ayna_mesafesi

Sabah 08.20, Kadıköy’den Beşiktaş’a gitmeye çalışıyorum, vapurda çay sırasındayım ama aklım hâlâ arabada: Acaba park cezası mı yazdılar, yoksa biri tamponu mu çizdi? İstanbul trafiğiyle barıştığım gün, Google Maps’in “yoğun trafik” uyarısıyla dalga geçebildiğim gündür. Navigasyonsuz yola çıkmak, Marmaray’da kulaklıksız müzik açmak kadar delilik. Ben önce oradan bakıyorum: Hangi yol kırmızıysa alternatif arıyorum, gerekirse ara sokaklarda sokak köpekleriyle selamlaşıyorum.

Yolda Spotify listemde sabır gerektiren şarkılar açıyorum. Benim için ritüel bu. Özellikle yağmurlu havalarda, TEM’de herkesin sinirlerini zıplatırken “anlık meditasyon” gibi geliyor. Yan koltukta mutlaka su şişesi ve atıştırmalık bir şey olmalı, çünkü trafik bazen insanı aç bırakabiliyor. Geçen ay Mecidiyeköy trafiğinde yarım saat çalışmayan klimayla ter döktüm, bagajda yedek tişört bulundurmanın önemini o gün anladım.

Korna çalanlara karşı çoktan bağışıklık kazandım. Artık göz teması bile kurmuyorum, camı kapatıp makyajımı tazeliyorum. Özellikle akşamları E5’te, herkesin yüzündeki o yorgun ifadeyi görmek bana “yalnız değilim” hissi veriyor. Araç içi bakım, minik parfüm, el kremi… Her şey el altında olmalı. İstanbul trafiğinde hayatta kalmak istiyorsan, sabah evden çıkmadan kahveni iç, batık tırnağınla barış, çünkü yolda zaten başka dertler çıkıyor.

ayna_mesafesi

tek başına yaşamanın kimsenin anlatmadığı tarafları

tek başına yaşamak, çoğu zaman filmlerdeki gibi kahve fincanıyla balkonda manzarayı izlemek ya da salonda çılgınca dans etmekle eş tutuluyor. oysa kimse sana o bitmek bilmeyen çamaşır sepetindeki tek başına yıkayacağın kirli çorap yığınını, lavabonun kenarındaki bir türlü bitmeyen bulaşıkları anlatmıyor. geçen hafta duş jelim bittiğinde, markete gitmek için bir saat hazırlanmak zorunda kaldım, üstelik sadece duş jeli için. kimse seni yatağa hasta düştüğünde sıcak bir çorba getirecek birinin olmamasının verdiği o derin boşluğu fısıldamıyor kulağına. evet, özgürsün ama o özgürlük çoğu zaman bir paket cipsle televizyon karşısında tek başına son buluyor.

Türkiye'de kadın olmak

ayna_mesafesi

Geçen yaz İzmir'de tatildeydim. Bir akşamüstü sahilde, hafif bir rüzgar eserken, en sevdiğim keten elbisemle yürüyordum. Yanımdan geçen bir grup genç erkeğin "Abla, ne güzelmiş elbiselerin!" diye bağırmasıyla irkildim. İltifat mıydı, laf atma mıydı ayırt edemiyorsun. Bir anlık o tebessümüm dondu, içimdeki o anlık rahatlık hissi kayboldu. Güneş batarken, ben kendimi kumsalda biraz daha hızlı yürürken buldum.

ayna_mesafesi

tek başına yaşamanın kimsenin anlatmadığı tarafları

tek başına yaşamak, dışarıdan bakıldığında genellikle özgürlük ve dinginlik vaat eden bir tablo çizer. oysa bu tablonun ardında, kimsenin anlatmaya tenezzül etmediği, bazen minik, bazen de kocaman estetik ve pratik detaylar gizlidir. ben bu serüvene atıldığımda, "kendi evimin patronuyum" cümlesi kadar, "kimse görmese de bu koltuk yastıklarını düzeltmeliyim" düşüncesinin de zihnimi meşgul edeceğini hiç tahmin etmemiştim.

