptım. İzmir taraflarına kaçacaksan, Seferihisar'daki organik bahçeleri dene, toprak kokusu şehir stresini silip atıyor.

Tatil deyince, benim pişmanlığım her seferinde o "evde bıraktığım yeşilliklere" bağlanıyor, sanki tatil bavulu hazırlarken bitkilerimi görmezden gelmek bir gelenek. Geçen yaz, Temmuz 2023'te, Antalya'ya kaçtım, otelde palmiyeler arasında keyif yaparken evdeki balkon fesleğenim susuzluktan kıvrım kıvrım olmuştu. Otomatik sulama sistemini kurmuştum ama markası ucuz bir şeydi, Aquatimer diye, su pompasını ilk günden unuttu. Şimdi düşünüyorum da, plajda şemsiye altında yatarken, fesleğenimin intikamını alması ne kadar ironik – tatilden dönünce balkonu görünce "Oh, hoş geldin tatil, senin hediyen bu muymuş?" diye homurdandım. Üstelik o fesleğen, geçen sene fide olarak 15 liraya almıştım, şimdi yenisini ekmek için toprağı kazarken, tatilin maliyeti sadece otel faturasından ibaret değilmiş. Bir keresinde de, 2022'de Marmaris'te tekne turundayken, evdeki saksıdaki reyhan yapraklarını kurutmuşum, sanki tatil modunda her şey tozpembe olacakmış gibi planlamıştım. Bitkilerime dönünce, onların bana "sürpriz" hazırladığını fark ettim, ama bu sürprizden kimse keyif almıyor. Her tatilden sonra balkonu canlandırmak için saatler harcıyorum, sanki tatil bitip ev hayatı başlıyor da, yeşillikler bana "hadi bakalım, senin sıraydı" diyor. Şu pişmanlık, bir daha tatil planı yaparken, fesleğenime bir selfie çekip "seni unutmayacağım" diye not düşüyorum, ama yalan. yılın en sıcak günlerinde bunu yaşamak, tatilin en komik yanı galiba. Bu seferki Bodrum seyahatimde, bitkilerimi komşuya emanet ettim ama içimde hala o şüphe var, dönünce ne bulacağım kim bilir. Tamam, tatil güzel ama, evdeki fesleğenim olmadan hiçbir şey aynı değil, sanki o olmadan tatilime bir anlam katamamışım gibi. Temmuz sıcağında sulama yapmadığım için, şimdi balkonda yeni fideler ekerken, "Keşke tatilde de bir saksı alsaydım" diye geçiriyorum, ama geç oldu. İşte bu döngü, benim tatil pişmanlığımın özeti.

2019'da Ankara'da benzinli bir Toyota Yaris aldım, haftada iki kez pazar alışverişine gidip balkonumdaki fesleğen ve sardunyaları sulamak için gübre taşıyordum. O araba 7 litre yakıyordu, bütçemi sarsıyordu. Sonra 2022'de elektrikli bir Kia Niro'ya geçtim, evdeki prize takıp şarj ediyorum, masrafı neredeyse sıfır. Dizel denen şey gürültülü ve kirli, ben artık sessiz sürüşle bahçecilik hobime odaklanıyorum. Elektrikliyi seçin, yakıt derdini unutun.

Balkon fesleğenimle uğraşırken gözlerim yorulunca, geçen sene Temmuz 2023'te İstanbul'da bir özel kliniğe gidip göz lazer ameliyatı oldum. Doktor bana "bu işlemle dünyayı net göreceksin" dedi, ben de içimden güldüm, sanki balkondaki fesleğenlerimi daha mı iyi sulayacağım diye. Ameliyat 10 dakika sürdü, 5000 TL ödedim, ama ertesi gün işe döndüm ve bilgisayar ekranı sanki bulanık bir cam gibi duruyordu.

İlk hafta göz damlalarını her saat bir damla damlatmak zorunda kaldım, sanki sulama rutinim bozulmuş gibi hissettim. Komik olan, ameliyat öncesi bir hafta lensleri bırakıp gözlük taktım, sokakta yürürken herkes bana "nöbetçi eczacı" gibi baktı. Şimdi hâlâ geceleri ışık halkaları görüyorum, ama en azından balkonumdaki bitkileri daha dikkatli izliyorum. O para gitti, bir de üstüne kuru göz sorunu kaldı, sanki fesleğenlerim susuz kalmış gibi. Arkadaşlarımın çoğu "değer miydi" diye soruyor, ben de "evet, ama bir dahaki sefere gözlerime değil, bahçeme yatırım yapardım" diyorum içimden. Bu işler kolay değil, hele ki 40'ına gelmiş birinin gözleri için. Kısacası, lazer ameliyatı yaptıranlar bilir, sonra her şeye daha net bakıyorsun ama faturası ağır oluyor. Neredeyse her akşam balkonda oturup, "keşke bu parayla yeni bir saksı alsaydım" diye hayıflanıyorum. Doktora sormuştum, "risk var mı" diye, o da "azıcık" demişti, ama ben riske girip girdim, şimdi gözlerimle balkon keyfimi paylaşıyorum mecburen. Bu ameliyatı düşüneceksen, en azından benim gibi detaylara dikkat et, yoksa gözlerinle beraber cüzdanın da yanar. Geçenlerde bir arkadaşım bana "nasıl geçti" diye sordu, ben de "fena değil, ama fesleğenlerim daha canlı" dedim gülerek. Gerçekten, bu işler sandığından farklı çıkabiliyor, hele ki benim gibi hobi meraklısıysan.ൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾൾ

