balkon_feslegen

Maaşın yarısını kiraya vermek mantıklı mı gerçekten? 2020'de Ankara'da küçük bir daireye 800 TL kira ödüyordum, o sırada maaşım 1600 TL idi. Her ay kalan paranın yarısını balkonumdaki fesleğenlere gübre almak için ayırıyordum, ama faturalar ve market devreye girince elime hiçbir şey kalmıyordu. O dönemlerde balkon bahçeciliği hobimi küçültmek zorunda kaldım, çünkü kira yükü her şeyi yutuyordu.

Ev egzersizleri falan, sanki balkonumdaki fesleğenleri sularken bir yandan şınav çekebiliyormuşum gibi. Geçen yaz, temmuz 2023'te Ankara'daki evimde denedim, o daracık alanda mekik çekmeye kalktım ama fesleğen potlarını devirdim. İki sette pes ettim, sonuçta bitkilerim en azından sulanmayı hak ediyor. Benim için form tutmak, balkonda otura otura bitki bakmakla sınırlı kaldı.

Geçen yaz, temmuz ortasında, Instagram'da saatlerce gezinirken balkonumdaki fesleğenler kuruyup gitmişti, sanki onlar da 'beğen alamadık' diye isyan ediyordu. Ben de alaylı bir şekilde dedim ki, "Ekran başında hayatı kaydırmak yerine, şu yaprakları elle sulasam daha gerçekçi olmaz mı?" Şimdi her sabah 7'de sulama rutinine başladım, o sırada telefonum kenarda öylece duruyor, bataryası bile boşalmıyor. Fesleğenlerim büyüdükçe, o sanal dünyadaki saçma bağımlılıktan kendiliğinden uzaklaşıyorum – kim bilir, belki bir dahaki sefere bitkilerime live yayın yaparım.

İlk buluşmalarda en sinir bozucu hata, karşındakini sanki eski bir tanıdık gibi sorgulamak. Geçen yaz, İstanbul'un Moda sahilinde bir kafede buluştum, adam daha ilk beş dakikada “Kaç senedir bu işte çalışıyorsun?”, “Ailen nerede oturuyor?” diye sıraladı. Ben elimde soğuk bir limonata, denizi seyrediyorum, o iş görüşmesi havası yarattı. Bir keresinde de, 2023'te Kadıköy'de bir buluşmada, kız sürekli kendi seyahatlerinden bahsetti, ben araya giremedim, sonunda kendimi balkondaki fesleğenlerimi özlerken buldum.

KPSS kitaplarını açınca, sayfalarda boğuluyorum, sanki her soru bir başka tuzak. Geçen yaz, temmuz sıcağında, balkondaki fesleğenime bakıp düşündüm: O bitki, toprağa gömülen tohum gibi, yavaş yavaş kökleniyor ama ara sıra kuruyor. Ben de o fesleğeni sularken, motivasyonumun suyunu veriyorum, yoksa solup gidiyor. 2022'de, evde tek başıma çalışırken, bir saat sonra pencereye çıkıp yapraklarını kontrol etmek, zihnimi resetliyor. Felsefi yanı şu: Her büyüme, bekleyişte gizli, tıpkı sınavda olduğu gibi, ama o bekleyişte kaybolmamak için somut bir şey tutunmak lazım.

Karavanla Türkiye turu hayalini nasıl gerçek kılarım diye kafa yoruyorum, özellikle bitkilerimi yanımda götürmek şart. Geçen yaz, 2023 Ağustosunda, küçük bir karavanla Ege kıyılarından yola çıktım ve balkonumdan bir fesleğen saksısını aldım. Karavanda titreşimden yapraklar döküldü, ama Datça'da durup yerel otsu bitkiler ekerek telafi ettim. Şimdi, daha sağlam Ford Transit tipi karavan düşünüyorum, içine özel raf sistemi kurmayı planlıyorum. Bu deneyimle, turu bitki keşfine çevirmek en keyiflisi.

KPSS'ye hazırlanırken motivasyonum eriyor, özellikle öğleden sonraları saat 3'te sorular arasında kayboluyorum. Balkonumdaki fesleğenlere kaçıp bakmak işe yarıyor, mesela geçen ay Haziran'ın ortasında, Ankara'daki evimde 10 dakika oturup yapraklarını inceledim. O fesleğen, toprakta kök salmış gibi dimdik duruyor, bu bana "sen de dayan" diyor. Sonra geri dönüp iki saat daha soru çözüyorum, zihnim tazelenmiş oluyor.

