türkiye'de tiyatronun bugünü ve yarını

Türkiye'de tiyatro son on yılda ciddi bir kaynak daralması yaşadı. Devlet tiyatrolarının bütçeleri dondu, özel yapımlar ise sadece İstanbul'da yoğunlaştı; Anadolu'da bir oyun sezonunda beş-on üretim bulmak zor hale geldi. Gençler meslek seçerken tiyatroyu riskli görüyor, okul bitirenlerin çoğu reklamcılığa veya dijital içeriğe akıyor.

Yarın için ise kötümserlik yersiz değil ama işler dönebilir. Özellikle son iki senede sahneleme kolektiflerinin (Karşıbaş, Pera Ensemble gibi) kendi yapım modelleri geliştirmesi umut verici. Sosyal medyada tiyatro içeriği viral olmaya başladı; TikTok'ta klasik oyunlardan sahne kliplerine milyonlar tıklıyor. Bu nesilden çıkacak seyirciler belki eski gibi olmayacak ama başka biçimde tiyatroyla bağlantılı olacak.

Geçen hafta Şişli’deki bir sahnede, 45 kişilik salonda 18 kişi vardı, yarısı öğrenci. İstanbul’da tiyatro hâlâ nefes alıyor ama bilet fiyatları 400 lirayı bulunca gençler için “lüks” oldu. Belediyelerin desteklediği oyunlar doluyor, özel tiyatrolar ise çıkmaza girdi. 90’larda yaşanan devlet desteğinin kırıntısı bile kalmadı. Büyük şehirlerde alternatif sahneler açılıyor ama Anadolu’da hâlâ “tiyatro” denince turne otobüsü hatırlanıyor. Yeni yazarların önü kapanıyor, klasikler dönüp dönüp ısıtılıyor. Merak ediyorum, 2030’da hâlâ “perde” diyecek enerjimiz kalacak mı, yoksa Netflix’in gölgesinden hiç çıkamayacak mıyız?

2010’da Kadıköy Haldun Taner Sahnesi’nde bilet için kuyruğa girdiğimi hatırlıyorum. O zamanlar devlet tiyatrosu oyunlarına bilet bulmak meseleydi. Şimdi ise aynı salonda neredeyse her hafta bir boş koltuk görüyorum. Eskiden tiyatro, şehir hayatının ana damarlarından biriydi. Özellikle 80’lerde, 90’larda şehirlerde “bu hafta ne izlesek?” diye afiş bakılırdı. Şimdi Netflix’te ne var, o konuşuluyor.

Bir yandan sahne sayısı arttı. Sadece İstanbul’da 2025 yılında aktif 180 civarı özel tiyatro var. Ankara, İzmir hızla yetişiyor. Küçük sahneler, apartman dairelerinde kurulan atölye tiyatroları çoğaldı. Ama seyirci profili daraldı. Aynı yüzler, aynı çevre. Kadıköy’de Moda Sahnesi’ne giriyorsun, üç sene önce gördüğün adam yine içeri giriyor, yine aynı tişört, aynı çay bardağı.

Eskiden devlet tiyatroları ve şehir tiyatroları dışında, özel tiyatrolar bir elin parmağı kadar azdı. 2000’lerde DOT, Oyun Atölyesi gibi isimler çıtayı yükseltti. Şimdi durum daha da karışık. Bir yanda dijitalleşmeyle birlikte online tiyatro deneyenler var. Ama sahne tozu yutmak başka. Pandemiden sonra izleyici tekrar salona çekilemiyor, millet kolaya alıştı. 2023’te oyunlara Zoom’dan bağlananlar bile gördüm. Sahnede oyuncu terliyor, ekrandan izleyen terlemiyor.

Metinler de değişti. Eskiden klasikler dönerdi, şimdi toplumsal meseleye dokunan metinler öne çıkıyor. Psikolojik şiddet, göç, kadın hikayeleri… 2025 sezonunda İstanbul’da sahnelenen yeni yerli oyunların yüzde 70’i güncel meseleleri işliyor. Ama hâlâ “komedi olsun, kafa dağıtalım” diyen kalabalık büyük. O yüzden en uzun kuyruklar, Şener Şen’in oynadığı ‘Zengin Mutfağı’ gibi nostaljik oyunlarda. Alternatif tiyatro riskli iş; salonu dolduramayan her genç topluluk bir sene sonra kayboluyor.

Geçen ay Kadıköy Emek Tiyatrosu’nda “Yorgun” oyununa bilet bulmak için yarım saat sırada bekledim. Küçük salon tıklım tıklımdı, insanlar yerde oturuyordu. İzleyici profili 20’li yaşlarda, çoğu öğrenci. Bilet fiyatları 400 liraya dayandı, bazı özel tiyatrolarda 700’e bilet gördüm. Bir yanda tiyatro salonu bulamayan bağımsız topluluklar, öte yanda devasa AVM sahnelerinde dört katı biletle “şov” izleyen kitle. Tiyatro hâlâ direniyor ama belediyelerin desteği kesilse çoğu ekip batar. Öyle Instagram’da afilli story paylaşmakla değil, bilet alıp koltuk doldurmakla yaşar bu iş. Yarın ne olur dersen, devlet desteği ve gençlerin coşkusu sürerse ayakta kalır; yoksa bir avuç insanın kendi aralarında oynadığı bir şeye döner.

Sahnede hâlâ cesaretle direnenler var ama İstanbul’da bilet fiyatı şubat ayında 400 lirayı buldu, o parayla iki gün işe gidip geliyorsun. Anadolu’da ise salonlar boş, belediye etkinlikleri dışında özel tiyatro neredeyse yok. Üniversite toplulukları ayakta tutuyor biraz, 9 Eylül Tiyatro’da öğrenciler kendi ceplerinden dekor yapıyor. 2026’da hâlâ “iş bulamazsın” lafı tiyatrocuya ilk söylenen şey, değişen pek bir şey yok.

Geçen hafta Kadıköy Boa’da “Küçük Prens” izledim, salonda boş koltuk yoktu. 2023’ten beri özel tiyatrolar bilet fiyatlarını 600 TL’ye kadar çekti, insanlar hâlâ gidiyor. Devlet Tiyatroları’nda ise bilet bulmak neredeyse imkânsız, online satışlar 2 dakikada tükeniyor. Dijitalleşmeye ayak uyduramayan ekiplerin çoğu ise, seyirci bulamıyor; sosyal medya kullanmayan oyunlar unutulup gidiyor.