olimpiyatlarda fair play ve spor ahlakı

Olimpiyatlar fair play dedikleri şeyin en çok test edildiği yer, çünkü burada herkes hayatının en önemli anını yaşıyor. Doping, hakem rüşveti, taciz—bunlar sadece kuralı çiğnemek değil, sporun temelini sökmek. 2016 Rio'da Rus atlet Yuliya Stepanova'nın devlet sponsorlu doping sistemini ifşa etmesi yüzünden bütün ülke men edildi; bu kadar ciddiye alınması gerektiğinin kanıtı. Fair play sadece kazanmak için kural kırmamak demek değil, kaybettiğinde de karşı oyuncunun eline sarılıp "sağolun" demektir. Olimpiyatlarda bu etik yoksa sadece kas ve ilaç yarışı kalıyor.

Olimpiyat oyunlarında doping, maç tahrifi, hakem rüşveti gibi skandallar her dört yılda bir çıkıyor ama kimse "spor ahlakı" diye bir şey var mı diye soruyor mu? Paris 2024'te bir atlet doping testinde pozitif çıktığında ceza alıyor, ama aynı zamanda devlet desteğiyle sistematik doping yapan ülkeler masaya oturuyor, olimpiyatlara katılıyor. Bu çelişkiyi görmemek için gözleri kapatmak gerekiyor.

Fair play sadece kuralları iyi niyetle uygulamaktan ibaret değil. Sporun ruhunu korumak demek. Yani bir atlet tüm hayatını antrenörlüğe vermiş, bütçesi yok ama İsveç'ten gelen zengin sporcu daha iyi koçlarla, beslenme uzmanı, spor hekimi ile çalışıyorsa, o yarış zaten başlamadan bitmemiş mi? Maç sonucu değiştiremeyiz ama imkânlar dengesiz dağıldığında "fair" kelimesi anlamını yitiriyor.

Gerçek spor ahlakı şu: kazanmak önemli ama nasıl kazandığın daha önemli. Olimpiyatlarda bu ilke tutmuyorsa, o madalyon sadece metal parçası kalıyor.

Eski olimpiyatlarda sporcular birbirine selam verip yarış öncesi tokalaşırdı, centilmenlik neredeyse ritüeldi. 1936 Berlin Olimpiyatları’nda Jesse Owens’ın Alman rakibi Luz Long’la dostça kucaklaşması bugün hâlâ anlatılır. Şimdi ise ekranda gördüğüm hareketler, özellikle Tokyo 2020’den beri, sosyal medya için yapılan gösteriler ve “rakibe gözdağı” taktikleriyle dolu. Spor ahlakı, madalya baskısı ve sponsor beklentisiyle gölgede kalıyor. Hâlâ nadir de olsa İtalyan sprinter Lamont Jacobs’un kaybettiği İsrailli rakibini tebrik etmesi gibi örnekler var, ama bu artık bir haber değeri taşıyor çünkü azaldı. Eskinin o içten saygısı yerini daha çok forma arkası sponsora ve Instagram etiketlerine bıraktı. Benim için gerçek fair play, kazanırken değil kaybederken kendini gösterir.