bir yıl önce, ankara'daki o eski apartman dairesine taşındığımda ilk işim banyo dolabını düzenlemek oldu. eskiden arkadaşlarla yaşarken her şeyin bir "ortak alan" karmaşası vardı. şimdi ise her bir ürün, benim kişisel ritüelimin bir parçasıydı. o dolabın içindeki nemlendiriciler, serumlar, tonikler... her biri benim özenli seçimim, benim estetik anlayışımın bir yansımasıydı. kimse gelmese bile, sabah uyandığımda o düzenli dolabı görmek, güne iyi bir başlangıç yapmamı sağlıyordu. bu, sadece bir düzen değil, aynı zamanda kendime verdiğim bir değerdi.

geçen kış, soğuk bir aralık akşamıydı. eve geldiğimde kombinin çalışmadığını fark ettim. eski ev arkadaşlarımla yaşarken bu tür durumlarda hemen bir panik havası eser, sorumluluk paylaşılırdı. şimdi ise tüm sorumluluk bendeydi. neyse ki daha önce bir kombi tamircisi numarası kaydetmiştim. o gece telefonda durumu anlatırken, "acaba doğru terimleri kullanabiliyor muyum" diye içimden geçirdim. sonunda tamirci geldi, sorunu çözdü. bu deneyim, sadece bir kombi arızasını gidermekten öte, teknik konularda da kendimi geliştirmem gerektiğini gösterdi. artık evdeki küçük arızaları kendim tespit edip çözebiliyorum, hatta bazen minik tamiratlar için nalburlardan malzeme alırken kendimi bir uzay mühendisi gibi hissediyorum.

moda ve giyim konusunda da tek başına yaşamanın farklı bir boyutu var. gardırobumu düzenlerken eskiden "acaba bu parçayı kim ne zaman gördü" diye düşünürdüm. şimdi ise tamamen kendi zevkime göre seçimler yapıyorum. geçen ay beyoğlu'ndaki küçük bir butikten aldığım o vintage elbiseyi düşünün. onu giydiğimde, kimsenin görmeyeceğini bilsem bile kendimi çok iyi hissediyorum. bu, bir dış onay ihtiyacından ziyade, kendi iç dünyamda yarattığım bir estetik tatmin. evde pijamayla dolaşırken bile, o pijamanın kumaşına, rengine dikkat ediyorum. çünkü kendim için yaşıyorum, kendim için giyiniyorum.

Diş hekimine gitmekten korkmak, benim için estetik kaygılardan çok daha derinlere inen bir mesele. Yıllarca aynaya baktığımda gülümsemekten çekindim, çünkü dişlerimin görünümünden rahatsızdım. Bu durum, sosyal çevremde kendimi ifade etmemi bile etkiledi. Bir davette veya yeni biriyle tanıştığımda, istemsizce dudaklarımı birbirine bastırır, kahkahalarımı içime atardım.

2017 senesinde bir moda çekimi için fotoğrafçı benden daha doğal gülümsememi istediğinde, içten gelen bir utançla yüzleştim. Aynada kendime baktığımda, o ana kadar görmezden geldiğim çarpık ve sararmış dişlerim, ışıklar altında daha da belirginleşmişti. İşte o zaman anladım ki, bu korku sadece ağrı veya acıdan değil, aynı zamanda görünümümün beni kısıtlamasından da kaynaklanıyor.

O çekimden sonra, kendi kendime bu durumu değiştirmem gerektiğine karar verdim. İnternetten araştırmalar yapmaya başladım, farklı diş hekimlerinin yorumlarını okudum. Özellikle estetik diş hekimliği üzerine yoğunlaştım. Sonunda, İstanbul Nişantaşı'nda, daha önce bir arkadaşımın tavsiye ettiği bir kliniğe randevu aldım. İlk başta yine o tanıdık tereddüt vardı. Kapıdan içeri girdiğimde o steril koku yine burnuma geldi ama bu sefer 2003'teki gibi korkutucu değildi.

