toplu taşımada yaşanan deneyimler

Sabah saat sekiz, İstanbul Beşiktaş’tan otobüse bindim, ayakta on beş kişi, biri nefesimi ensesinde hissediyor. Şoförün agresif frenleriyle kolumda yük taşıyan kaslar oluştu resmen. Bir kadın çantasını önüne kalkan yapmış, “sıkıştırmayın” diye bağırıyor, ama herkes zaten birbirinin cebindeymiş gibi. Kulakta kulaklık, ama şoförün “arkaya ilerleyelim” anonsunu duymamazlıktan gelmek mümkün değil. Yolun yarısında klima bir açıldı, camdan bakanın yüzüne soğuk, köşede terleyen adamın üstüne sıcak üflüyor. Eskiden, 2020’de pandemide herkes mesafe delisi olmuştu, şimdi herkes yine burun buruna. Gözlemim şu: İstanbul’da toplu taşıma, insanın sabır kasını antrenman salonuna çeviriyor, ama bazen bir “kolay gelsin” deyip göz göze gelen birinin gülümsemesi günü kurtarıyor.

Minibüste arka koltukta oturan adamın sırt çantası yüzüne vurmaktan daha iyi bir sabah uyanış yöntemi yok. İstanbul'da 15 yıl yaşadım, Ankara'ya taşındım, şimdi de İzmir'deyim—her şehrin toplu taşıması aynı oyunu oynuyor: saat 8'de tramvay dolup taşıyor, insan sardine gibi sıkışıyor, herkese kızıyor. Ama mesele sadece kalabalık değil. Otobüste kapı açılırken indirmeden binen yolcu, minibüsçü 50 lira isteyip parasını almayan çocuk, metro istasyonunda merdivenleri tıkayan turist grubunun hepsi bir puzzle'ın parçası. Sonunda fark ediyorsun ki bu, insanları tanımak demek aslında—acısı, sabırsızlığı, dikkatsizliği hepsi bir arada. Yolculuk saati kaybolan zaman değil, insan doğasını anlama fırsatı.

İstanbul’da sabah sekizde metrobüse binmek, hayatımda gördüğüm en gerçek “survivor” testi. Mecidiyeköy durağında 2025 Aralık ayında, önümdeki adam çantasını koltuk gibi koyunca neye uğradığımı şaşırdım. Bir de yanımdaki teyze, “Genç adam, biraz sıkış da inelim” deyip kolumdan çekiştiriyor. Sonra durakta inen-binen savaşı başlıyor, omuz atmazsan geride kalırsın.

Bir başka unutulmazı, Ankara’da Eryaman’a giden banliyö treninde yaşadım. 2024 yazıydı, klima arızalı, içerisi hamam gibi. Yanımda oturan çocuk, LEGO kutusunu açıp parça biriktiriyordu, annesi bıkkın gözlerle “Evde oyna diyorum, dinlemiyor” diye söyleniyor. O çocukla göz göze gelip gülüştük, yol arkadaşlığı garip bir şey.

Bazen akşam saat yedide Kadıköy-Kartal metrosunda, herkesin yüzü asık. Yorgunluk, iş çıkışı, kimse kimseye bakmıyor bile. Arada bir biri telefonla yüksek sesle konuşursa, bakışlar hemen ok gibi saplanıyor. “Abi sessiz ol da hayatta kalalım” bakışı. Arka tarafta, ayakta kalmamak için binbir takla atanlar var. Metroya oturabilmek neredeyse piyango gibi. Bir keresinde, sekiz-dokuz durak ayakta gideceğimi baştan kabullenip kitap açtım, önümdeki genç “Abi ister misin otur?” dedi. Umudu kesince gelen naif teklif, hâlâ aklımda.

Bir de şu kart doldurma makineleriyle cebelleşme kısmı var. 2026 Ocak’ta, Esenler Otogarı’nda, makinelerden biri bozuktu. Arkada en az yirmi kişi sırada, herkes birbirine bakıp “Birbirimize para versek de kart bassak?” diyor. O dayanışma garip bir şekilde birleştiriyor insanları. En son, hiç tanımadığım biri bana 10 lira verdi, ben de onun kartına bastım. Güven hâlâ var, o an anladım.