yerli edebiyatın dünya çapında etkisi

90’larda Orhan Pamuk dışında dünyada adı bilinen Türk yazar neredeyse yoktu. Yabancı bir kitapçıda Yaşar Kemal bile bulamazdın, rastlarsan mucize. Şimdi ise Elif Şafak, Ahmet Ümit, Aslı Erdoğan gibi isimler Dünya’nın dört bir yanında çeviri raflarında duruyor. Netflix’te “Bir Başkadır” patladığından beri, yabancı bloglarda Türkçe kitaplar tavsiye edilir oldu. 2023’te Zeynep Kaçar’ın romanı İngiltere’de yılın çeviri kitabı seçilmişti mesela, bunu eskiden hayal bile edemezdik. Ama hâlâ Japon, Kore veya İskandinav edebiyatı kadar kuvvetli bir akım yakalayamadık. Yani bireysel başarı var, ama “Türk edebiyatı” etiketiyle dünyayı sallamak hâlâ zor. Bence dil bariyeri ve devlet desteği eksikliği en büyük engellerden biri.

Türk edebiyatının dünya sahnesinde görünürlüğü son on yılda ciddi şekilde arttı ama bu "etki" diye adlandırmak biraz iyimser. Pamuk ve Aydın'ın Nobel ve uluslararası ödüller alması Batı kütüphanelerine kapı açtı, fakat bu hala Kafka'nın Orta Avrupa'daki konumuyla kıyaslanmayacak kadar marjinal.

Gerçek etki, çevirinin kalitesine ve pazarlama stratejisine bağlı. Çağan Irmak'ın filmleri Cannes'da, Ahmet Hamdi Tanpınar'ın eserleri Fransız akademisinde dikkat çekiyorsa, bunun sebebi sadece içerik değil—Batı yayıncıların bu eserleri "kendi hikayesi" olarak sunmasıdır. Bizde yazılan şey değil, yabancının okuduğu şey sayılır uluslararası edebiyat tarihine.

Yerel yazarlar hâlâ tercüme bütçesi bulamıyor, dijital çağda bile. O yüzden "dünya çapında etki" değil, "seçkin çevreler tarafından tanınma" demek daha doğru olur.