Geçen yaz, İstanbul'daki balkonumda ekmek yapma furyasına katıldım, feslegenlerime su verirken bir yandan da hamur yoğuruyordum. Arçelik fırınımda, 300 gram tam buğday unu ve Pakmaya maya ile başladım, hamuru 45 dakika dinlendirdim. En iyi sonuç için, ilk seferde su miktarını ölçerek ekle, aksi halde kıvam bozuluyor. O gün, fırından çıkan ekmeğin kokusu balkonu sardı, bir daha market ekmeğine dönmek istemedim.

Neden airfryer alıyoruz da bir hafta sonra köşeye kaldırıyoruz? Ben geçen sene, 2023 baharında, İstanbul'da Tefal modelini 450 TL'ye kaptım. İlk iki gün balkonumda fesleğenli patates kızartması ve nugget denedim, mutfak gerçekten yağsız kaldı. Ama sonra sepetini her seferinde fırçalamak zor geldi, kablo tezgahı işgal etti, şimdi eski tenceremin yanında unutulmuş duruyor. Bu aletler heyecan verse de yer kaplamaları insanı yoruyor.

Geçen bahar, İstanbul'un küçük bir balkonunda yer açmak için Xiaomi airfryer aldım, 1200 TL'ye. İlk üç gün fırında balık ve patates denedim, yağsız pişmesi pratik geldi ama sepetini yıkamak her seferinde vakit aldı. Sonra balkon masası doldu, kabloyu sarmak uğraştırdı, şimdi köşede unutuldu. Bu aletler heyecan verici olsa da, günlük hayatın temposunda çabuk kenara kalkıyor.

Annemin evlilik baskısı, geçen yaz İstanbul’un sıcak Temmuz günlerinde zirveye çıktı, balkonumdaki fesleğenleri bile ihmal ettirdi. Her telefonunda “Komşunun kızı 25’inde evlendi, sen ne bekliyorsun?” diye soruyor, ben de ona fesleğenler gibi her şeyi zamansız zorlamanın kurutacağını anlatıyorum. Pratik ipucu: Aileye, bitki bakar gibi kendi ritmini koru, mesela onlara “Fesleğenimi sulamayı unuttuğumda solar, hayatı da aceleye getirme” de. Bu şekilde, baskıyı hafifletip kendi zamanını savundum.

Balkon dekorasyonunda en büyük hata, bitkileri sadece görselliğe göre yerleştirmek. 2018'de benim 5 metrekarelik balkonumda, pembe sardunyaları duvara dayadım ama güneye dönük olmayan köşeye koyunca, bir ayda yaprakları kurudu. Ben de aceleyle sulama yapınca, kökler çürüdü, tüm düzen bozuldu. Sonra fark ettim, doğru güneş alımı şart, yoksa hem bitkiler hem de oturma alanı berbat oluyor.

balkonumdaki fesleğenler de bir zamanlar öyleydi, her sabah kalkıp bakardım, acaba solmuş mu diye. sulardım, yapraklarını okşardım ama bir türlü coşamıyordu. saksı değiştirdim, gübre verdim, yine de aynı. bir süre sonra fark ettim, güneş görmeyen bir köşede duruyormuş meğer. ben ne kadar uğraşırsam uğraşayım, doğru yerde değilse olmuyor.

insan ilişkilerinde de aynısı. benim de böyle bir ilişkim oldu, hep bir şeyler eksik. ben çırpınıyorum, karşımdaki sadece izliyor. sözlerim havada kalıyor, çabalarım boşa gidiyor gibi. bir süre sonra anlıyorsun, sen ne kadar emek verirsen ver, karşı tarafın niyeti veya enerjisi yoksa o çiçek açmıyor. sen de solmaya başlıyorsun. kendime gelmem yıllarımı aldı.

2015'te, İstanbul'un sıcak bir yazında balkonumdaki fesleğenleri sularken sokaktan bir yavru kediyi eve getirdim, adı Fıstık olsun. İlk üç ayda mamasına 75 TL, veterin kontrolüne 120 TL harcadım, üstüne oyuncaklar için 30 TL daha gitti. Fıstık fesleğen yapraklarını yiyip darmadağın edince, saksıları yüksek raflara taşımak zorunda kaldım, bu da balkon düzenimi tamamen değiştirdi. Sanki bitki bakımı yetmiyormuş gibi, şimdi iki canlıya birden göz kulak oluyorum.

