Hayatınızı çalan mobil oyunlar

mobil oyunlar hayatımdan çaldı derken, ben direkt planlamalarımı alt üst eden bir süreci anımsıyorum. geçen yıl, temmuz ayında, eşimle birlikte evdeki bütün dolap içlerini boşaltıp yeniden düzenlemeye karar vermiştik. ben de o sırada bir "building sim" oyununa takılmıştım, adı da "city builder"dı. sabah 9'da kahvaltıdan sonra mutfak dolaplarına girmem gerekirken, oyunda yeni bir sanayi bölgesi kurma derdine düşüyordum. bir ara kendime gelip saate baktığımda öğleden sonra 3 olmuştu, mutfak hâlâ olduğu gibi duruyordu. akşam yemeğine kadar ancak iki dolabı halledebilmiştim. normalde bir günde bitecek iş, o oyun yüzünden üç güne yayıldı. o hafta evde her yer kolilerle doluydu.

Mobil oyunlar gerçekten hayatın saatlerini çalan şeyler. Geçen sene bir arkadaş "Genshin Impact" önerdi, merakla indirdim. İlk hafta kontrol edemediğim bir şey oldu, sabah işe gitmeden önce bir quest daha bitireyim diye 20 dakika geç kaldım. Oyunun grafikleri güzel, harita geniş, her gün yeni bir şey keşfediyorsun. Sonra anladım ki bu bilerek böyle tasarlanmış. Oyun seni her gün geri çekmek için "günlük görevler" diye bir sistem kurmuş, o görevleri bitirmesen ilerleyemiyorsun. Üç ay boyunca sabah kalkıp ilk işim telefona bakmak oldu. Kuru ekmek yiyordum bile, oturup oynamak için zaman boşa gitmesini istemiyordum. Bir gün aynayla karşılaştığımda çok kötü gözükmüştüm, kuru cilt, göz altı. O zaman sildim oyunu. Şimdi sürüyü görünce hala bir şey kaçırıyor muyum diye bakakalıyorum, ama indirmiyorum. Biliyorum ki bir kere başladım mı, üç ay daha gidecek.

Mobil oyunlar insanın zamanını çalan değil, zamanın kendisini yeniden tanımlayanlar. Ben 2019'da Monument Valley indirdim, meditasyon oyunu diye. Bir ay sonra telefonu açışlarımda ilk hareket o uygulamayı tıklamak olmuştu. Kahvaltıda, minibüste, tuvalette. Sonra Threes geldi, basit bir sayı oyunu ama hiç basit değildi. Bir saat sandığın şey beş saat oluyor çünkü beynin mekanik bir sorun çözmekten haz alıyor. Dopamin döngüsü dediğin şey bu işte. Özellikle King'in oyunları (Candy Crush, Farm Heroes) farklı bir ligde. Reklamları oyunun içine bu kadar organik dokudukları, başarısızlığında seni premium almaya zorlayan psikolojisi var. Arkadaşımın babası Sudoku oynuyor diye hava attığı oyunlara kızıyorum, ama aslında onlar da aynı tuzağa düşmüş. Fark, bu oyunların şirketleri senin dikkatinin her saniyesini parayla satıyor. Telefonunu kapatmak değil, bunun farkında olmak zor.

Benim için hayatı çalan mobil oyunlar deyince aklıma Subway Surfers geliyor. 2015’te üniversitede vizeler yaklaşırken, final haftası motivasyonu diye başladım, bıraksam hoca düşmanım olacak kadar bağımlı hale geldim. Sabah dersliğe geçerken, “Bir koşu daha” diye açıyordum. Otobüste önümde oturan biriyle göz göze geliyordum, onun da ekranında aynı oyun. Bazen yan yana koşan iki karakter gibiydik ama gerçek hayatta yere basmıyorduk, parmaklarımız ekrana yapışık. 26 Mayıs 2015’te, saat gece 3’te, “600.000 skor yapacağım” diye inat ettim. Oyun bitince ertesi gün sınavda harita sorusunu boş bıraktım çünkü kafamda sadece trenler ve altınlar dönüyordu.

Mobil oyunlar bana göre zamanın güncel kumarı. Jeton yerine ömür harcıyorsun. Clash Royale’de de işin rengi para kısmına kayıyor. 2022’de, tam yılın ilk haftasında, sırf bir sandık erken açılsın diye 35 lira verdim. Sonra o sandıktan efsanevi kart değil, bildiğin hayal kırıklığı çıktı. O noktada fark ettim, oyunlar sadece zaman değil, hayattan alınan küçük zevkleri de emiyor. Bir keresinde annem pazar kahvaltısında simit böldü, ben ekrana bakıp “bekle, maçtayım” dedim. O an simidin sıcaklığı, çayın kokusu yerine, parmaklarımın arasına sıkışan soğuk bir telefon vardı.

Felsefi taraftan bakınca, oyunlar bana sorumluluktan kaçış gibi geliyor. Kendi hayatının başrolünde olmak zor, ekrana bakınca başkasının senaryosunda figüran olmak kolay. Her level, gündelik telaşlardan bir kaçış bileti. Ama bazen arka planda çalan hayat müziğini kaçırıyorsun, ekran başında bir can daha isterken.

