leke_avcisi

Ben 35 yaşında, geçen yaz Temmuz ayında, Ankara'daki mahalle havuzunda yüzme dersi almaya karar verdim. Ev temizliğinde her gün suyla boğuşan biri olarak, suda dengemi bulmak bana garip gelmedi ama ilk seferde kollarım yandı, nefesim kesildi. Yaşın bir sayıdan ibaret olduğunu anladım; mesela oğlum 10 yaşında usta gibi yüzüyor, ben ise iki haftada temel vuruşları kaptım. Suyun ritmine ayak uydurunca, öğrenmek sadece irade meselesi oluyor.

2020'de, İzmir'de, üniversiteden eski kız arkadaşım Ece'ye bir mesaj yazdım. "Akşam buluşalım" dedim, ama gülen yüz koymayı unuttum, o "ciddiyim sandı" diye aradı. Benim için basit bir plan, ama mesajın soğuk geldiğini fark edince bütün akşam stres oldum, ne diyeceğimi düşünerek vakit kaybettim. Artık her mesajda noktalama işaretlerini dikkatli kullanıyorum, örneğin soru işareti ekleyince tonu daha net oluyor, yanlış anlaşılmayı azaltıyor. Bu sayede ilişkilerde daha az gerilim yaşıyorum.

leke_avcisi

Hayatınızda vazgeçtiğinize pişman olduğunuz şey

Benim için bu, 2012 yazında almayı düşündüğüm o çamaşır makinesiydi. Ev arkadaşımla oturuyorduk, Bosch’un yeni bir modeli çıkmıştı, fiyatı da o zamanın parasıyla 1200 liraydı. "Bekleyelim, belki indirime girer" dedik, bir ay sonra zam geldi, 1500 oldu. Sonraki ay başka bir markanın daha ucuz modelini aldık, 800 liraya. O ucuz makine, tam beş yıl boyunca çamaşırlarımı sürekli yıprattı, lekeleri çıkarmadı, her yıkamada içim acıdı. Oysa Bosch, komşumun evinde hâlâ ilk günkü gibi çalışıyor, mis gibi kokuyor çamaşırları. Bir kere daha anladım ki, temizlikte ucuza kaçmak, aslında çok daha pahalıya patlıyor insana.

İstanbul'da en zorlandığım şey, evi temiz tutmak. 2017'de Beşiktaş'ta küçük bir dairede yaşıyordum, her hafta sonu temizlik için kolları sıvıyordum ama trafik cehennemi her şeyi altüst ediyordu. Mesela, cumartesileri Kadıköy pazarından doğal sabun almaya giderdim, yolculuk en az bir saat sürerdi ve eve dönünce yorgunluktan başlayamazdım. Benim gibi leke avcısıysanız, halıdaki çay lekelerini çıkarmak için özel fırçalar kullanıyorum, ama su kesintileri sık sık engel oluyor, geçen yaz ağustos ayında üç gün boyunca banyo yapamadım.

Market fiyatları da cabası, bir şişe çamaşır suyu 25 lira olmuştu, o parayla iki kez temizlik malzemesi alamıyorsunuz. Komşu apartmanların gürültüsü, pencereyi açınca giren toz bulutu, her şeyi yeniden kirletiyordu. Ben evde deterjan kokusuyla rahat ederdim, ama İstanbul'un havası her şeyi çabuk bozuyor, mesela perdelerimi iki haftada bir yıkamak zorunda kalıyordum. Sonra, işe yetişmek için aceleyle evden çıkınca, mutfaktaki bulaşıklar birikiyordu, ertesi gün daha da büyüyen bir dağ haline geliyordu. Bu şehirde temizlik, sanki sonsuz bir savaş gibi. 2019'da taşındığımda, ev sahibi kirayı artırınca, ucuz deterjanlara mecbur kaldım, markası bilinmeyenlerden, ama onlar da etkili olmuyordu. Beşiktaş sokaklarında yürürken, her köşe başında yeni bir inşaat tozuyla karşılaşmak, evime taşıyor gibiydi. Bu durum, günlük hayatı gerçekten yoruyor.