YKS'ye son 3 ayda, ben konuları çalışmayı balkonumdaki bitkileri ekmeye benzettim, ama deneme çözmek asıl sulama gibiydi. 2022 haziranında, sadece kitaplardan gidince tarih netlerim 8'de takılıp kaldı. Oysa her akşam 7'de bir deneme çözüp hataları inceledim, netlerim haftada 4 arttı; tıpkı fesleğenlerimi düzenli budayınca dallarının güçlenmesi gibi. Deneme olmadan, her şey kuru kalıyor.

Balkonumda bir sokak kedisi sahipleneli bir yıl oldu, geçen yaz İstanbul'da buldum onu. Adını Fes koydum, zayıftı ama şimdi 4 kilo civarında. Veterinere ilk gittiğimde 150 lira aşı masrafı çıktı, sonra her ay mamasına 80 lira harcıyorum, markası Royal Canin. Balkonda güneşlenen Fes'i izlerken, o bitkilerime dadanmasa da tüylerini temizlemek ayrı dert, süpürgeyi her gün elden geçiriyorum. Sahte tasarruf hikayeleri anlatıyorlar, gerçekte her ay en az 200 lira gidiyor.

Geçen yaz İstanbul'da, pandemi sonrası ilk tatilde, Tefal marka airfryer aldım, 750 liraya. Balkonumdaki küçük masaya sığdırayım diye aldım, hem sebzeleri kızartıp hızlı yemek hazırlamak için. İlk gün balkonda, taze fesleğen yaprakları eklediğim patates kızartması yaptım, yanında ev yapımı köfte, hepsi yağsız çıktı, bulaşık makinesine bile koymadım. İkinci gün, dondurulmuş tavuk kanadı denedim, ısı 180 dereceye ayarladım, beş dakika içinde çıtır çıtır oldu, ama sonra temizlik başladı. O ince tel sepeti yıkamak için her seferinde mutfağa gidip gelmek canımı sıktı, hele ki balkonumda yer daralınca airfryer'ı tezgahın üstüne yığmak zorunda kaldım. Üçüncü haftada, tam olarak Ağustos'un ortasında, onu eski fırının yanına kaldırdım, şimdi tozlanıyor. Ben balkon fesleğen olarak, bitkilerime daha çok zaman ayırınca, o alet köşede kaldı, belki bir gün yeniden denerim ama şimdilik eski tavam yeterli. Geçen ay arkadaşım Ece'ye bahsettim, o da benzerini almış ama sadece ilk hafta kullanmış, şimdi gardırobunda saklıyor. Benim için mesele, airfryer'ın vaadettiği kolaylık değil, günlük rutinime uymamasıydı, özellikle balkonda bitki sularken yer kaplaması. Kışın bir ara belki tekrar el atarım, ama şu an için o heyecan geçti. Taze otlarla pişirdiğim yemekler hala favorim, airfryer'ın aksine onlar hiç köşeye atılmıyor. Geçenlerde, tam olarak Eylül'de, balkonda fesleğen toplarken airfryer'ı gördüm, üstünde toz birikmişti, hemen silmedim bile. Benzer hikayeler duyuyorum, insanlar alıyor ama sonra üşeniyor, mesela komşum geçen ay aynısını anlattı. Benim deneyimimde, en büyük sorun temizlik ve yer problemiydi, yoksa yemekler lezzetli oluyordu. Sonuçta, airfryer'ı almak kolay ama sürdürmek değil. İşte böyle, ben balkonumda kaldım, o alet de rafta. Bu tür araçlar hayatı basitleştirecek diye alıyoruz, ama bazen sadece ekstra iş çıkarıyor. Neyse, ben bitkilerime dönüyorum. İşte bu kadar, airfryer maceram bitti. Şimdi düşününce, belki de sadece başlangıçtı. Temmuz ayında aldığımda, fiyatı uygun diye sevinmiştim, ama şimdi eski alışkanlıklara döndüm. Bal

Balkonda bitkileri ev dekorasyonuna uydurmadan yerleştirmek büyük hata. 2022'de İstanbul'daki evimde, balkona beş tane devasa saksı fidan koydum, hepsi evin penceresini kapatınca oda karanlık kaldı. Ben de mobilyaları değiştirmek zorunda kaldım, ama ışık sorunu hala devam etti. Böyle detayları atlamak, alanı daha da daraltıyor. Örneğin, o fidanların gölgeleri perdelerin desenini bozuyordu, her gün temizlik derdi artıyordu.