Klinikteki atmosfer, çocukluk anılarımdaki o soğuk, ürkütücü muayenehanelerden çok farklıydı. Daha modern, daha sıcak bir ortam vardı. Diş hekimiyle ilk görüşmemde, korkularımı açıkça anlattım. Beni dinledi, endişelerimi anladığını söyledi ve tedavi süreci hakkında detaylı bilgi verdi. Bu konuşma, beni gerçekten rahatlattı. İlk kez, diş hekimi koltuğunda otururken, bir korku filmi müziği yerine, kendimi iyi hissettiğim bir şarkının melodisi çalıyordu zihnimde.

ayna_mesafesi

tek başına yaşamanın kimsenin anlatmadığı tarafları

birkaç yıl önce, henüz yirmi beş yaşımı doldurmamışken, o küçük beko buzdolabını tek başıma eve taşımaya çalışırken buldum kendimi. ankara’daki o ilk dairemin dar kapısından geçirmekte zorlanırken, kolilerle dolu salonun ortasında durup nefes nefese kalmıştım. kimse yoktu, sadece ben ve o beyaz, buz gibi kutu.

o dönemde, cumartesi sabahları uyanıp kahvaltımı hazırlarken, radyoda çalan o eski şarkıyı dinlerdim. masanın karşısında kimsenin olmaması, bir an için garip gelirdi ama sonra fark ettim ki, bu sessizlik, benim kendi sesimi duymamı sağlıyordu. ne renk fondöten alacağıma, hangi elbiseyi giyeceğime kimse karışmıyordu.

bir akşam, aynanın karşısına geçip yeni aldığım o kırmızı ruju sürerken, kendime gülümsedim. eski sevgilim “o renk sana yakışmıyor” derdi ama şimdi ben, istediğim rengi sürebiliyordum. bu, sadece bir ruj meselesi değildi, kendi estetik kararlarımı vermenin özgürlüğüydü. kimsenin beğenisine göre değil, kendi göz zevkime göre.

bir gün, duvarda asılı duran o boş çerçeveye bakarken, içine ne koyacağımı düşündüm. belki de en sevdiğim bir şehir fotoğrafını, belki de çocukluk halimin gülümseyen bir karesini. karar vermek yine bana aitti. bu küçük detaylar, tek başına yaşamanın o "kimsenin anlatmadığı" taraflarıydı işte.

ayna_mesafesi kullanıcısından:

Yeni nesil ile eski nesil arasındaki farklar

Benim en çok gözlemlediğim farklardan biri, güzellik algısının ve bakım rutinlerinin değişimi. Annemlerin zamanında, yani 80'lerde ve 90'ların başında, cilt bakımı demek tonik ve nemlendiriciden ibaretti. Makyaj da özel günlere saklanırdı, öyle günlük fondöten sürme alışkanlığı pek yoktu. Hatta lisedeyken annemin bana "Yüzüne bir şey sürme, cildini bozarsın" dediğini hatırlıyorum. Şimdi ise ilkokul çağındaki çocuklar bile on adımda cilt bakım rutini videoları izliyor. Serumlar, güneş kremleri, göz kremleri... Herkes 20 yaşında 40 yaşındaki gibi cilt bakımı yapıyor. Eskiden daha doğal, daha kendi haline bırakılmış bir güzellik anlayışı vardı sanki. Şimdi sürekli bir şeyleri düzeltme, iyileştirme, kusursuzlaştırma peşindeyiz. Bu durum beni bazen yoruyor, güzellik endüstrisinin üzerimizdeki baskısını hissettiriyor.

Sabah insanı olmak, benim gibi geceye âşık birinin estetik anlayışına tamamen ters. Düşünsenize, daha gözlerinizi açmadan yüzünüzde o uykulu, şişmiş ifadeyle güne başlamak zorunda kalıyorsunuz. Halbuki gece, o loş ışıklar altında, cildin kendini onarması, ertesi güne hazırlanması için ne kadar kıymetli.

Geçen yaz, annemle Çeşme'ye gitmiştik, sırf "sabah erken kalkıp denize girmenin faydaları" muhabbetine kanıp. Oysa ben akşamüstü denizin o altın saatlerinde, bronz tenime vuran ışıklarla poz vermeyi tercih ederim. Sabahın köründe buz gibi suya atlamak yerine, yatağımda bir güzellik uykusu daha çekmek, ruhuma ve cildime daha iyi geliyor.

ayna_mesafesi

eski nesil ile yeni nesil arasındaki farklar

Benim anneannem, 80 yaşında, hala salondaki dantel sehpa örtülerinin yerini kendisi değiştirir, kirlendikçe elde yıkar. Oya işlemeli yastık kılıflarını da her bayramda tek tek ütüler, özel sandığında saklar. Annem de ondan görmüş bu el işi merakını ama onun kadar sabırlı değil. Annem daha çok hazır alıp, kendi zevkine göre ufak dokunuşlar yapmayı sever. Mesela geçen sene aldığı keten örtüye, kendi elleriyle kenar oyası işlemişti. Ben ise bu konuda ikisinden de farklıyım. El işi yapmak yerine, daha çok hazır ürünleri kendi tarzıma göre kombinlemeyi tercih ediyorum.

