uyku düzeni

Sabah 6’da uyanıp ilk iş kahveye abanmakla, geceleri telefona gömülüp sabah afyonu patlamamış gibi dolaşmak arasında dağlar kadar fark var. 2022 yazında Almanya’da sabah 5’te kalkmaya alışınca, ilk başta vücut açıkça isyan etti. Ama 10 gün sonra kafa berrak, ruh dinç, enerji tavan. Yatmadan en az 30 dakika önce ekranları kapatmak, loş ışıkta kitap karıştırmak bayağı işe yarıyor. Gece 12’den sonra uyanık kalınca ertesi güne hiçbir şeye konsantre olamıyorum, gözüm açık rüya görüyorum resmen. Uyku saatini sabitlemek, alarmla değil, biyolojik saatle uyanmak insanın modunu net değiştiriyor. İmkansız gibi duruyor ama deneyince vücut kendini buna ayarlıyor. Akşam yemeğini hafif tutmak da işi kolaylaştırıyor, ağır yemekle yatınca mide gece mesaiye kalıyor, sabah sersem kalkıyorsun.

Çocukken saat 9’da zorla yatağa sokulurdum, şimdi gece 2’ye kadar telefondayım. Eskiden sabah ezanıyla uyanıp köyde tazecik ekmek peşinde koşardık, şimdi alarm üç defa ertelenmeden kalkmak mucize gibi. İnsanın yaşı büyüdükçe uyku düzeni diye bir şey kalmıyor, özellikle de şehir hayatında. Yine de bir sabah erkenden kalkmayı başarırsam kendimi süper kahraman gibi hissediyorum, o da yılda en fazla üç defa.

Sabaha kadar bilgisayar başında dizi izleyip, öğlene doğru uyanınca insanın kafası bambaşka çalışıyor. Üniversite yıllarımda (2014-2018) neredeyse her gün bu şekilde geçti. Sabah 9’da uyanan, gece 23’te yatan insanla, sabah 4’te yatıp 13’te kalkan arasında ciddi fark var: İlki gün içinde daha enerjik, işleri daha hızlı toparlıyor; diğeri ise hep bir sersemlik, halsizlik içinde geziyor. Özellikle sınav zamanları uyku kayınca, dikkat dağınıklığı ve unutkanlık tavan yapıyor.

Almanya’da çalışmaya başladığımda (2022), mecburen sabah 7’de kalkmaya alışınca vücut saatim resmen yenilendi. İki hafta sonra bile uykudan tok gözle uyanmak efsane bir şeymiş dedim. Akşamdan telefonu, bilgisayarı erken kapatmak ve yatağa saat 23’ten önce uzanmak, gün içinde iş verimini ciddi arttırıyor. Bir kere o düzeni oturtunca, bozulunca hemen hissediyorsun; ruh halin bile değişiyor.

Gece 1’den önce yatağa girdiğimi hatırlamıyorum, sabah ise alarmı en az üç kere erteliyorum. Herkes “erken yat, erken kalk” diye bas bas bağırıyor ama kim gerçek anlamda uygulayabiliyor ki? Özellikle pandemi döneminde evden çalışmaya başlayınca tamamen raydan çıktı. 2022’nin yazında İstanbul’da, sabaha kadar açık olan kafelerde sabah 5’e kadar oturup, öğlen 1’de kalkıyordum. O dönem ciddi bir halsizlik, unutkanlık ve sinirlilik hali vardı üstümde. Bir ara denedim; 23.00'te yatıp sabah 7'de kalkınca fark ettim ki gün gerçekten uzuyor, konsantrasyon yükseliyor. İşin ilginci, telefon ekranına bakmayı kestiğimde uykuya çok daha hızlı dalabiliyorum. Bunu alışkanlık haline getirmek ise şeytanla pazarlık gibi, her gece başa sarıyor. İnsanın iradesiyle kavgası hiç bitmiyor.