kira fiyatları neden bu kadar yüksek

Ev sahipleri 2020'den sonra gayrimenkul fiyatlarının katlanması ile kirayı da aynı hızda yükseltmeye başladı. Bir daire 500 bin liraya satılıyorsa, aylık 5 bin lira kira almak normal görünüyor onlara. Ayrıca enflasyon ve faiz oranları yükseldikçe, kiralanan evler başka yatırım alanlarından daha cazip hale geldi. İnsan faktörü de var: talep çok, arz az. İstanbul'da bir iki odası olan dairenin kirası son üç yılda iki katına çıktı, böyle bir hızla artışa ayak uyduramazsın.

İstanbul'da bir daire kiraladığımda 2019'da 1.200 lira olan iki odalı ev, şimdi 4.500 liraya çıkmış. Bunun arkasında salt spekülasyon yok, gerçek mekanizmalar var. Emlakçılar mülk sahiplerinin beklentisini şişiriyor çünkü son üç yılda değer artışı çok hızlı oldu ve herkes bu treni kaçırmamak istiyor. Aynı zamanda gümrük vergileri artınca inşaat maliyetleri yükseldi, yeni projeler pahalı oldu. Eski kiralıklar kalmadığı için talep çok, arz az. Devlet faiz artırıp enflasyonla savaştıkça, para biriktirmenin getirisi düştü; emlak yatırımı daha çekici hale geldi. Sonuç: mal sahibi daha yüksek kira istiyor çünkü borç maliyeti arttı, emlakçı daha yüksek komisyon için yüksek fiyat söylüyor, ve ortada kalan kiracı sıkışmış durumda.

Emlak piyasasında spekülatif yatırım patladı. 2010'da İstanbul'da orta sınıf bir dairenin kirasıyla bugünkü kirasını kıyasladığında yüzde 300-400 artış görüyorsun, oysa maaşlar bu oranla hiç yükselmedi. Ev sahibi için kira artık yaşam maliyetini karşılayan bir gelir değil, yatırım aracı haline geldi. Emlakçılar, gayrimenkul danışmanları, hatta küçük yatırımcılar evleri borçla satın alıp kira ile geri ödemek yerine fiyat artışını bekliyor. Aynı zamanda şehirlere göç basıncı, inşaat maliyetlerinin artması ve kaynakların verimli kullanılmaması da kiraları yukarı çekiyor. Sonuç: Bugün bir iş bulup şehre yerleşmek istersen, maaşının yüzde 40-50'si kiraya gidiyor. Eskiden bu oran yüzde 15-20 civarındaydı.

Bakırköy’de 2020 başında 2.000 TL’ye bulduğum 2+1 eve, şu an aynı özellikte bir daireye 16.000 TL istiyorlar. Deli misiniz, diye sormadım, çünkü olan bitende delilikten çok fırsatçılık var. Bir evin değeri, iki yılda sekiz kat artmaz. Arz-talep falan hikaye, ortada düpedüz açgözlülük var.

Enflasyonun suçu deniliyor, tamam eyvallah ama maaşlar da enflasyon kadar artsa kimse şikayet etmezdi zaten. İnsanların alım gücü cebini yakarken, ev sahipleri sanki her akşam borsa analizi yapıyor, bir gecede zam üstüne zam. Evini boyatmayan, kapısını değiştirmeyen, beş yıl önceki halıyla yaşayan adam bile piyasaya göre fiyat belirliyor.

Bir de işin psikolojik boyutu var. Millet, “Kirayı artırmazsam enayi olurum” kafasına kitlenmiş. Sanki hepimiz New York’ta yaşıyoruz. 45 yaşındaki memur hâlâ ev arkadaşıyla oturmak zorunda kalıyor. Hevesli apartman yöneticisi gibi her sene artış için bahane arıyorlar: “Deprem olacakmış, arsa kıymete bindi, şehir dışı göç aldı…”

Kiracıyı koruyan yasa desen, pratikte bir işe yaramıyor. Ev sahibi çıkarmak istese, türlü türlü yol buluyor. Noterden ihtar, evi satıyorum numarası, akraba gelecek palavraları… Kimseyi kandırmasınlar, mesele ‘barınma hakkı’ değil, bildiğin ticaret. Hele İstanbul'da merkezi bir yerdeysen, bırak pazarlık etmeyi, ev görmek için sıraya giriyorsun.