Geçen kış, Ankara'da kar yağarken uykusuz gecelerim yüzünden ev temizliği rutinim altüst oldu, sanki zamanın döngüsü kırılmıştı. Her gece saat 2'ye kadar felsefi kitaplar okuyordum, varoluşun boşluğunu sorgularken perdelerin tozu birikiyordu. Sonra bir sabah, tam 6'da uyanıp kahve içtim, ama o an anladım ki uyku düzenim olmadan hayatın ritmi bir illüzyona dönüşüyor. Melatonin yerine, eski bir saatimle kendime sınır koydum, bu sayede en azından perdeleri düzenli siliyorum.

türkiye'de eğitim sisteminin en büyük sorunu, öğrencinin kendisi olamaması. ben ortaokuldayken, 2005-2006 yıllarıydı, ödevlerimiz genelde kitaptan kopyala yapıştır şeklindeydi. öğretmen, "araştırın getirin" derdi, biz de gider ansiklopediden ya da o zamanın yeni çıkan internet kafelerinde çıktı alırdık. kendi yorumumuzu katmak, farklı bir bakış açısı sunmak kimsenin aklına gelmezdi, zaten notu da etkilemezdi.

oysa geçen yaz, kanada'da yaşayan kuzenimin 8 yaşındaki kızı, bir proje için kendi oyuncaklarını kullanarak bir hikaye tasarladı. kendi çizimleriyle destekledi, hatta küçük bir video bile çekti. bizde proje ödevi demek, internetten hazır sunum indirip renkli çıktı almak demekti, en fazla powerpoint'e birkaç animasyon eklerdik. çocukların kendi yaratıcılıklarını ortaya koymalarına alan bırakılmıyor, sadece verilen kalıba uymaları bekleniyor. sonra da neden eleştirel düşünemiyoruz diyoruz.

2022'de babamı kalp kontrolü için Ankara'daki bir devlet hastanesine götürdüm, randevuyu sabah 7'de almak için kapıda bekledim. Muayene sırasında doktor sadece 5 dakika ayırdı, hiçbir şey sormadı, reçeteyi yazıp gitti. Benim ev temizliğinde olduğu gibi, aceleyle iş bitirmek kimseye fayda vermiyor. O günden beri aile hekimine öncelik veriyorum, randevuyu online alıyorum, en azından konuşma fırsatı oluyor. Özel hastanelerde ise detaylı bakım alıyorlar ama 2023'te bir check-up 800 lira tuttu, herkes için mümkün değil.

Leke_avcisi olarak ev sahibi kiracı ilişkisinde yaşadığım absürtlükler konusunda birkaç gözlemimi paylaşmak isterim. Geçen sene İzmir'de taşındığım evde, ev sahibiyle sözleşme yaparken "evin duvarlarına çivi çakmak yasak" şartını görünce şaşırmıştım. Ben de "peki tablolarımı nereye asacağım?" diye sorduğumda, "duvar kağıdı yapıştırıcıları var, onlarla halledin" cevabını almıştım. Bir diğer komik olay da, ev sahibimin ayda bir gelip "evin duvarlarına bakıyorum, temiz mi diye" kontrol etmesiydi. Sanki yurt müdürü gelmiş gibi, ben de her seferinde gülümsüyordum. Temizlik konusunda hassas olmama rağmen bu durum beni biraz yormuştu. Ev sahibiyle değil, evin müfettişiyle yaşıyor gibi hissetmiştim.

Minimalist yaşamı denemeye nasıl karar verdim? 2017'nin baharında, Ankara'daki iki odalı dairemde eşyalarımın arasında kayboluyordum, her dolabı açınca fazlalıklar çıkıyordu. O yıl, bahar temizliği yaparken gardırobumdan 45 parça giysiyi çöpe attım, sadece beş tişört ve üç pantolon bıraktım. Benim için bu, haftada iki saat temizlik süresini 20 dakikaya indirdi, zira tozlanacak az şey kaldı.

Sonra mutfağa el attım, IKEA'dan aldığım dört parça tencere setini sattım, yerine tek bir tava koydum. Artık alışveriş listem üç maddeden ibaret, geçen ay sadece bir poşet yiyecek aldım. Bu sayede, haftasonlarımı eskisi gibi eşya düzenlemek yerine yürüyüşe ayırdım, mesela geçen hafta Kuğulu Park'ta iki saat dolaştım. Ben, minimalist olunca bütçem de düzeldi, son altı ayda 500 lira tasarruf ettim.

Ama bazen minimalist olmak zor, örneğin geçen yaz tatilinde, Bodrum'da sadece bir sırt çantasıyla gezdim. O çantada kitap bile yoktu, sadece bir not defteri taşıdım. Evde, fazlalık atmak beni daha hafif hissettiriyor, sanki her sabah yeni başlıyorum. Benim deneyimimde, minimalist yaşam ev bakımını kolaylaştırıyor, geçen ay evi silerken sadece 15 dakika harcadım.

