türkiye'de edebiyat ve sinema ilişkisi

Bir romanı okurken kafamda kurduğum atmosferin, filme uyarlanınca darmaduman olduğunu çok gördüm. Orhan Pamuk’un “Kara Kitap”ı bende bambaşka bir İstanbul yaratırken, filmlerde o büyünün çoğu gidiyor. Edebiyatta detay, karakterin iç sesi, şehir tasviri uçsuz bucaksız; sinemada ise iki saate, bir ekrana sıkışıyor. 2012’de Onur Ünlü’nün “Sen Aydınlatırsın Geceyi”si, sıradışı bir örnekti; absürt edebiyatı sinemaya sokabildi ama herkesin harcı değil. Lise yıllarında, bir Sabahattin Ali öyküsünü tiyatro kulübüne uyarlamaya çalışmıştık; diyalog yazmakla roman anlatmak bambaşka işlermiş, orada anladım. Şu tavsiye net: Uyarlama izlerken kitabı tamamen unut, başka bir eser izlediğinin farkında ol. Sinema, edebiyatın çevirisi değil; bazen sadece esinlenen, çoğu zaman da yolunu kaybeden bir kuzeni gibi.

Edebiyat uyarlaması sinema dediğin şey, Türkiye’de genelde kitaba sadık kalma takıntısıyla ilerliyor ama çoğunlukla ruhu kaçırıyorlar. Mesela Orhan Kemal’in “Murtaza”sı, 1987’de Halit Refiğ’in elinde kitaptaki sancıyı, o acayip mizahı veremedi; karakter sanki kartondan çıkmış gibiydi. Senaryo yazarları çoğu zaman diyalogları kitaptan olduğu gibi alıp sinemaya taşıyınca iş yavanlaşıyor, çünkü sinema başka bir dil. 2016’daki “Küçük Prens” uyarlamasında bile, kendi kültürümüzden olmayan bir hikayede bile, diyalogları yediremiyorlar; sanki el yazması okuyoruz. Edebiyatı sadece senaryonun hamuru sanmak büyük hata. İyi örnek arayanlara Zeki Demirkubuz’un “Yeraltı”sını öneririm; orada edebiyat dokusu filme sindirilmiş, lafı uzatmadan, yeni bir dert yaratıyor. Sinemacının kitaba tapması değil, ondan ilham alıp kendi yolunu bulması şart.