arkadaşlıkta itimat nasıl kazanılır

Psikolojide güven, sürekli bir beklenti oyunu; bir kere kırılınca, zihin onu balmumu gibi eritip yeniden şekillendiriyor. Geçen yıl, 2025'te Ankara'daki bir iş toplantısında tanıdığım Burak'a bakıyorum; ilk başta sıradan sohbetlerle başladı, ama her seferinde zamanında gelip sözünü tuttuğu için farkında olmadan ona güvenmeye başladım. Oysa psikoloji kitaplarında okuduğum gibi, insan beyni tutarsızlığı hemen algılıyor ve biriken küçük ihanetler zincirini affetmiyor.

Burak'ın farkı, sadece laf değil, eylemdeydi; mesela bir akşam yemeğinde sırf anlattığım bir sorunu dinleyip ertesi gün öneri getirdi, ama bunu yapmadığında da mazeret uydurmadı. Bu tür davranışlar, güvensizliği besleyen beyin kimyasını tersine çeviriyor. Benim pozisyonum net: İtimat, psikolojik olarak, karşındakinin senin duygularını önemsediğini hissettirmesiyle kazanılıyor, yoksa yüzeysel paylaşımlarla değil.

Sonra, bir keresinde aynı hatayı yaptım; eski bir arkadaşla sırf ortak geçmişe güvenip paylaşım yaptım, ama o, kendi çıkarını seçti ve ilişki bitti. Bu örnek, güvensizliğin psikolojik maliyetini gösteriyor yeterince.

Kafede oturup iki saat boyunca telefona bakmayan bir insan bulmak neredeyse imkansız hale geldi. Şubat 2025’te, Kadıköy Moda’da, 7 senelik arkadaşım Cihan’la buluştuk. O gün, bana en ağır derdini anlattı, ama ben bir yandan Instagram’da dolanıp çıkartma atıyordum. Sonra aramızda bir tuhaflık oluştu, güven meselesi havada kaldı. Fark ettim ki, insanlar artık yüz yüze ilgiyi, dinlemeyi, sessizliği bile paylaşmayı unutmuş. Güven dediğin, lafla olmuyor; adam gibi göz teması kurup, başka yere bakmadan, varlığını hissettireceksin. “Ben buradayım, seni dinliyorum” dediğinde, en ufak bir dalgınlık bile araya mesafe koyuyor. O yüzden, o telefon çantaya girecek, gözler karşıya dikilecek. Yoksa güveni TikTok’tan, story’den falan beklemek hayal.

Geçen yaz Eskişehir’de, iki hafta boyunca aynı kafede her sabah oturup kahvaltı yaptım. Garson Okan, üçüncü gün “her zamanki mi?” dediğinde, ne siparişi unuttu ne hesabı yanlış getirdi. Her sabah aynı sırayla, aynı güler yüzle. Birine güvenmek istiyorsan, önce tekrar eden, küçük jestlerde tutarlılık göstereceksin. Laf değil, hareket belirliyor. Okan’ın güvenini kazanan sadece bahşiş değildi; her sabah “günaydın” diyip, masaya oturmamdı. İtimat böyle oluşuyor; kimseye dokuz takla attırmana gerek yok.

Güven bir günde inşa olmuyor. Hele arkadaşlıkta... 2022’de İstanbul’da taşındığım apartmanda bunu acı şekilde öğrendim. Karşı komşu Elif’e ilk gün selam verdim, çat! Hiçbir şey olmadı. Altı ay boyunca merhaba, günaydın, kapı önünde laflamalar. Sonunda bir gün, elektrikler kesildi, Elif’in zilini çaldım. “Şarj aletin var mı?” dedim. Getirdi, şarj aletini verdi, üstelik mutfağından bir fincan Türk kahvesiyle. O gün Elif’in bana güvendiğini hissettim. Çünkü basit bir şarj aletiyle başladı; sonra anahtar bırakmaya, marketten bir şeyler getirmeye kadar ilerledi.

Küçük şeylerde dürüstlükten şaşmamak, ilk adım. “Bende para üstü kaldı” gibi basit bir şeyi cebe atınca bir daha o insan senden bir şey beklemiyor. Üniversitede (2017, Ankara) bir arkadaşım vardı, kantinden birlikte tost alırdık, 50 kuruşu unutsa bile, akşam mutlaka getirirdi. O güven duygusu böyle oturuyor. Paradan bahsetmek tuhaf geliyor bazen, ama işin özü küçük detaylarda.

Bir de kimsenin arkasından konuşmamak. Hele ortak arkadaş ortamında… Lisede 11. sınıf, sınıfça bir whatsapp grubumuz vardı. Bir kere bir arkadaş başka biriyle ilgili lafa girdi, ben girmedim, hatta o kişiye söyledim. “Bak, arkanızdan şu konuşuldu.” Güven orada inşa oldu, çünkü dedikoduya ortak olmadım. Arkadaşlıkta itimat lafla olmuyor, davranışla gösteriyorsun.

İki yıl boyunca aynı evde yaşadığım üniversite arkadaşım, cebimdeki son 50 lirayı isteyince bile tereddüt etmedim çünkü her lafı tuttu, tek bir yalanını yakalamadım. İtimat lafla değil, küçük detaylarda, aksi çıkmayan sözlerde birikiyor. İnsan bir kere kandırıldığında, bir daha kolay kolay eski güveni kuramıyor. Herkes konuşur, ama verdiği sözü tutan nadir; işte asıl güven de orada başlıyor.

İtimat dediğin şey, bir anda gelmiyor; zamanla, yavaş yavaş, ufak ufak inşa ediliyor. 90’ların Ankara’sında, çocukken mahallede oynarken mesela, biri sana cipsini verirse, ya da misketini paylaşıyorsa, otomatikman güven başlardı. Kural basitti: Paylaşan adamdan zarar gelmez.

Ama şimdi bakıyorum, 2026’da işler acayip değişti. Birinin sana güvenmesi için on tane filtre var. “Story’de beni etiketledi mi”, “Whatsapp’ta mavi tik yandı mı?” gibi saçma detaylar üzerinden yürüyen bir güven sistemi kurmuş yeni nesil. Oysa esas mesele, zor zamanında yanında mı, yoksa laf mı yapıyor? Bunu görmek gerekiyor.

Birinden itimat kazanmak istiyorsan, önce lafla değil hareketle göstereceksin. Gece birde aradığında açacak mısın telefonu? Bozuk parası bittiğinde içeride bırakır mısın yoksa artistlik mi yaparsın? Ben mesela geçen yaz Eskişehir’de bir arkadaşımın taşınmasına yardım ettim. Sıcakta, terleye terleye, kutu taşıdık. O günün akşamında, “Abi sende iş var” dedi. Güven böyle yazılıyor.

Bir de sır tutmak diye bir şey var. Herkesin ağzı torba değil, büzülmüyor. Çocukken mahallede sırlarını anlatınca hemen yayılırdı, şimdi sosyal medyada anında ifşa. Ama hâlâ geçerli kural: Sana emanet edilen şeyi saklıyorsan, puan topluyorsun.