yurt dışında eğitim

1990’larda Almanya’ya öğrenci olarak giden dayım anlatmıştı; o zamanlar pasaport almak bile dertti, vize ayrı dert. Bugün ise özellikle Erasmus’la Avrupa’ya iki dönem gitmek neredeyse sıradan. 2008’de Polonya’ya değişim öğrencisi olarak gittiğimde ailem beş bin euro denklemişti, şimdi aynı macera için en az on beş bin euro lazım. Eskiden yurt dışına gidenler “dönmez” diye damgalanırdı, şimdi ise herkes bir şekilde gitmenin yolunu arıyor, dönüp dönmemek kimsenin umurunda değil.

Eğitimin kalitesi hâlâ değişken; bazı üniversitelerde devrim, bazılarında turistik gezi tadında. En büyük fark, bugün bilgiye ulaşmak daha kolay, ama iş bulmak çok daha zor. 90’larda yurtdışından diploma alan iş kapardı, 2024’te diploma elinde patlayabiliyor. En net değişen şey: Artık “dil biliyorum” demek CV’de artı yazmıyor, senden fazlası bekleniyor.

Pasaportunu eline aldığın an hafif bir titreme geliyor insana, hele ilk defa yurt dışında okuyacaksan. Havalimanında “nereye gidiyorsun?” sorusu kadar ağırlığını hissettiren başka bir şey yok. Ben 2017’de Almanya’ya taşındım, Köln’de başladım üniversiteye. İnsan Türk olduğunda, hem kendini ispat etme hem de “acaba burada tutunabilecek miyim?” derdi ağır basıyor. Bir de ilk aylarda kredi kartını deli gibi kullanıyorsun, her şey euro olunca matematik kafadan uçup gidiyor.

Eğitimin kalitesi başka, sistem bambaşka. Almanya’da ders seçmek bile ayrı dert; sistemin İngilizcesi rezalet, Almanların kendi aralarındaki esprilerine gülemediğin için sınıfta eksik hissediyorsun. Ama laboratuvarları, kütüphaneleri, öğrencinin derse girmesini zorunlu kılmamaları falan, Türkiye ile kıyas kabul etmez. Hocaya “bu sınavı tekrar almak istiyorum” dediğinde kimse yüzünü buruşturmuyor.

Sosyal hayat ilk başta sıfır. 3 ay boyunca eve gelip “ben ne yaptım ya” dedim. Sonra bir baktım, bisikletle Ren Nehri kenarında bira içen Almanlara karışmışım. Dışarıda öğrenci olmak, gerçekten yalnız kalmayı, kendi başına market alışverişi yapmayı ve en önemlisi başını derde sokmadan eğlenmeyi öğretiyor insana.

Para konusu başlı başına bela. 2023’te aylık kira 520 euro’ya çıktı Köln’de, öğrenci yurdu bile yok neredeyse. Yarısı kara borsa, ev bulmak için Facebook gruplarında sabahladım. Çalışmadan idare etmek imkansız, part-time iş şart. Cafede garsonluk yaptım, saatlik 12 euro veriyorlardı ama Almanca bilmeyince patron yüzüne bakmıyor. İlk yıl içinde dil kursuna resmen para gömdüm.

Berlin’de ilk günümde, üniversitenin kantininde 5 euroya suşi yiyince “Avrupa rüyası” dedim kendi kendime. Ama asıl mesele derslerin ilk haftası patladı. Hoca öyle bir İngilizceyle daldı ki, not tutamadan sağa sola bakakaldım. Türkiye’deki sınav sistemiyle yetişen biri olarak ödev, proje, sunum temposuna alışmak epey zorladı.

İşin güzel yanı, kütüphane 7/24 açık, kaynak bol, kimse nerelisin diye garipsemiyor. Ama yalnızlık, memleket hasreti, hele bir de euro kuru 30’u görünce aileye yük olmama stresi fena basıyor. Herkes “dönünce işin hazır” diyor ama işin sırrı burada öğrendiklerini Türkiye’ye taşıyabilmekte. Bir de sabretmekte; ilk sene bocalamak çok normal. Uyum sağladıkça, vizyonun gerçekten genişliyor.