Geçen yıl Paris'teki vintage bir butikten aldığım 1970'lerden kalma bir ipek fuları, sıradan bir jean ve beyaz tişörtle tamamladım. Annem "Senin ne işin var eski püskü şeylerle?" diye sordu. Oysa benim için o fuların hikayesi, ona dokunmak, o dönemin estetiğini bugüne taşımak çok değerliydi. Yeni nesilde, özellikle Z kuşağında, bu "eski" şeylere karşı bir hayranlık, bir keşfetme arzusu var. Markaların "yeni sezon" ürünlerinden ziyade, ikinci el mağazaları, vintage pazarları daha çok ilgi çekiyor.

Bu durum, güzellik rutinlerimizde de kendini gösteriyor. Anneannem yıllarca bepanten kremden şaşmamış. Annem ise eczane markalarına yöneldi, serumları, nemlendiricileri düzenli kullanır. Ben ise çok daha detaylı bir cilt bakım rutini uyguluyorum. Sabah ayrı, akşam ayrı ürünler, haftalık maskeler, ayda bir profesyonel cilt bakımı... Kore markalarını keşfettiğimden beri ürün çeşitliliğim arttı, içerik okumaya başladım. Geçenlerde annemle konuşurken, "Kızım, bu kadar şeye gerek var mı? Cildin zaten güzel," dedi. Oysa benim için bu sadece bir güzellik rutini değil, aynı zamanda kendime ayırdığım, kendimi iyi hissettiğim bir zaman dilimi.

Eski nesilde “az olsun, öz olsun” mantığı varken, yeni nesil “çok olsun, deneyim olsun” diyor. Bu sadece ürünlerde değil, hayata bakış açımızda da böyle. Anneannem bir ömür aynı evde, aynı mahallede yaşadı. Annem üniversite için İstanbul'a geldi, sonra evlenip Ankara'ya taşındı. Ben ise son beş yılda üç farklı şehirde yaşadım, her birinde yeni insanlar, yeni kültürler tanıdım. Seyahat etmek, farklı deneyimler yaşamak benim için bir ihtiyaç. Belki de bu yüzden, her birimiz kendi neslimizin estetiğini ve yaşam felsefesini farklı şekillerde yansıtıyoruz.

1995 doğumluyum, iki neslin de dertlerini yakından gördüm. Eski neslin sabah kahvaltısında gazete açma ritüeli hâlâ gözümün önünde. Babam hiç “telefondan haber okuyayım” demedi. O gazetenin kokusu, sayfa çevirme sesi, masadaki ufak tartışmalar… Şimdi ise kuzenim (2007’li) kahvaltıda TikTok izliyor, bir gözü ekranda. Gündemi ondan takip ediyorum çünkü ben hâlâ “haberi hızlıca Google’dan okurum” modundayım.

Kişisel bakımda da durum aynı. Annem 80’ler Loreal kremini hâlâ “bu bana iyi gelmişti” diye alıyor. Ben cilt bakımımı Youtube’dan takip ettiğim Gülsüm Hanım’ın önerisine göre güncelliyorum. Kuzen desen, Sephora’nın son çıkan serumu için launch partisini bekliyor. Eski nesil “nemlendirici sür geç”çi, yeni nesil “on step Korean routine”ci.

Alışverişte de net fark var. Babam hâlâ pantolon alırken mağazada denemeden asla almaz; düğmesine, fermuarına bakar. Ben online sipariş veriyorum; beden olmazsa zaten iade ederim. Kuzen ise Instagram’dan butik bulup anlık karar veriyor, “nasılsa herkes iade ediyor” diyerek.

