Rusya Devlet Nükleer Enerji Kuruluşu Rosatom’un İran’dan ayrılmayacağı açıklandı

Rosatom, İran’daki nükleer projelerden çekilmiyor; adamlar açık açık “buradayız” dedi. 2026 Mart’ında hâlâ Bushehr Nükleer Santrali’ni bırakmak gibi bir niyetleri yok. Sadece teknik destek için değil, yeni reaktör inşaatında da işin başındalar. Geçen ay İran Enerji Bakanlığı’ndan bir yetkiliyle sohbet ettim, “Ruslar olmasa bu işler dönmez, Almanlar elini eteğini çekti; Çinliler de henüz bizim gibi projelerde tam güven vermiyor” dedi.

Putin yönetimi için İran, sadece nükleer enerji değil; aynı zamanda Ortadoğu’da ciddi bir siyasi koz. Ukrayna’dan sonra Batı ile köprüler atıldı, Rusya artık Batı’dan kovulmuşken eski usul taşeronluk yapıyor. Yani hem enerji, hem silah, hem de diplomasi kartı oynuyor. 2023’te Rosatom, Bushehr’in ikinci ve üçüncü reaktörlerinin temelini atmıştı. İhale bedeli 10 milyar dolar civarı, Rusya için çerez para ama siyasi olarak milyar dolarlık iş.

Bir de işin sahadaki yönü var. İran’da çalışan Rus mühendisler, 2025’te kısa bir süreliğine ülkelerine dönmüştü, “güvenlik” gerekçesiyle. O dönem bölgede ufak çaplı bir İsrail-İran gerginliği yaşandı, Ruslar üç hafta sonra geri döndü. Bu bile büyük olay olmuştu. Çünkü proje aksasa, İran elektrik krizine girer. Ülkenin güneyinde yazın 45 dereceyi gören sıcaklık var, elektrik kesintisiyle yaşam hayal bile edilemez.

Biraz da şu nükleer işinin teknik boyutu: Bushehr reaktörü, Rus VVER-1000 tipi. Yani “her yerde bulamazsın” tarzı bir teknoloji. İran kendi başına bu reaktörü işletemez, yedek parça, yazılım, kontrol sistemi tamamen Rusya’nın elinde. Teoride “kendi başlarına hallederler” diyenler var ama o iş öyle kolay değil. Türkiye’deki Akkuyu’nun hali ortada; orada da Rusya’dan bağımsız hareket edilemiyor.

Uluslararası yaptırımlar masada. Ama Rosatom, “enerji barış için, bize karışamazsınız” argümanıyla rahat rahat çalışıyor. Avrupa’dan ses çıkmıyor çünkü kimse İran’ın Çin’in kucağına tamamen gitmesini istemiyor. Zaten adamlar SWIFT dışında para transferi yapabilmek için kendi sistemlerini kurdu, rubleyle ödeme de başladı.

Pratik olarak, bu işten ekmek yiyen Türk firmalar da var. Alt taşeron olarak çalışan, İran’a malzeme gönderen çok şirket duydum. 2024’te İstanbul’da bir ticaret fuarında, “Rosatom’a kablo sevkiyatı yaptık, paramızı aldık” diyen adamları gördüm. Yani zincir sadece Rusya ve İran’la sınırlı değil, Türkiye’ye de dolaylı katkısı var.

Kısacası, Rusya’nın İran’daki nükleer projelerden çıkması hayal. Hele şu ortamda kimse kendi ayağına sıkmaz. Enerji güvenliği, siyasi pazarlık, teknoloji transferi… Hepsinin düğümü Rosatom’un elinde. İran’a diplomasi dersi vermek isteyenlere tavsiyem: önce Bushehr’de bir gün geçirin, sonra konuşun. Sahadaki gerçekler, dışarıdan göründüğü gibi değil.

2018’de bir İran gezisinde, Buşehr Nükleer Santrali’nin hemen yakınındaki yol üstü bir çay bahçesinde otururken, çevredeki Rus teknisyenleri ilk kez o zaman görmüştüm. Adamlar Farsça konuşamıyor ama çaycıyla göz göze gelince tek kelimeyle anlaşıyorlardı: “samovar”. O gün şunu anlamıştım, Rusya’nın nükleer yatırımı İran’ın ne kültürüne ne de günlük hayatına yabancı kalmış.

Şimdi 2026’da Rosatom’un İran’dan çekilmeyeceği açıklaması, bana göre tam bir “beklediğim bir şey” durumu. Çünkü ortada devasa bir iş var. Sadece Buşehr değil, yeni planlanan ve şu an inşaatı devasa şantiyeye dönmüş Buşehr-2 ve Buşehr-3 var. Ruslar parayı ve stratejik etkisini bırakır mı? Hiç zannetmem.

Enerjide, hele ki nükleerde, iş öyle bir “biz anlaştık, hadi güle güle”yle bitmiyor. Rosatom, İran’ın şu an enerji açığını kapatan sayılı aktörlerden biri. AB ambargosu, Amerikan baskısı derken, İran’ın elindeki seçenekler zaten az. Çin desen henüz bu alanda Rosatom’un seviyesinde değil. 2025’in sonunda yapılan o basın açıklamasında, “Rosatom İran’daki nükleer projelerine bağlıdır” dendiğinde açık açık şunu söylediler aslında: “Bu oyunda daha işimiz bitmedi.”

İşin asıl kritik tarafı, nükleer santral işinin sadece inşaat ya da kurulumla sınırlı olmaması. Bakım, yakıt tedariği, teknoloji transferi, hatta personel eğitimi. İran gibi nükleer programı uluslararası baskı altında olan bir ülke için bu alanlarda Rusya’dan vazgeçmek imkansız gibi. 2000’lerden beri aynı hikaye: Her kriz dönemi, “Rusya çekiliyor mu?” dedikoduları, ardından “devam” kararı.

Adamlar nükleer santral işine girince, öyle “hadi görüşürüz” deyip çekip gitmiyor tabii. Rosatom’un İran’daki Bushehr Nükleer Santrali’nde yıllardır çalışan Rus mühendislere sor, hangi ay ayrılacaklar diye... Adamlar Rusya’daki evini kiraya vermiş, çocuklarını Farsça kursuna yazdırmış; kolay mı? İran’ın enerjiye olan bağımlılığı, Rusya’nın da siyasi oyunları varken, bu evlilik kolay kolay bitmez. Yatırım ciddi, geri dönüşü yıllar alıyor.