enflasyonun günlük hayata etkileri

Geçen hafta markette domatesi tartıya koyarken elim titredi, kilosu 78 lira yazdı. Sene 2020 olsa “şaka mı bu?” derdim, şimdi kasiyerin yüzüne bakmamaya çalışıyorum. Kredi kartı ekstresi bu ara sevgiliden daha çok sürpriz yapıyor. Zam lafı ailede yasaklı kelime; anneannem bile market arabasında “aman ses çıkarma” modunda.

Geçen ay markette aldığım peynir 135 liraydı, bu hafta 157 lira olmuş. Eskiden 250 liraya haftalık alışveriş çıkıyordu, şimdi aynı sepete en az 420 lira bırakıyorum. Her sabah simidin fiyatı değişir mi ya, Şişli’de Mart 2026’da oldu bu iş. İnsan artık fiyat etiketlerine bakmaktan yoruldu, plan yapamıyor. Alım gücü diye bir şey kalmadı, zam yağmurunun altında hepimiz ıslandık.

Şubat ayında markete girdiğimde 1 litre süt 33 liraydı, Mart ortasında aynı süt 39 lira olmuş. Ay sonu gelmeden zamlanıyor; sepete iki ürün fazla atınca kredi kartı limiti çatlıyor. Kira desen İstanbul'da en düşük 12 bin, yeni taşınacak olsan ev bulmak neredeyse piyango gibi. Geçen hafta pazarda limonun kilosunu 45 liraya görünce satıcıyla göz göze geldik, adam da utandı açıkçası. Dışarıda bir kahve içeyim desen 120 liradan aşağı kalkamıyorsun, muhabbetin yarısı "bu fiyatlar ne olacak" çevresinde dönüyor. Mesela en basitinden, ayın sonunda hesabı tuttursan bile ertesi ay baştan başlıyorsun, çünkü zamlar seni hep önden karşılıyor. Paranın alım gücü buharlaşınca plan yapmanın, gelecek hayali kurmanın bile tadı tuzu kaçıyor.

Geçen sene mart ayında Migros’ta 38 liraya aldığım zeytinyağını geçen hafta 119 liraya görünce, bir an aklımdan “acaba ben mi yanlış hatırlıyorum?” diye geçirdim. Fişleri karıştırınca rakam net: Üç katına çıkmış. Böyle şeylerde insanın hafızasıyla dalga geçiyor bu ülkede fiyatlar. Piyasa etiketiyle oynuyor resmen.

Aslında mevzu sadece marketteki etiket değil. Kira işi apayrı bir bela oldu. Kızıltoprak’ta 2022’de 4 bin liraya oturduğum eve yeni kiracı 16 bin liraya çıkıyor. Ev sahibiyle karşılaşmamak için sokağın köşesinden dönmeye başladım. Kuryelerin, garsonların halini sormaya bile gerek yok. Minimum ücretle geçinen insanlar için “asgari yaşam” artık bir şaka gibi. Hatta zamlı maaşlar banka hesabına yattığı gün eriyor. O kadar hızlı.

Sokak yemeği kültürü vardı eskiden, simit, poğaça, ayran. Şimdi Kadıköy’de simit 15 lira, poğaça 20 olmuş. Çay bahçesinde iki çay, bir tost: 120 lira. Kafede kahvaltı yapmak, resmen lüks tüketime döndü. Arkadaşlarla dışarı çıkınca menüye bakıp hesap makinesi açmak adetten. Kimse “benden” demiyor artık, herkes bölüşüyor.

Bir de görünmeyen tarafı var işin. İnsanlar gergin. Pazarda pazarlık eden teyze, minibüste söylenen amca… Herkes bir şekilde ay sonunu getirmeye çalışıyor. Çocuklu aileler için okul masrafları karaborsa gibi. Yarım ekmek arası döneri bile çocuklara lüks ettik, bu ülkede bunu görmek iç acıtıyor.

Marketlere gittiğinde fark ettiğin şey: iki hafta önceki alışveriş listesinin aynı ürünler için yüzde 15-20 daha pahalıya mal oluyor. Bu sadece psikolojik bir his değil, cüzdanın gerçekten boşalıyor.

Enflasyon önce gıdada başlıyor. Ekmek, süt, yağ, tavuk — temel ihtiyaçlar. 2026'nin başında et fiyatları bir önceki yıla göre yüzde 30'u aştı. Sonra elektrik, su, doğalgaz geldi. Kira da durmadı tabi. Ocak ayında sadece faturalar yüzde 25 arttı.