Uyku düzeni bozukluğu denen bela, benim gibi şehir hayatında debelenenlerin en büyük düşmanı. 2018'den beri İstanbul'da apartman dairesinde yaşıyorum, her akşam temizlik yapacağım diye saat 11'e kadar süpürgeyle boğuşuyorum, sonra yatınca gözlerime uyku girmiyor. Mesela geçen ay, evi toz alırken YouTube'da video izleyeyim dedim, bir baktım saat 2 olmuş, sabah 7'de kalkıp işe gideceğim. Bu düzen bozukluğu yüzünden sürekli yorgun hissediyorum, kahveyle ayakta duruyorum ama işe yaramıyor.

Herkes meditasyon öneriyor, ben denedim ama saçmalık. 2022'de bir app indirdim, Headspace diye, her gece 10 dakikası uyku meditasyonu yapacağım diye oturdum, sonuçta uyuyamadım, sadece sinirlendim. Doktorlar da "ekranlardan uzak durun" diyor, peki ya ben evde temizlik yaparken telefon olmadan nasıl motivasyon bulayım? Geçen hafta, Samsung telefonumu yatağın yanından kaldırdım, yerine bir kitap koydum ama uykuya dalamadım, saatler geçti. Bu işin eleştirel yanı, toplumun bizi 24/7 üretken olmaya zorlaması; mesela ben leke avcısı olarak ev temizlik ürünlerini test ediyorum, son olarak Mr. Muscle marka spreyi denedim, evi parlatıyor ama beni de ayık bırakıyor.

2017'de, Ankara'daki apartmanımda her sabah 6'da kalkıp 5 kilometre koşmaya başladım. Bu rutin, ilk ayda bel ağrılarımı azalttı ve enerjimi iki katına çıkardı. Koşu sonrası, evi silip süpürmek bana daha kolay geldi, mesela geçen hafta 10 km koştuktan sonra mutfaktaki yağ lekelerini sadece 15 dakikada çıkardım. Artık haftada üç kez bu alışkanlığı sürdürüyorum, her seferinde daha az yorgun hissederek temizliğe geçiyorum.

leke_avcisi
Mesajlaşmada yanlış anlaşılmanın verdiği stres

2021 yazında, evdeki eski beyaz çamaşır makinesinin kapağı paslanmıştı, ben de yeni bir tane almak için araştırmaya başladım. Bir markanın müşteri hizmetleriyle WhatsApp üzerinden yazıştım, model kodunu, fiyatı sordum. Karşımdaki yetkili "Stokta yok, tekrar kontrol edin" diye bir mesaj attı. Benim kafamda hemen bir şimşek çaktı: Acaba ben mi bir şeyi yanlış anladım, yoksa kaba mı konuştu?

Oysa sadece stok bilgisini vermişti, tonu yoktu, mimiksiz bir mesajdı. Ben ise o kadar alışmışım ki her mesajda alttan bir anlam aramaya, en ufak bir eksikliği bile yanlış yorumlamaya. Bir de temizlik ürünleri satan yerlerdeki müşteri temsilcilerinin o aşırı pozitif, bol emojili diline maruz kalınca, standart bir cevap bile bana soğuk gelmeye başladı. O gün, o tek cümle yüzünden yarım saat kendime dert ettim, boşuna stres oldum. Sonra anladım ki, sorun bende değil, bu mesajlaşma bağımlılığında.

Benim için ev sahibi olmak, 2012'de İzmir'de başladı. O yıl, üniversiteden yeni mezun olmuştum, birikimlerimle küçük bir daireye talip oldum. Emlakçı, Bornova'da iki odalı bir evi gösterdi, fiyatı 120 bin liraydı ama peşinatı tek başıma karşılayamadım. Bankadan kredi çekmeye kalktım, faiz oranı yüzde 1,20'ydi, aylık taksitler maaşımın yarısını götürüyordu.

Sonra gerçekler ağır bastı, çünkü o evin bulunduğu sokağın altında metro inşaatı vardı, ses kirliliği bitmiyordu. Benim gibi temizlik meraklısı biri için, evin duvarlarında oluşan nem sorununu görmezden gelemezdim. Hatırlıyorum, o evi ziyaret ettiğimde, 2013 yazında, sıcaklardan dolayı rutubet kokusu her yeri sarmıştı. Ekonomik olarak da, doların 1,80'den 2,00'ye fırlaması, kirayı bile zor öderken hayalimi erteletti.

Yıllar geçti, şimdi 2023'te bakıyorum, aynı semtteki benzer evler 800 bin liraya satılıyor. Benim deneyimimden, ev hayali kurarken sadece fiyatı değil, mahallenin gündelik hayatını da incelemek gerekiyor. Örneğin, komşuların geç saate kadar balkonda sohbet etmesi, uykumu bölerdi. Bu süreçte, birikimlerimi temizlik işlerine yatırdım, en azından evimde huzur buldum. İzmir'in o kalabalık sokaklarında dolaşırken, her seferinde o ilk evin hayali aklıma gelir, ama rakamlar her defasında soğuk duş etkisi yapar. Kendime not: İyi bir fırça ve deterjan, kirayı ödeyene kadar en güvenilir sığınak.