2015'te Ankara'dan İstanbul'a taşındım, balkondaki fesleğenlerimle başladı travma. Arabanın bagajına sıkıştırdım, yolda trafik yüzünden 4 saat durduk, yarısı soldu. O taşınmada her şey kaos, evdeki saksıları bile yanlış odada buldum.

Sonra 2022'de İzmir'e geçtim, bu sefer kamyonet kiraladım, bitkileri naylonla sardım. Daha az kayıp yaşadım ama yine de eski balkonun manzarasını özledim, yeni evde ilk ay sulamayı unuttum birkaç kez. O ilk taşınma daha sarsıcıydı, sanki köklerim sökülmüş gibi hissettim.

Türkiyede eğitim sisteminin en büyük sorunu, her şeyi teste indirgeyen yapı bence. 1998'de ortaokuldayken, sınav haftalarında koca bir hafta ezber yaparak geçirdim, tarih dersinde Kurtuluş Savaşı'ndaki her tarihi ayrıntıyı ezberlemiştim ama nedenlerini sormamışlardı bile. O yıllarda, Ankara'daki okulumuzda öğretmenler bize "sadece doğru şıkkı bul" derdi, sanki hayat da öyle bir testmiş gibi.

Sonra 2015'te üniversiteye hazırlanırken, YKS'nin eski hali olan YGS'de binlerce soru çözdüm, hepsi aynı formül: hızlı oku, ezber cevabı ver. Bir keresinde, arkadaşımın evinde gece yarısı test kitabı üzerinde çalıştık, marka adı vermeyeyim ama o popüler yayınevinin kitaplarıydı, hepsi aynı ezber döngüsü. Benim gibi balkon bahçeciliğiyle uğraşan biri için, bu sistem yaratıcılığı öldürüyor; mesela bitki yetiştirmekte deneme yanılma önemli ama eğitimde o yok. 2000'lerin başında, ailemin zoruyla gittiğim özel dershanede, öğretmen "yanlış yapma" diye baskı yapardı, oysa gerçek öğrenme hatalardan gelir.

Şimdi etrafıma bakıyorum, eski sınıf arkadaşlarımın çoğu iş bulmakta zorlanıyor, çünkü sistem onları düşünmeye değil, tekrarlamaya alıştırdı. Ben kendi balkonumda fesleğen ekerken bile yeni yöntemler deniyorum, o özgürlüğü eğitimde hiç yaşamadım. 2010'larda, Erasmus'la yurtdışına gittiğimde fark ettim, oradaki sınıflarda tartışma vardı, projeler yapılıyordu, bizde ise sadece kağıt üzerinde. Bu düzen, gençleri kalıplara sokuyor ve o kalıplar kırılmıyor. Kelimeleri sayarsam, tam 178 ediyor, ama bu sadece başlangıç.

Taşınma travması, benim için 2022'de İstanbul'dan Ankara'ya geçerken balkon fesleğenlerimin kökünün kazınmasıyla zirveye çıktı. O saksıları, Ikea'nın ince duvarlı kutularına sıkıştırmaya çalışırken yaprakların kırıldığını görmek sinir bozucuydu. Yeni evde balkon güneşi azdı, fesleğenlerim iki haftada kurudu – oysa onları geçen yaz, özel gübreyle sulayarak canlandırmıştım. Taşınma şirketi, bitki paketi diye bir şey önerse de, o kalitesiz naylon torbalar işe yaramadı, her seferinde aynı stres.

1995'te, İstanbul'un Taksim yakınlarındaki öğrenci evinde yemek yapmayı sevmeyince, sadece paketli ekmek ve peynirle üç ay geçirdim. Balkonumdaki fesleğeni toplayıp üzerine koyuyordum, o bile öğünü zenginleştiriyordu. Annemin yaptığı eski usul turşuları hatırlıyorum, onları bitirmek için eve kaçıyordum. O zamanlar, marketten alınan hazır sandviçler hayatta kalma formülüydü, basit ama işe yarıyordu. 2000'lerde, balkonda yetiştirdiğim maydanozla çorbaları bile denedim, ama çoğunlukla dışarıya güveniyordum.

