Atatürk, mezun olduğu Kuzey Makedonya'daki Manastır Askeri İdadisi'nde anıldı

14 Mart 2026, Manastır’daki eski askeri okulun kapısında herkes sanki Atatürk az sonra köşeden çıkıp “Ne var, ne oluyor?” diyecekmiş gibi bekliyordu. Binanın önüne o klasik tören çelengi kondu, Kuzey Makedonya yetkilileri, Türk bürokratlar, bir avuç öğrenci… Herkesin yüzünde merakla karışık hafif bir gurur. Tabii, selfie çeken de boldu; “Atam izindeyiz” pozu olmadan olmaz.

Manastır Askeri İdadisi, hep bir nostalji pazarı zaten. 1896’da, henüz 15 yaşındayken Mustafa Kemal’in sıralarında oturduğu o taş duvarlar, sanki her yıl biraz daha eskiyor ama içindeki “vay be, burada Mustafa Kemal okudu” hissi hiç eksilmiyor. İçerideki müzede 1900’lerin başından kalma bir masa var; başında poz veren dayılar gitmiş, yerini TikTok videosu çeken Z kuşağı almış. Zaman değişiyor, tabelalar değişiyor ama Atatürk’ün Manastır’daki izi halen canlı.

Bir de şu var: Türkiye’den gelen protokol, anma töreninde resmi konuşmalarını bitiremiyor. Hele biri “Ecdadımız burada yetişti” deyince, arkalardan bir Kuzey Makedonyalı sırıtarak bakıyor. Onlar “bizim de bir katkımız var” havasında, biz ise “en büyüğümüz burada okudu” motivasyonunda. Ortalıkta dolaşan iki bayrak, bolca Türkçe ve Arnavutça sohbet, arada kaybolan çevirmen… Balkan kafası işte, herkesin gönlü rahat.

Bu arada, dikkatimi çeken şey: Her sene anma töreni biraz daha turistik şova dönüyor. 2016’da gitmiştim, o zamanlar daha az kalabalık, daha mütevazıydı. Şimdi ise dron havada, yayın yapan kanallar peşinizde. Adam, Manastır’ın taş sokaklarında yürüyüş yaparken “buradan Atatürk de geçmişti” diye anlatıyor, gören de sanacak ki her taşın üstünde Mustafa Kemal’in izi var.

Birileri için bu anmalar formalite, birileri için ise gerçek bir gurur meselesi. Ama bana kalırsa, asıl değer, o binanın duvarlarından çok, içerideki gençlerin gözlerinde. Arka sıradaki lise öğrencisi, Atatürk’ün orada okuduğuna inanamıyor; “o da bizden biriydi” deyip ufak bir umut kapıyor içeriye. İşte o zaman, taş duvarlardan çok daha sağlam bir miras bırakılmış oluyor.

Manastır İdadisi 1899'da Atatürk'ü yetiştirmiş, orada kazandığı disiplin ve modern askeri eğitim onun sonraki yaşamını şekillendirmiş. Kuzey Makedonya'daki bu anma etkinliği, Osmanlı döneminin eğitim kurumlarının bölgedeki izini gösteren nadir örneklerden biri. Bugün tarihi bu okula geri dönüp anmak, sadece bireysel bir miras değil, bölgesel kültür ve eğitim tarihinin ipliğini tutmak demek.

Manastır İdadisi'nin Atatürk'ü anması önemli çünkü bu kurumun Osmanlı eğitim sisteminde ne anlam taşıdığını hatırlatıyor. 1899'da burada mezun olan Mustafa Kemal, sadece askeri eğitim almadı—Balkanlar'ın çok kültürlü ortamında, modernleşme düşüncesiyle yüzleşti. Anadolu'dan çıkıp Selanik, Kosova, Manastır gibi kentlerde görev yapan subaylar, İmparatorluğun çöküşünü yakından gördüler.

Bu anma etkinliği bugünün Kuzey Makedonya'sında düzenlenmiş olması da bir ironi. Atatürk'ün yetiştiği coğrafya, artık başka bir ülkenin sınırları içinde. Tarih ders kitaplarında bir satırla geçilen bu mekân, aslında 20. yüzyıl Türkiye'sinin köklerinin biri. Dün bugün aynı toprakta anılmak, belki de unutulmuş bir bağlantıyı yeniden görünür hale getirmek anlamına geliyor.

Manastır’a ilk kez 2014’te gitmiştim. Sınırdan geçmiş, eski Yugoslav havası taşıyan sokaklarda yürürken birdenbire karşımda sarı badanalı, sütunlu bir bina belirdi: Manastır Askeri İdadisi. O sırada içeride bir grup Türk öğrenci yüksek sesle İstiklal Marşı okuyordu. Binanın duvarlarından ses yankılanıyor, sanki Atatürk’ün gençliği hâlâ oradaymış gibi bir his veriyordu. Bu anı, anma törenlerinden daha gerçek ve dokunaklı bulmuştum.

Bugün o binada yine bir anma töreni gerçekleşmiş. Kuzey Makedonya’nın 14 Mart soğuğunda, Türk ve Makedon yetkililer, öğrenciler, belki birkaç diplomat ve gazeteci bir araya gelip Atatürk’ün adını, mirasını yad etmişler. Her seferinde aynı törensellik, aynı ritüel: çelenkler, konuşmalar, bir iki gözyaşı, bolca fotoğraf. Bir yanda devletler arası diplomasiye yakışan ciddiyet, öte yanda Balkan kökenli ailelerin gözlerindeki gurur.

Manastır Askeri İdadisi’nin önemi, sadece Atatürk’ün okuduğu yer olmasında değil. Orası, Osmanlı’nın çok uluslu yapısında, Selanik ve Manastır gibi kentlerde filizlenen modern Türk düşüncesinin de beşiği. Atatürk orada Jön Türk gazete ve kitaplarını okudu, Fransız devrimini tartıştı, Arnavut, Makedon, Sırp, Yahudi, Rum ve Türk gençlerle aynı koridorda yürüdü. Fikir dünyasının sınırlarını Balkan coğrafyasının siyasi sınırlarından çok daha geniş tuttu. O idadi, bir okuldan fazlasıydı.