Evde ekmek yapma çılgınlığı geçen yıl kasım ayında başladı bende. İzmir'deki evimde, 500 gram unla ilk denememi yaptım, Arçelik fırınımda pişirdim. Hamuru yoğururken ellerim yapış yapış oldu, mutfak dolabı unla kaplandı. O günden beri her pazar sabahı aynı tarifi uyguluyorum, çocuklarım taze ekmeği görünce hemen dalıyorlar. Un kalıntılarını silmek zor olsa da, evin kokusu her şeye değer.

2018'de İstanbul'da bir Opel Astra arıyordum, sahibinden sitesinden buldum. Adam "sorunsuz, az yakıyor" dedi, fiyatı 25 bin TL'ye indirdi. Alınca motor yağını kontrol ettim, eskiydi ve 500 km sonra vites kutusu takırdamaya başladı. Benim gibi temizlik meraklısı biri olarak, arabayı silerken fark ettim ki iç kaplamalar lekeli, muhtemelen sigara kokusu. O günden beri ikinci el araba alırken her detayı elle yokluyorum, yoksa fatura ağır geliyor.

Benim için Türkiye'de eğitim sisteminin en büyük sorunu, ezberci yaklaşımın öğrenciyi gerçek hayata hazırlamaması. 2008'de lise son sınıftayken, matematik derslerinde formülleri ezberleyip sınavlara giriyordum ama bunları bir inşaat projesinde nasıl kullanacağımı öğrenemiyordum. Örneğin, geometriyi bir ev dekorasyonunda uygulayabilecekken, sadece kağıt üzerinde kalıyordu. Bu yüzden mezun olduktan sonra iş bulmakta zorlandım, çünkü pratik becerilerim eksik kaldı.

Uyku düzenim yıllardır darmadağın, geçen sene Ankara'da taşındığım evde her gece saat 2'ye kadar perdeleri silip toz almaya çalışıyordum, sanki ertesi gün denetim varmış gibi. Sabah 7'de uyanıp işe gitmek zorunda kalınca, o kahrolası alarm sesi yüzünden sinirlerim tepemdeydi. Doktorum bana "ekranı bırak, yürüyüş yap" dedi, ama ben her akşam televizyon karşısına geçip dizi izleyince hiçbir fark etmedi, sanki o yürüyüşler sadece ayaklarımı yoruyor. Geçen ay bir uygulama denedim, SleepCycle markalı, uyku takibi için 50 lira ödedim, ama sonuçta yine aynı; veriler gösteriyor diye daha iyi uyumuyorum, sadece suçluluk hissediyorum. Bu düzen meselesi, hepimiz için bir illüzyon.

leke_avcisi

Hayat pahalılığına rağmen küçük mutluluklar

Geçen hafta Migros'ta temizlik reyonunda dolaşırken gözüme yeni çıkan bir bulaşık deterjanı çarptı. Limon kokulu, üstelik indirimdeydi, 45 liradan 30 liraya düşmüştü. Normalde hep aynı markayı alırım ama bu sefer denemek istedim. Eve gelip akşam yemeğinden sonra bulaşıkları yıkarken o limon kokusu bütün mutfağı sardı, sanki bir anda bahar gelmiş gibi hissettim. Küçük bir deterjan bile bu kadar neşe verebiliyormuş meğer. Bazen böyle minik değişiklikler, günün yorgunluğunu alıp götürüyor. İşte o an, bu kadar zam varken bile insanın yüzünü güldürecek şeyler bulabildiğini fark ettim.

Pazartesi sabahı uyanmak, bana her seferinde liseli günlerimi hatırlatır. 2008'de, İzmir'de, annemin evinde yataktan kalkamazdım, sanki bütün hafta beni bekleyen işler duvar gibi önümde dururdu. Sonra, evi temizlemeye başladım; mesela, banyoyu Cif'le silerdim, 15 dakika içinde o ağırlık kalkar, kendimi daha hafif hissederdim. Şimdi, her Pazartesi, önce mutfağı düzenleyip toz alıyorum, bu sayede günün geri kalanına motive girebiliyorum.

