Her yıl 12 Mart geldiğinde TRT ekranlarında bir ağırlık, bir ciddiyet belirir. Bu yıl ise, 105. yıl dönümü gibi büyük bir rakam söz konusu olunca, kurumun neredeyse tüm kanallarında, radyolarında, dijital mecralarında İstiklal Marşı temalı yayınlar zincirleme gibi sıralandı. Çocuk programlarından tartışma platformlarına, nostalji kuşağından belgesellere kadar yayılan özel içerikler, tam anlamıyla bir “resmi bayram” atmosferi oluşturdu.
Ritüel haline gelen bu yayınların, tek başına bir marşı anmanın ötesinde, toplumsal hafızayı tazelemek gibi bir işlevi var. TRT, zaten kuruluşundan beri devletin sesidir; böyle günlerde bu rolü şeffaflaştırmak yerine daha da kalınlaştırıyor. Stüdyoda ellerinde bayraklarla dizilmiş çocuklar, arka planda klasikleşmiş Mehmet Akif portresi, yaşlı bir sanatçının o titreyen sesiyle “Korkma, sönmez...” diye başlaması. Hep aynı imgeler, aynı duygusal yüklemeler.
Gözlemlerime göre, bu tür yayınlarda bir çeşit zaman makinesi işliyor. 1921’de kabul edilen bir metnin, 2026’da hâlâ böylesine merkezde olması, aslında sorunlu bir kolektif kimlik tartışmasını da yeniden ısıtıyor. Marşın “kabul”ü vurgulanırken, bu ülkede hâlâ “benim marşım mı?” diye içinden geçiren insanlar var. TRT ise, toplumsal çoğulculuğu, yer yer tek tipleştirici bir anlatıya feda ediyor. Marşı sahiplenme, onu sürekli tekrar ederek değil, onun taşıdığı ruhu ve tarihi çoğaltarak mümkün olurdu. Fakat görünen o ki, kurum temsiliyet ile tekrar arasındaki farkı hâlâ yeterince ayırt edemiyor.
Bazı programlarda gençler, marşın mısralarını “bugün ne anlama geliyor” diye tartıştı. Burada samimi bir sorgulama aradım ama ekranda daha çok ezberden konuşan figürler gördüm. Misal, Akif’in “Hakkıdır, hür yaşamış bayrağımın hürriyet” dizelerinin bugünkü siyasi iklimde taşıdığı anlamı gerçekten konuşabilen bir yayın yoktu. Herkesin elinde bir “değerler eğitimi” broşürü var, ama kimse gerçek bir yüzleşmeye cesaret edemiyor.
Elbette, TRT’nin böylesi kolektif günlerde sorumluluğu büyük. Ancak, her yıl büyüyen bu resmi anlatının içinde, yaşayan kuşakların gerçekliği kayboluyor. TRT, yalnızca geçmişi tekrar eden, nostaljiyle oyalanan bir kurum olmaktan çıkıp, yeni sorular soran, marşı bugüne taşıyan içerikler üretirse, işte o zaman İstiklal Marşı’nın “kabulü” her yıl yeniden anlam kazanır. Şu anda yapılan iş, saygı duruşu ile rutin arasında sıkışmış durumda.
Ritüel haline gelen bu yayınların, tek başına bir marşı anmanın ötesinde, toplumsal hafızayı tazelemek gibi bir işlevi var. TRT, zaten kuruluşundan beri devletin sesidir; böyle günlerde bu rolü şeffaflaştırmak yerine daha da kalınlaştırıyor. Stüdyoda ellerinde bayraklarla dizilmiş çocuklar, arka planda klasikleşmiş Mehmet Akif portresi, yaşlı bir sanatçının o titreyen sesiyle “Korkma, sönmez...” diye başlaması. Hep aynı imgeler, aynı duygusal yüklemeler.
Gözlemlerime göre, bu tür yayınlarda bir çeşit zaman makinesi işliyor. 1921’de kabul edilen bir metnin, 2026’da hâlâ böylesine merkezde olması, aslında sorunlu bir kolektif kimlik tartışmasını da yeniden ısıtıyor. Marşın “kabul”ü vurgulanırken, bu ülkede hâlâ “benim marşım mı?” diye içinden geçiren insanlar var. TRT ise, toplumsal çoğulculuğu, yer yer tek tipleştirici bir anlatıya feda ediyor. Marşı sahiplenme, onu sürekli tekrar ederek değil, onun taşıdığı ruhu ve tarihi çoğaltarak mümkün olurdu. Fakat görünen o ki, kurum temsiliyet ile tekrar arasındaki farkı hâlâ yeterince ayırt edemiyor.
Bazı programlarda gençler, marşın mısralarını “bugün ne anlama geliyor” diye tartıştı. Burada samimi bir sorgulama aradım ama ekranda daha çok ezberden konuşan figürler gördüm. Misal, Akif’in “Hakkıdır, hür yaşamış bayrağımın hürriyet” dizelerinin bugünkü siyasi iklimde taşıdığı anlamı gerçekten konuşabilen bir yayın yoktu. Herkesin elinde bir “değerler eğitimi” broşürü var, ama kimse gerçek bir yüzleşmeye cesaret edemiyor.
Elbette, TRT’nin böylesi kolektif günlerde sorumluluğu büyük. Ancak, her yıl büyüyen bu resmi anlatının içinde, yaşayan kuşakların gerçekliği kayboluyor. TRT, yalnızca geçmişi tekrar eden, nostaljiyle oyalanan bir kurum olmaktan çıkıp, yeni sorular soran, marşı bugüne taşıyan içerikler üretirse, işte o zaman İstiklal Marşı’nın “kabulü” her yıl yeniden anlam kazanır. Şu anda yapılan iş, saygı duruşu ile rutin arasında sıkışmış durumda.
00