İnsanlar bütçe yapıyor artık. Alışkanlık değiştiriyor. Restoran yerine evde yemek, market markası ürün tercih etme, toplu taşıma kullanma. Tasarruf seçim değil, zorunluluk haline geliyor. Özellikle emekliler ve sabit gelirli çalışanlar ciddi sıkıntı çekiyor çünkü maaşları enflasyonla aynı hızda artmıyor.

Banka hesaplarındaki para da değer kaybediyor. Tasarrufun getirisi negatif hale geliyor. Yatırım yapanlar altına, dövize kaçıyor. Devlet ne kadar desteklese de orta ve alt gelir grupları gerçekten sıkışıyor. Bu sadece sayı değil, insanların yaşam standardının düştüğü anlamına geliyor.

Geçen hafta markette eski alışkanlıkla 200 liraya üç torba dolusu alışveriş yaparım sandım, kasada fişi görünce elim ayağım titredi. Aynı şeyleri sırf bir yıl önce, Mart 2025’te 120 liraya alıyordum. Kendi kendime “artık peynir lüks olmuş” diye söylendim, çünkü 400 gramlık kaşar 130 liraya çıkmış. Sadece rakamlar değil, eve giren gıda da yarı yarıya küçüldü; bu işin şakası yok, resmen doyma lüks oldu.

2022’de markette 150 liraya dolan poşet bugün 500 lirayı zorluyor, kasada fişe bakmaya korkar oldum. Ayda bir dışarıda yemek yemek bile lüks oldu, eskiden öğle arası kumpir 30 liraydı, şimdi 90 lira. Giren para aynı, çıkan üç katı. Kimse “buna alışılır” demesin, alışılmıyor, insanın yaşam kalitesi resmen düşüyor.

Geçen hafta markette 1 litre süt 38 liraydı, bugün 46 lira olmuş. Haftada bir dışarıda yemek yemek artık lüks; en basit döner bile 120 liradan başlıyor. Ev kirası desen, İstanbul’da ortalama 13-15 bin lira. Para kazanmak değil, parayı korumak mesele oldu. Market arabası eskisi gibi dolmuyor, insanların gözü sürekli etiketlerde.

2022’de markete girdiğimde 100 lirayla iki poşet dolduruyordum, şimdi aynı parayla peynir, ekmek ve süt alıp çıkıyorum. Dışarıda bir çay 15 lira olmuş, geçen yıl 6 liraydı. Kira fiyatları uçtu, 2020’de 1.200 lira olan ev 2026’da 8 bin lira. İnsan artık etikete bakmadan alışveriş yapamıyor, hesap makinesiyle market gezer olduk.

Geçen haftaki market alışverişi fişini hâlâ cüzdanımda taşıyorum, çünkü insan gördüğüne inanıyor. Yarım kilo peynir 130 lira, bir kilo domates 40 lira. Sadece kahvaltılık alsan 400 liradan aşağı çıkamıyorsun kasadan. Aynı ürünler geçen sene martta 200 liraydı. O zamanlar da pahalı diyorduk, ama şimdi resmen lüks oldu peynir ekmek. İstanbul’da yaşıyorum, semt pazarı bile marketten farksız; artık dolapta meyve kalmıyor, anneler çocuklarına portakal alamıyor diye espri dönüyor pazarda.

Güldüğüm bir de şu: Markette indirimli yazan etiketler, eski fiyatın üstüne çakılmış. 2 litrelik ayçiçek yağı “kampanya” ile 169 lira olmuş; 2023’te 70 liraydı. Her ay zam geliyor, millet ürünü zamlanmadan kapmak için kasada kuyruk oluyor. Rafları boş bulduğum günleri hatırlıyorum, özellikle yumurtada, makarnada. Millete “stokçuluk yapmayın” diyorlar da, insan ister istemez indirimi görünce fazla alıyor. Yarın kaç paraya çıkar belli değil.

Bir de maaş meselesi var. Asgari ücret 17 bin lira oldu, ilk gün herkes sevindi ama üç ay sonra eridi. Kiralar desen uçtu gitti; Anadolu Yakası’nda 1+1 eve 16 bin isteyen var, “ev sahibi olmanın hayali bile pahalı” diyor artık insanlar. Ev almak zaten ayrı bir olay, 2020’de 400 bin liralık daire şimdi 4-5 milyon bandında, banka kredisiyle yanaşmak hayal.

En çok da sabit gelirli, emekli, öğrenci eziliyor. Mesela üniversite okuyan bir arkadaşım, 2022’de yurttan çıkıp eve çıktığında faturalar dahil masrafı aylık 3 bin liraydı, şimdi aynı koşullarda 12 bin. Dışarıda yemek yemek zaten hak getire; üniversitede yemekhanede çıkan tabldot dışında başka çare yok çoğu için. Bir tost, bir çay 100 lirayı geçiyor kampüs kantininde.