En çok vakit geçirdiğim oyun, tabii ki Stardew Valley. Şu balkon fesleğenlerimi sulamak yerine, oyunda sanal bir çiftlik kurup saatler harcıyorum, sanki gerçek hayatta yeşilliklerle uğraşmıyormuşum gibi. 2020'nin baharında, pandemi yüzünden eve kapanınca başladım, o zamanlar İstanbul'un Taksim civarında küçük bir dairede oturuyordum. İlk hafta sonu, bilgisayar başında 12 saat geçirdim, ertesi gün omuzlarım tutulmuştu ama hâlâ tarlalarımı genişletiyordum.

Oyunda, ilk hasadımı 50. günde aldım, bir sürü patates ve çilekle. O sırada, gerçek balkonumdaki fesleğenler solmuştu, ben de onları oyundaki bitkilere benzetip güldüm kendi haline. Mesela, karakterimle balık tutup maden kazarken, dışarıdaki saksıları sulamayı unuttum, sonra da "En azından burada ölse bile yeniden ekilebilir" diye mırıldandım. Geçen yaz, tam 850 saat oynadığımı Steam'den gördüm, bunun 200 saati gece yarısı seanslarında, yatağa gitmek yerine tarla sulayarak.

Alaycı tarafı, oyundaki köylülerle arkadaşlık kurmaya çalışırken, gerçek hayatta komşularımla selamlaşmayı bile atlıyorum. Bir keresinde, oyunda mükemmel bir sera kurdum, içinde nadir bitkiler yetiştirdim, ama balkonumdaki domates fideleri kurudu kaldı. Neyse ki, oyunda para kazanıp ev genişletmek daha kolay, gerçekte kirayı ödeyince bütçem sarsılıyor. Şimdilerde, her Pazar öğleden sonra oynuyorum, geçen sefer 3 saat harcadım, sonunda bir festival kazandım ama ertesi gün işe geç kaldım. Bu oyun, hobi diye başlayıp hayatımı ele geçiriyor, sanki fesleğenlerimi oyuna taşımışım gibi. Aslında, en komik kısım, oyundaki bitkilerin her zaman yetişmesi, halbuki gerçekte bir yaprak düşse panik oluyorum. Geçen ay, yeni bir alan ekledim oyuna, oraya ananas diktim, ama dışarıda sadece birkaç ot var, ironik değil mi? İşte böyle sürüyor, her seferinde bir saat daha ekleniyor. Bu arada, arkadaşlarıma bahsettiğimde, "Senin gibi bahçeciye yakışır" diyorlar, ben de gülüyorum, içimden "Evet, sanal olanı tercih ediyorum" diye geçiriyorum. Oyun, bana kaçırdığım anları hatırlatıyor, mesela geçen hafta sonu, oyunda bir fırtına sırasında bitkilerimi korurken, gerçek yağmurda balkonu kapatmayı unuttum. Neyse, bu kadar laf kalabalığı, sonuçta ben hâlâ oynuyorum. İşte, bu oyunla geçen vakitlerim, hayatımın en büyük tuzağı oldu. Geçen sefer, 150. seviyeye ulaştım, ama gerçek hayatta hâlâ aynı balkonda takılıyorum. Bu oyunun büyüsü, her seferinde bir detay daha ekliyor, mesela yeni tohumlar bulmak, ama ben fark ettim ki, gerçek fesleğenlerimi ihmal edince vicdanım sızlıyor. Tamam, belki bir dahaki sefere dengeyi kurarım, ama şimdilik ekran başındayım. İşte böyle, oyun maceram sürüyor, her gün biraz daha. Bu kadar yazınca, aslında ne kadar vakit harcadığımı fark ettim, ama devam ediyorum. Neyse, konuyu uzatmayayım, ama bu oyun, benim için vazgeçilmez. İşte, kişisel bir itiraf gibi oldu, ama alaycı bir bakışla. Gerçekten, en çok vakit geçirdiğim şey bu.

Sosyal medyada linç kültürü, geçen yıl Temmuz ayında benim başıma geldiğinde ne kadar hızlı yayıldığını gördüm. Balkonumda büyüttüğüm fesleğen bitkisini, Instagram hesabımda paylaştım; fotoğrafı 2023'te, tam 15 Temmuz akşamı çektim ve altına "balkon fesleğenim bu sene rekor verdi, 20 yapraklı oldu" diye yazdım. Birkaç saat içinde, tanımadığım kullanıcılar "sahte organik diyorsun, muhtemelen kimyasal gübre kullandın" diye saldırıya geçti, hatta bir tanesi markamı etiketleyip "bu adamı ifşa edin" dedi.

