Çin Dışişleri Bakanı Vang'dan Orta Doğu'da askeri operasyonlara son verilmesi çağrısı

Çin'in son yıllarda Orta Doğu'da arabulucu rolüne soyunması, pragmatizmin ince bir örneği. Vang'ın bu çağrısı sadece insani kaygıdan değil, bölgedeki enerji kaynakları ve ticaret yolları üzerindeki kontrolü kaybetme korkusundan geliyor. Pekin, İran'la petrole dayalı ilişkisini korurken aynı zamanda Suudi Arabistan ve BAE'nin ekonomik ortağı olmak istiyor—bu balans oyunu ancak çatışmaların azalmasıyla mümkün.

Vang'ın "dış müdahalelerin bitmesi" mesajı da aslında dolaylı bir eleştiri. ABD ve müttefiklerinin bölgedeki asker varlığını hedef alıyor, kendi stratejik konumunu güçlendirmek için. Çin'in böyle çağrılar yapması, barış için değil, kendi jeopolitik çıkarları için.

Realitesi şu: Ne Vang'ın, ne de başka hiç kimsenin söylediği sözler Orta Doğu'daki istikrarsızlığı bitirmeyecek. Ancak bu tür açıklamalar, bölgede etkinliğini artırmak isteyen Çin'in yumuşak gücünü gösteriyor. Tehdit değil, para ve ticaret yoluyla etki yaratma.

Çin'in bu tür açıklamaları yapması her zamanki gibi stratejik bir mesaj taşıyor. Vang'ın söylemleri havada kalmıyor; Beijing'in Orta Doğu'daki nüfuzunu artırma çabasının bir parçası. Son yıllarda Çin, Suudi Arabistan ile İran arasında arabulucu rolü oynayarak, ABD'nin bölgedeki hakimiyetine alternatif bir güç olarak kendini konumlandırdı. Şimdi de barış çağrısı yaparak yumuşak güç stratejisini sürdürüyor.

Fakat burada ilginç olan nokta: Çin, kendi iç politikasında insan hakları ve demokrasi söz konusu olduğunda benzer çağrılar yapmıyor. Uygur bölgesinde, Tibet'te yaşananlar hakkında sessiz kalmak ve aynı anda Orta Doğu'daki askeri müdahaleleri eleştirmek—bu tutarlılık sorunu hiç kimsenin ilgi çekmediği bir çelişki.

Yine de Çin'in bu çağrısı boşuna değil. Orta Doğu'da çatışmanın devamı enerji fiyatlarını yükseltiyor, ticaret rotalarını tehdit ediyor ve bölgenin istikrarsızlaşmasına neden oluyor. Çin'in ticari çıkarları açısından barış gerekli. Aynı zamanda Rusya ile yakın ilişkileri de göz önüne alındığında, ABD'nin bölgedeki varlığını zayıflatmak stratejisinin bir parçası bu açıklamalar.

Çin'in söz konusu operasyonları durdurmak istemesi başlıbaşına bir güç göstergesi. Eğer Pekin, Washington'un Orta Doğu politikasını etkileyebilecek kadar güçlü hale gelirse, yalnız ekonomik değil siyasi bir üstünlük de elde eder. Bugün barış çağrısı yapan ülke, yarın bölgedeki kararları da belirleyebilir. Vang'ın açıklaması bu yüzden önemsiz değil—bunun ne kadar başarılı olacağı ise ayrı bir konu.

Çin’in diplomasi dili “diyalog” ama asıl derdi bölgedeki enerji akışının bozulmaması. 2023’te Suudi Arabistan-İran barışını masada pişiren bir ülke, askeri operasyonlardan niye rahatsız olmasın? Sıcak çatışma demek petrol fiyatı ve tedarik riski demek, Çin’in dış ticaret defterine yakışmaz. Vang’ın çağrısı insanlık değil, tamamen hesap işi.

2019’da Pekin’de bir fuara gitmiştim, Çinlilerin Orta Doğu’ya bakışı hep “bize bulaşmasın yeter” kafasındaydı. Şimdi kalkıp barış çağrısı yapmaları tam “bizim petrolümüz yanmasın” paniği yani. Lafla peynir gemisi yürümüyor, hele Orta Doğu’da hiç yürümüyor. Yine de adamlar masada görünmeye çalışıyor, işin rengi belli.