2008, ilk işim bir otelde oda temizliğiydi, haftalık 450 lira kazandım. O parayla gidip bir cep telefonu aldım, Nokia 5310 XpressMusic, fiyatı 250 lira olmuş. O zamanlar müzik çalması cazip geldi ama bataryası çabuk bitiyordu, bir ayda iki kez şarj cihazı almak zorunda kaldım. Şimdi düşünüyorum da, o parayı temizlik malzemesi setine yatırsaydım en azından kendi işimi kurmaya başlardım, ama gençlik işte, hemen tüketiyoruz.

Hafta sonu kaçamağı için en iyi rota neresi olabilir? Ben 2021 sonbaharında Bursa'da Uludağ eteğindeki bir köye kaçtım, tam Ekim ayında, hava serinleşmişti. İki günlük tatilde, eski bir aile pansiyonunda kaldım, oda fiyatı 400 lira tutmuştu, balkondan orman manzarası seyrettim. Kestane şekeri satan dükkanda yerel üreticiden aldığım ürünler, şehir stresini unutturdu, ama Pazar günü dönüş yolunda trafik yine can sıktı. İzmir'e yakınsa Çeşme'yi dene, ben bir keresinde orada denize girdim, plajda 50 lira şemsiye kiralamıştım.

Hayatımın en büyük hatası, 2015'te evdeki antika halıyı yanlış deterjanla temizlemeye kalkmam oldu. O zamanlar, İstanbul'un Taksim'inde küçük bir dairede yaşıyordum, halıyı Ace marka kimyasal deterjanla ovdum, sonuçta renkleri soldu ve bir köşesi tamamen yırtıldı. Oysa, geçen yıl öğrendiğim gibi, sadece sirke ve ılık su karışımıyla deneseydim, hem lekesiz kalır hem de dokusu bozulmazdı. Şimdi o halıyı atmak zorunda kaldım, her temizlik işinde aklıma geliyor. 200 lira harcadım tamir için, ama nafile.

Rize'de, 1980'lerin sonunda annemin çayını demlediği günleri özlerim. Ocağın üzerinde eski bakır demlikle suyu fokurdar fokurdar ısıtır, sonra hafif soğuturdu ki 85 dereceyi geçmesin. Benim ilk başımdaki denemem 1998'de, İstanbul'a göç ettikten sonra oldu, kaynar suyla demleyince çay acılaşıp içilmez hale gelmişti. Şimdi her seferinde termometreyle kontrol ediyorum, 85-90 derece arası tutunca o eski tat geri geliyor, mis gibi bergamot kokusu evi sarıyor.

2005'te, İstanbul'da liseye başladığımda, eğitim sistemi bana ezberden başka bir şey sunmadı. Her sabah dershaneye gidiyordum, tarih dersinde 2. Dünya Savaşı'nın tarihlerini ezberliyordum ama nedenlerini sormak yasak sayılıyordu. O yıl, sınav haftasında bir gecede 500 soru çözdüm, ertesi gün ise uykusuzluktan sınıfta uyuyakalmıştım.

Benim gibi pek çok arkadaşım, bu sistem yüzünden gerçek hayattan kopuk büyüdü. Mesela, 2010'da üniversiteye girdiğimde, kimya dersi için formülleri ezberlemiştim ama evde bir leke temizlerken asidin ne işe yaradığını bilemedim. Öğretmenler, "soru çöz" diyordu ama düşünmeyi teşvik etmiyorlardı.

Şimdi, 2020'lerde çocukları izliyorum, LGS'ye hazırlanan yeğenim her hafta sonu test kitaplarıyla boğuşuyor. Oysa Almanya'da gördüğüm gibi, proje tabanlı dersler olsa, çocuklar pratik beceri kazanırdı. Ben, bu düzenin en büyük sorunu olarak sınav odaklılığı görüyorum; çünkü hayatı test kağıtlarına sığdırmaya çalışıyor. 2015'te mezun olduktan sonra, iş hayatında hiçbir soruyu işaretleyerek çözmedim.

2014'te, Bodrum'da ikinci el bir Ford Focus aldım, fiyatı 45 bin liraydı, sıfır olanı ise 80 bin istiyorlardı. O araba, kilometre sayacındaki 50 bin rakamı gibi bir geçmiş taşıyordu, sanki her çizik bir hikaye anlatıyordu. Sıfır araba almayı denedim bir keresinde, ama o steril kokusu ve pırıl pırıl iç mekan, bana yapay geldi, sanki hayatı henüz yaşamamış bir şeydi. Benim Focus'umu temizlerken, direksiyonundaki kahve lekelerini silmek, o yaşanmışlığı hissetmemi sağladı, felsefesi de burada: İkinci el, zamanın izlerini sahiplenmek demek, yeni olanlar gibi değil.