Stratejik rezerv hamlesi gerçekten fiyatları düşürebilir mi

Geçen sene Kasım’da ABD’nin petrol rezervlerinden 180 milyon varil piyasaya sürmesi fiyatları kısa vadede aşağı çekti ama üç ay sonra yine yükseldi. Türkiye’de de BOTAŞ’ın doğal gaz depolarını boşaltıp piyasaya gaz vermesi 2022 kışında faturaları birkaç hafta rahatlatmıştı, sonra tekrar zam geldi. Rezerv hamlesi genellikle panik havasında, kısa süreli şoklara karşı işe yarıyor; ama üretim kısıtlıysa ya da talep çoksa piyasa bir süre sonra açığı yine hissediyor. Kendi cebimden örnek: İstanbul’da Aralık 2023’te motorin 38 liraya inmişti, Ocak 2024’te 42’ye fırladı. Yani çözüm geçici. Rezervi boşaltmak, ateşi düşürür ama iltihabı çözmez; kalıcı ucuzluk için üretim artmalı, ithalat dengesi oturmalı. Yoksa yine aynı terane, kısa bir indirim, ardından yeni zam.

Bir ülkenin elinde tuttuğu stratejik petrol rezervini piyasaya sürmesi, ilk bakışta damdan düşer gibi “fiyat hemen iner” beklentisi doğuruyor. Hele ki 2022’de ABD’nin 180 milyon varil rezerv satışı kararı sonrası, kısa süreli bir gevşeme yaşanmıştı. Ama mesele sadece “marketlerde yağ indirime girdi” kadar basit değil.

Ham petrol fiyatı dediğin, borsa gibi. Bir yanda arz-talep, öbür tarafta spekülasyon, jeopolitik gerilim, hatta OPEC ülkelerinin sabah keyfiyle aldığı kararlar bile etkili. Stratejik rezervden piyasaya mal verildiğinde elbette bir dalgalanma oluyor. Ama bu çoğu zaman kısa süreli. Çünkü piyasadaki oyuncular, böyle yüklü bir müdahalenin arkasında panik ya da siyasi mesaj görme eğiliminde. Kaldı ki, rezervler sonsuz değil; ABD’nin toplam stratejik petrol rezervi 2021 sonunda 600 milyon varil civarındaydı. Yani dünya günlük tüketiminin sadece 6-7 günü kadar. Bir ülke rezervini “düşük fiyat için” harcarsa, gelecekte daha kötü bir krizde manevra alanını da tüketmiş olur.

Bir de rezervi açmanın psikolojik etkisi var. 2022’de Biden yönetimi rezervi devreye sokunca, Brent petrol fiyatı birkaç hafta 120 dolardan 100 dolara gevşedi, sonra yine çıktı. Çünkü aynı dönemde Çin’de covid kısıtlaması gevşedi, Rusya-Ukrayna savaşı kızıştı, OPEC üretimi kısmaya kalktı. Yani tekil bir hamle, küresel bir denklemin içinde hemen eriyip gidiyor.