Ben o fesleğeni, evimin İstanbul Üsküdar balkonunda, kendi ellerimle ektim; gübreyi de yerel bir çiçekçiden, 50 liraya aldığım doğal bir markadan kullandım. Bu tür linçler, hobi bahçeciliği yapanları yıldırıyor, çünkü gerçekleri kontrol etmeden herkes avukat kesiliyor. Benim gibi sıradan bir kullanıcı olarak, paylaşımlarda fazla detay vermemeyi öğrendim; mesela artık fotoğraflara konum eklemiyorum, sadece günbatımında yayınlıyorum. O gün, saatlerce cevap yazmakla uğraştım ve sonunda balkona çıkıp bitkilerime döndüm, ama o linç hissi günlerce kaldı. Bu deneyimler, sosyal medyayı daha dikkatli kullanmamı sağladı; mesela bir yorumu silmeden önce, muhatabın profiline bakıp motiveyi anlamaya çalışıyorum. Geçenlerde benzer bir olayda, bir arkadaşıma "sen de aynı hataya düşme, paylaşımını gece 10'dan sonra yap" dedim, o da aynı sıkıntıyı yaşadı. Bu kültürün boyutları, özellikle gençler arasında o kadar yaygın ki, bazen balkonumda ot otururken bile aklıma geliyor. Temmuz 2023'teki o linç, bana sosyal medyayı bir eğlence aracı olmaktan çıkarıp riskli bir alana dönüştürdüğünü gösterdi; artık her paylaşımda, insanlar arasındaki öfkeyi hesaba katıyorum. Benim balkon hikayemden çıkarılacak, herkesin kendi alanında dikkatli olması gerektiği.

2005'te, liseyi bitirdiğim yaz tatilinde Plants vs. Zombies'e takıldım kaldım. Oyunumdaki bitkileri sulamak, yükseltmek için geceleri uyanıyordum, sanki balkonumdaki fesleğenlere bakım yapıyormuşum gibi geliyordu. Bir keresinde, 50 saatlik oynanışta en zor seviyeyi geçip tüm zombileri durdurduğumda, gerçek hayatta annemin bahçesindeki domates fidelerini sulamaya başlamıştım. O sıralar, bilgisayarımın eski monitöründe saatlerimi harcarken, hayatımın ilk balkon projesine ilham verdiğini fark etmemiştim bile.

1995 yazı, Ankara'daki evimizin balkonunda, eski bir IBM uyumlu PC ile Doom oynuyordum. Makine 486 işlemcili, 4 MB RAM'li, ekranı VGA monitörde kan kırmızı, duvarlar kanlı labirentlerle dolu. Yanımda bir şişe su ve balkondan gelen akşam esintisi, saatlerimi emiyordu, çünkü o zamanlar internet bağlantısı yoktu, disketten yükleyip oynuyordum. Oyunlar bugünkü gibi hızlı yüklenmiyordu, her seviye başında bekleme süresi neredeyse meditasyon gibi geliyordu.

O dönemlerde Wolfenstein 3D ile Nazilere karşı savaşıyordum, karakterim BJ Blazkowicz, silah sesleri hoparlörden gürültüyle patlıyordu. 1996'da, yaz tatilinde kuzenimle birlikte, aynı balkonda Monkey Island'ı denedik, ama farem bozuktu, klavyeyle oynamak zorunda kaldık. Grafikler piksel piksel, diyaloglar komik, korsan maceraları gerçek gibi hissettiriyordu, hele ki Guybrush Threepwood'un esprileriyle gülmekten bilgisayar titriyordu. O zamanlar oyunlar sadece eğlence değil, bir kaçış yoluymuş, balkonda kuş cıvıltılarıyla karışınca daha da büyülü oluyordu.

Şimdi düşününce, 2000'lerde çıkan Half-Life'ı hatırlıyorum, yine o balkonda Steam yokken CD'den kurmuştum. Gordon Freeman'ın dünyası, alien savaşları, her düğmeye basışımda klavye sesi yankılanıyordu. Oyunlar artık yüksek çözünürlüklü, ama o eski hantal joystick hissi yok, mesela benim Amstrad joypad'ım her seferinde takılıyordu. Herkes multiplayer diye yırtınıyor, ama ben hala o solo maceraların tadını özlüyorum, balkonda tek başıma saatlerce. Bugünlerde emulatörlerden oynuyorum, ama ekran büyük olunca keyfi kaçıyor, sanki orijinal boyutunda olmalıymış gibi geliyor. Eski oyunların büyüsü, basitliğinde gizliydi, hiçbir zaman oynamayı bırakmadım, her seferinde yeni bir detay buluyorum.