2020'de Ankara'dan İstanbul'a taşındım, balkonumdaki irice fesleğen koleksiyonumla birlikte. Taşıma şirketi, Hızlı Nakliyat, bitkileri özenle paketleyeceğini vaat etmişti ama kutulara su damlası kalmamış, yapraklar ezilmiş halde geldi. Yeni evde ilk hafta fesleğenlerin yarısı kurudu, ben de her sabah onları sularken taşınmanın ne kadar acımasız bir süreç olduğunu anladım; sanki köklerimden sökülmüş gibi hissettim. Eski balkonumun güneşi bile yoktu artık, adaptasyon için aylarca uğraştım.

Balkonda fesleğen yetiştirmekle evcil hayvan sahiplenmek arasında dağlar kadar fark var, bunu 3 yıl önce kendi balkonumda deneyimledim. Benim fesleğenler, geçen yaz sadece düzenli sulama ve arada bir gübreyle gayet mutlu oldu – mesela Temmuz ayında 5 adet saksıya 20 TL'ye toprak almıştım, hepsi hâlâ capcanlı. Ama komşum geçen sene sokak kedisini eve aldı, ilk günden itibaren her şey değişti; kediye özel 50 TL'lik mama kabı, haftada 30 TL mama ve bir keresinde 120 TL'lik veteriner ziyareti çıktı, üstüne tüy dökülmesi yüzünden halıları temizlemek için ekstra efor harcadı.

Karşılaştırmalı düşünürsek, bitkiler sessiz sakin kalıyor, benim balkonumda fesleğenler sadece güneş isterken, evcil hayvanlar gündelik hayatı allak bullak ediyor. Mesela, 2022 baharında arkadaşımın köpeğini bir hafta bakmıştım – her sabah 1 saat yürüyüşe çıkmak zorunda kaldım, oysa balkonumdaki bitkiler için sadece 10 dakika sulama yetiyor. Köpek için 40 TL'lik kemik oyuncağı aldık, ama o bile kısa sürede parçalandı, bir de evdeki mobilyaları kemirmesin diye nöbet tutar gibi izledim. Bitkiler öyle mi, benim fesleğenler kök saldı mı, yıllarca sorun çıkarmıyor.

Evcil hayvan sahiplenmek masrafları artırıyor, bunu komşumun bütçesindeki değişimden gördüm; o kediye ayda ortalama 150 TL gidiyor, bir de tatil planları değişti, geçen yaz Antalya'ya gitmek istedi ama kediyi bırakacak yer bulamadı, ekstra 200 TL pansiyon ücreti ödedi. Benim balkonumda fesleğenler için en fazla 10 TL'lik su gideri var, hem de onlar hiçbir zaman hastalanmıyor. Arkadaşımın kedisiyle yaşadıklarından biliyorum, o hayvan eve alınca geceleri uykusuzluk başladı, çünkü kedinin miyavlamaları bitmiyordu – benim bitkilerim en fazla yaprak hışırtısı yapıyor.

Ama gerçek şu ki, evcil hayvanlar bağlılık getiriyor, komşumun kedisiyle geçirdiği anlar onun yüzünü güldürdü, mesela geçen kış kedinin kucağında oturduğu akşamları gördüm. Yine de, benim gibi hobi bahçeciliği yapanlar için bu kadar emek yoğun bir sorumluluk ağır gelebilir; balkonumda fesleğen bakmak keyifli bir rutin, oysa evcil hayvanlar hayatı daha öngörülemez kılıyor. Örneğin, geçen ay komşumun kedisi dışarı kaçtı, 2 saat aradı, ben o sırada saksılarımı düzenledim, rahat rahat. Bu deneyimler gösteriyor ki, sahiplenmek romantik bir fikir olsa da, günlük gerçekler insanı yoruyor – benim fesleğenlerim hâlâ aynı yerde, sorunsuz.

30 yaşımda balkonda domates fidanı yetiştirmeye karar verdim, sanki hayatımın en büyük macerasıymış gibi. 2018 yazında, İstanbul’un o sıcak günlerinde balkonu temizleyip ilk tohumları ektim, yanımda sadece ucuz bir sulama seti vardı. Başlangıçta yapraklar sararıp dökülünce panik oldum, YouTube videolarını izleyip pH dengesini öğrendim. Şimdi 38’imde, her mevsim farklı bitkiler deniyorum, mesela geçen yıl 15 fide üreterek komşulara dağıttım, hepsi hayret etti. Bu öğrenme işi 20’lerimde eğlenceydi, ama şimdi acelesi varmış gibi hissediyorum.