Sohbet şekli de başka. Eski nesil uzun uzun anlatır, laf lafı açar. Yeni nesilde iki cümlede iş bitiyor. WhatsApp’ta “ok” yazınca konu kapanıyor. Ben hâlâ bir emojiyle gönül almaya çalışıyorum.

Teknolojiyle hız arasında ciddi bir uçurum var. Eski nesil acele etmemeyi, beklemeyi biliyor. Yeni nesilde her şey hemen olsun istiyor. Bazen kendimi ortada kalmış gibi hissediyorum. 2002’de annemle kasetçiden Tarkan’ın albümünü almak için sıraya girmiştim. Şimdi bir şarkı için 3 platformdan “önce kim yükledi” yarışındayız.

ayna_mesafesi

eski nesil deyince aklıma hemen anneannem geliyor. elleri hep nemlendiricili olurdu, vazelin ya da bepanthol kullanırdı genelde. "ellerine iyi bak, onlar senin aynan" derdi hep. şimdiki nesilde ise ellerden çok yüz bakımı ön planda, serumlar, maskeler, peelingler... ben de 30 yaşımda anladım ki, aslında her ikisi de önemli. ellerimiz de yüzümüz de bizim hikayemizi anlatıyor. benim favori nemlendiricim la roche-posay cicaplast b5, özellikle kış aylarında elimden düşürmem. anneannem görse belki o da severdi.

ayna_mesafesi

Türkiye'de kadın olmak

Geçen hafta Nişantaşı'nda bir butiğin vitrinine bakıyordum, çok hoş bir tulum vardı. Yanımdaki kadın, muhtemelen 40'larında, bana döndü ve "Senin vücuduna ne yakışmaz ki?" dedi. Gülümsedim ama içimde bir şeyler kırıldı. Sanki o tulumu beğenmek için önce vücudumun belli bir kalıba uyması gerekiyormuş gibi hissettim.

Bu durumu sadece giyimde değil, her alanda yaşıyoruz. Mesela geçen ay cilt bakımı için gittiğim klinikte, estetik uzmanı daha koltuğa oturur oturmaz "Şu botoksa ihtiyacın var, bu dolgu şart" diye sıralamaya başladı. 30 yaşındayım, cildimde belirgin bir problem yoktu aslında ama nedense hemen düzeltilmesi gereken kusurlu bir yapıya sahip olduğum algısı dayatıldı. Bu sürekli bir yetersizlik hissi yaratıyor bende.

Her yerde bir standart var, her yerde bir beklenti. Saçının renginden kaşının şekline, kilonun kaç olması gerektiğinden ne kadar fit göründüğüne kadar her şey yorumlara açık. Sanki biz kadınlar, sürekli başkalarının beğenisini kazanmak için bir yarıştayız. Bu durum bazen beni o kadar yoruyor ki, evden çıkarken aynaya bakmak bile istemiyorum.

2021'de cilt bakım serumunu 80 liraya alıyordum, geçen hafta aynı şişe 360 liraydı. Geçmişte Sephora'ya girip üç ürün seçecek cesaretim vardı, şimdi kasaya yaklaşınca kalbim hızlanıyor, sırf tester istiyorum diye utanıyorum. Moda dergilerinde önerilen kremler artık görsel dekor gibi, alışveriş listemde yer bulmaları imkansız. Yaz başı Watsons indirimini beklemek yeni normalim oldu. Aslında lüks sandığım şeyler, üç yıl önce sıradan seçimlerimdi.

ayna_mesafesi

sıfır araba mı ikinci el mi

eskiden heyecanlıydı sıfır araba almak, bir töreni vardı sanki. 2000'lerin başında ilk sıfır arabamızı aldığımızda, showroom'da bir branda kaldırma seremonisi yapmışlardı. bordo bir fiat palio idi, rengi hala aklımda. o yeni araba kokusu da öyle, fabrikadan yeni çıkmış gibi. o kokuyu özel kimyasallarla taklit etmeye çalışanlar var şimdi, ama nafile.

sonraki arabalarımızda o büyü biraz azaldı. ikinci el almanın da kendine göre bir ritüeli vardı. örneğin, 2010'lu yılların başında fatih’teki otopazarına giderdik babamla. cumartesi sabahı erken saatlerde, güneş henüz tam yakmadan. arabaları incelerdik, motor seslerini dinlerdik, kaporta boyasını kontrol ederdik. satıcılarla pazarlıklar, o anki heyecan. ne kadar yıpranmış olursa olsun, o arabanın bir hikayesi vardı sanki.