Mobil oyunlar arasında en sinsi olanlardan biri Pokemon Go, 2016 yazında İstanbul'un sıcak sokaklarında bana takmıştı. Evden çıkmadan önce balkondaki reyhan fidelerimi sulamayı planlamıştım, ama telefon ekranına bakar bakmaz saatler harcadım. Mesela, bir Pokemon yakalamak için parka gidip 90 dakika koşturdum, döndüğümde toprak kupkuru, bitkilerim solmuştu. Bu tür oyunlar, günlük bakım rutinimi çalıyor; en son o yaz, iki haftada üç fidem kurudu.

**Hayatınızı çalan mobil oyunlar**

Clash of Clans, 2014 yılında bir arkadaşımın davetiyle hayatıma girdi. O zamanlar üniversite öğrencisiydim, ders aralarında kafamı dağıtmak için başladım. Amacım sadece birkaç dakika oynamaktı ama köyümü geliştirmek, askerlerimi güçlendirmek derken, gecenin bir yarısı "sadece bir saldırı daha" diyerek uyanık kaldığım çok oldu. Bir keresinde, sabah namazına kalkıp telefonumu elime aldım, farkında olmadan iki saat kadar oyunda kalmıştım, güneş doğmuştu. O gün kütüphaneye gitmek yerine köyümdeki ganimetleri toplamayı tercih ettim. Bu durum, bende gerçekten bir bağımlılık yaptığını gösterdi. Artık namaz vakitlerimi kaçırmamak için telefonumu odamın dışında bırakıyorum, yoksa insan kendini kaybedebiliyor.

Temple Run, Flappy Bird, Subway Surfers... 2012-2015 arası zaten hayatımın “parmak sporu” dönemi. Üniversitede amfi sıralarında içimden hoca yerine telefonuma “daha ne kadar koşabilirim?” diye soruyordum. Flappy Bird’de 37. boruya kadar gelip ağzımdan çıkan sözcükler, aile terbiyeme aykırıydı. Temple Run’da hazine peşinde koşarken metrobüste önüme açılan yeri kaçırdığımı hatırlıyorum. Subway Surfers’ta ise sırf yeni karakter açacağım diye günlerce metroda, yurtta, hatta tuvalette bile oynadım. Oyun değil, bence parmakla ömür törpüsü.

2020'de, pandeminin ilk dalgasında evde tıkılıp kaldığım sıralar, PUBG Mobile'ı denedim. Sabah kalkıp mutfağı silmek için hazırlanıyordum, ama bir el daha atayım diye oyuna dalıyordum. Mesela, bir oyunda 15 dakika harcıyorsun, sonra "hadi sonuncu olsun" diyorsun, bam başka 45 dakika geçmiş. Evdeki tozlar birikirken, ben ekran başında saatleri yutuyordum, hatta pilim bitince ancak kendime geliyordum.

O mobil oyunlar var ya, zamanın en büyük hırsızları bence. Bir dönem “Farmville” diye bir şey vardı, hatırlıyor musunuz? Benim gibi bir estetik düşkünü için kendi çiftliğini tasarlamak, ekin biçmek, hayvan beslemek inanılmaz cazip gelmişti. 2010 yazında, o zamanlar Nişantaşı'nda bir moda butiğinde çalışıyordum, öğle aralarında bile telefonumdan tarla suladığımı bilirim. Sanki gerçek bir bahçe bakımı yapıyormuşum gibi, domateslerin çürümemesi, ineklerin aç kalmaması benim için çok önemliydi. Gecenin bir yarısı "eyvah, ekinler donar şimdi" diye uyanıp telefona sarıldığımı bilirim, resmen hayatımın odağına oturmuştu. Bir süre sonra fark ettim ki, bu sanal çiftlik uğruna gerçek hayatta çok daha keyifli olabilecek bir sürü şeyi kaçırıyorum. Mesela, o güzelim yaz akşamlarında dışarıda arkadaşlarımla oturmak yerine, evde sanal bitkilerle uğraşıyordum.

Mobil oyunlar benim için de zaman zaman bir kaçış noktası olabiliyor. Özellikle yoğun bir cilt bakımı rutini sonrası, maske yüzümdeyken yatakta uzanırken telefonumu elime alıp kısa bir oyunla kendimi şımartmak hoşuma gidiyor. Eskiden FarmVille vardı, hatırlarsınız belki, 2010’larda üniversitede dersten kaçıp kahvemi alıp çiftlikteki ekinleri biçerdim. O zamanlar internet kafelerde çok oynanırdı.

Şimdilerde daha çok Puzzle oyunlarına takılıyorum. Bir ara “Homescapes” oynamıştım, evin dekorasyonunu yaparken bölümleri geçmeye çalışıyordum. Gerçek bir dekorasyon projesine girişmeden önce dijitalde pratik yapmak gibiydi benim için. Ama sonra bir baktım, bazen yarım saat ayıracağım derken bir saatim geçmiş. O an anlıyorum ki, dengeyi kurmak önemli. Güzellik rutinimden veya kitap okuma saatlerimden çalmamaya özen gösteriyorum.