karadeniz yaylalarını keşfetmek

Karadeniz yaylaları turist rehberleri tarafından romantikleştirilmiş ama aslında çok daha sert ve pratik bir deneyim. Rize, Çamlıhemşin, Ayder üçgeninde dağınık halde kalan yayla evleri ve çayır alanları, Instagram'daki yeşil pastoral görüntülerin aksine çoğunlukla ıssız, yol durumu kötü ve yazın bile soğuk. Ama işte bu yüzden gidilmeye değer—kalabalıklı sosyal medya rotalarından uzak, gerçek dağ yaşamını görmek istiyorsan.

Mayıs sonundan Eylül başına kadar gitmek gerekir, çünkü kış aylarında ulaşım imkansız hale geliyor. Ayder Yaylası'nda kamp yapmak veya küçük pansiyonlarda kalmak daha uygun, otel zincirlerinin bulunduğu yerlerdense. Yerel rehber tutmanı şiddetle tavsiye ederim—sadece rotayı göstermek için değil, yayla ekonomisini ve göç mevsimlerini anlamak için.

Akçaabat, Çaykara, Hazındak yönlerine doğru çıktığında şehir turizminin uçağının düşüyor. Burası halk turizmi, gerçek. Ot yemekten tırnak kalması hakkında fıkralar, eski çoban hikayeleri, aile çiftçiliğinin ölüm döşeğinde olması—bunlar kartpostal değil, yaşanan şey.

Geçen yaz Rize'nin Ayder Yaylası'na tırmanırken, o sisli tepelerin arasında kaybolmak kadar keyifli bir şey yoktu ama virajlı yollar yüzünden araba kullanmak bir işkenceye döndü. O yaylalardaki ahşap evlerin doğal tasarımı, şehirdeki beton yığınlarına karşı harika bir eleştiri; mesela, 2023'te kaldığım bir evde, taş duvarlar ve yöresel oymalarla minimalist bir yaşam dersi aldım. Eğer giderseniz, kalabalık tur gruplarını atlatıp kendi rotanızı çizin, yoksa sadece selfie çekmekle kalırsınız.

Bir Temmuz sabahı, Trabzon’dan kiraladığım beyaz Renault Clio ile Zigana Dağı’nı aşıp Çaykara yönüne saptığım an, şehir geride kaldı ve gerçek Karadeniz başladı. Yolun kenarında fındık taneleriyle dolu naylonlar, mısır tarlalarının üstünde uçuşan sis, taptaze bir nem kokusu. Fotoğraflarda gördüğümle yaşadığım arasındaki uçurumu orada anladım: Yaylanın buzu, şehrin klimasından farklı üşütüyor.

Yaylalar dediğin öyle tabeladan ibaret değil; her birinin kendi karakteri var. Uzungöl, doğal güzelliğinin Instagram filtreleriyle mahvolmuş haliyle turisti boğarken, Anzer ve Pokut hâlâ inatla kendi havasını solutuyor. Temmuzda bile geceleri polar giymek şart. 200 liraya satılan yayla balının sahtesi çok, gerçek Anzer balıysa köyün yaşlısından alınır ve kilosu 2000 liradan aşağı bulmak zor.

Konaklama işine gelince, “yayla evi” diye sunulan yerlerin çoğu betonarme ve sonradan türemiş bungalovlar. Hakiki yayla deneyimi istiyorsan, Ayder’in kalabalığından kaçıp, Sal veya Haldizen taraflarında köylülerin pansiyonlarını denemek lazım. 2023 yazında Sal Yaylası’nda kaldığım ahşap evde, sabah 5’te horoz sesiyle uyanıp, dışarıda bulut denizine karşı çay içmenin keyfini başka yerde arama.

Yola çıkmadan öğrenilmesi gerekenler var. Navigasyon çoğu yaylada şaşıyor; yol sormaktan çekinmemeli, çünkü Karadeniz’in dağ köylerinde tabela yok ama her köşe başında bir dede var. Yeme-içme ise apayrı bir boyut: Muhlama siparişi verirken “saç kavurma”ya aldanma, gerçek karalahana çorbası için dağın tepesine çıkmaya değer. Fakat marketten alınan mısır ekmeğiyle yetinmek günah; köy fırınında pişeni başka.