şimdi her şey değişti. artık arabalar bir meta gibi, alınıp satılan bir yatırım aracı. ne o ilk sıfır arabanın büyüsü kaldı ne de ikinci elin o samimi pazarlık kültürü. her şey internet üzerinden, rakamlar ve grafikler üzerinden dönüyor. bir aracın geçmişi, kilometre bilgisi, hasar kaydı. hepsi dijitalde, soğuk ve mesafeli. o bordo palio'nun brandasını kaldırırken duyduğum heyecan, şimdi yerini sadece bir tıkla gelen bilgilere bıraktı. artık araba almak estetik bir deneyimden çok, finansal bir işlem gibi. o eski günler, o anılar benim için çok daha değerli.

Türkiye'de yapay zeka girişimleri denince, benim aklıma 2018 yılındaki o küçük startup fuarı geliyor. İstanbul Lütfi Kırdar'daki o fuarda, bir grup genç "akıllı ayna" prototipi sergiliyordu. Aynanın karşısına geçince cilt tipini analiz edip, sana özel ürün önerileri sunuyordu. O an "işte bu!" demiştim, çünkü estetik ve teknolojinin birleşimi bana çok cazip gelmişti.

Şimdi aradan yıllar geçti, o akıllı ayna girişimi ne oldu bilmiyorum. Belki başka bir şeye evrildi, belki de battı. Ama o dönemki heves, "biz de dünyayı değiştireceğiz" diyen o saf enerji, şimdi yerini daha gerçekçi (ya da daha yorucu) bir pragmatizme bıraktı sanki. Artık herkes LLM'lerden, büyük dil modellerinden bahsediyor ama o ilk yaratıcı kıvılcım azaldı gibi hissediyorum.

ayna_mesafesi

Türkiye'de hayat pahalılığı

Geçtiğimiz kış, Nişantaşı'ndaki favori butiğimde bir kaban beğenmiştim. Deri detayları, kaşmir dokusuyla tam benlikti. Fiyat etiketini görünce şaşkınlıkla gözlerim büyüdü, sanki bir sanat eseri fiyatıydı. Oysa üç yıl önce, benzer kalitede bir kabanı neredeyse yarı fiyatına almıştım. O gün sadece seyirci kalıp mağazadan çıktım. Eskiden, moda dergilerinde gördüğüm bir parçayı almayı kafama koyduğumda, biraz dişimi sıkar, en fazla birkaç ay içinde sahip olurdum. Şimdi ise o diş sıkma süreci, belirsiz bir geleceğe erteleniyor.

Cilt bakımı rutinime gelince, durum daha da vahim. Yıllardır kullandığım Fransız markasının nemlendiricisi, son altı ayda üçüncü kez zamlandı. Artık sadece özel günlerde veya cildim gerçekten çok kuruduğunda kullanıyorum. Oysa eskiden, her sabah ve akşam bir pompa sıkıp yüzüme gönül rahatlığıyla sürerdim. Şimdi ise her damlası altın değerinde gibi geliyor. Geçen ay, eczanede yeni çıkan bir serumu incelemek için rafa yaklaştığımda, fiyatını görünce içim cız etti. Güzellik dediğimiz şey, artık sadece bir lüks değil, resmen ulaşılmaz bir hayal haline geldi.

En basitinden, bir hafta sonu kahvaltısı için dışarı çıkmak bile bütçemi sarsar oldu. Geçen cumartesi, Kadıköy'deki o şirin kafeye gittik arkadaşımla. İki kişilik serpme kahvaltı ve iki fincan filtre kahveye ödediğimiz hesap, aylık market alışverişimin neredeyse üçte biriydi. Oysa iki sene önce, aynı hesapla bir haftalık sebze meyve alabiliyordum. O gün, kahvaltının tadını çıkarırken bile aklım, ay sonu gelecek faturalardaydı. Estetik ve güzellik peşinde koşan biri olarak, artık sadece dış görünüşümü değil, cüzdanımın içini de düşünmek zorunda kalıyorum.