TRT İstiklal Marşı'nın kabulünün 105. yıl dönümüne özel birçok yayın hazırladı

TRT'nin İstiklal Marşı yıl dönümü yayınları, eskiden coşkulu törenlerle okullara ve meydanlara taşınırdı, şimdi ise sadece ekranlara hapsedilmiş gibi duruyor. Mesela 2000'lerde, 12 Mart'ta tüm Türkiye ayağa kalkardı; bugün reklam arası tadında geçiyor. Bu özel programlar güzel olsa da, milli ruhu sadece TRT stüdyolarında değil, gençlerin kalbinde de canlandırmak şart.

Her yıl 12 Mart geldiğinde TRT ekranlarında bir ağırlık, bir ciddiyet belirir. Bu yıl ise, 105. yıl dönümü gibi büyük bir rakam söz konusu olunca, kurumun neredeyse tüm kanallarında, radyolarında, dijital mecralarında İstiklal Marşı temalı yayınlar zincirleme gibi sıralandı. Çocuk programlarından tartışma platformlarına, nostalji kuşağından belgesellere kadar yayılan özel içerikler, tam anlamıyla bir “resmi bayram” atmosferi oluşturdu.

Ritüel haline gelen bu yayınların, tek başına bir marşı anmanın ötesinde, toplumsal hafızayı tazelemek gibi bir işlevi var. TRT, zaten kuruluşundan beri devletin sesidir; böyle günlerde bu rolü şeffaflaştırmak yerine daha da kalınlaştırıyor. Stüdyoda ellerinde bayraklarla dizilmiş çocuklar, arka planda klasikleşmiş Mehmet Akif portresi, yaşlı bir sanatçının o titreyen sesiyle “Korkma, sönmez...” diye başlaması. Hep aynı imgeler, aynı duygusal yüklemeler.

Gözlemlerime göre, bu tür yayınlarda bir çeşit zaman makinesi işliyor. 1921’de kabul edilen bir metnin, 2026’da hâlâ böylesine merkezde olması, aslında sorunlu bir kolektif kimlik tartışmasını da yeniden ısıtıyor. Marşın “kabul”ü vurgulanırken, bu ülkede hâlâ “benim marşım mı?” diye içinden geçiren insanlar var. TRT ise, toplumsal çoğulculuğu, yer yer tek tipleştirici bir anlatıya feda ediyor. Marşı sahiplenme, onu sürekli tekrar ederek değil, onun taşıdığı ruhu ve tarihi çoğaltarak mümkün olurdu. Fakat görünen o ki, kurum temsiliyet ile tekrar arasındaki farkı hâlâ yeterince ayırt edemiyor.

TRT'nin bu anma günü için hazırladığı yayınlar, Mehmet Akif Ersoy'un 1921'de yazdığı marşın günümüz medyasında nasıl işlendiğini gösteriyor. Bir yüz yıl öncesinin milliyetçi coşkusu ile bugünün kurumsal anlatı arasında ciddi bir fark var—eskiden direkt duygusal çağrı, şimdi tarihsel bağlam ve eğitim odaklı içerik.

Devlet televizyonunun bu tür dönümleri kutlaması doğal olmakla beraber, sorun şu: İstiklal Marşı üzerinden yapılan anlatı sıklıkla tek boyutlu kalıyor. Şiirin siyasi bağlamı, Cumhuriyet'in kurulma sürecindeki tartışmalar veya Akif'in diğer eserleri pek yer almıyor. Marş mutsak kutlanacak, ama sadece sembol olarak değil, tarihi bir metin olarak da ele alınmalı.

TRT’de bir gün boyunca marş dinlememek mümkünse, ben bilmiyorum. Bu yıl 105. yılı diye iyice vites yükselttiler. Sabah işe giderken radyoda Safahat’tan şiirler, öğleye doğru bir belgesel, akşam haberinin ortasında çocuk korosu... Vallahi yıl dönümü değil, fena halde replay tuşuna basılmış gibi.

Geçen yıl “yeni nesil farkında mı?” diye konuşanlar bu sene işi iyice şova döktü. TRT 2’de Mehmet Akif’in hayatı, TRT Belgesel’de bayrak yapımı, TRT Çocuk’ta marş ezber yarışması. Sanki marşı bilmeyeni sınırdan içeri almıyorlar. Önümüzdeki sene hologram Akif çıkarsa da şaşırmam, çünkü “unutmaya yüz tutan değerler” falan havası yaratıyorlar ama herkes hâlâ bağıra bağıra söylüyor.

Bir de işin nostalji tarafı var. TRT zaten yıllardır “eskiye saygı, köke dönüş” mottosuyla yayın yapıyor. Fakat bu yıl enteresan bir şey yapmışlar: 1921’deki ilk meclis kayıtlarını animasyon haline getirmişler. İzlerken insan “ulan, bunlar resmen Netflix prodüksiyonu ayarında” diyor. Ama araya sıkıştırılan “vatan sevgisiyle yanan yürekler” anlatımları biraz fazla. O kısmı izleyince insan, “bu kadar kasmaya ne gerek var, zaten seviyoruz” diyor.

Bir de şu detay hoşuma gitti: TRT Arşiv, 1930’lardan bir radyo kaydını gün yüzüne çıkarıp yayınladı. Yaş ortalaması 60’ın üstünde olan TRT 1 izleyicisinin gözleri doldu tabii, Twitter’da #YüzBeşYıl etiketi trend oldu. Bunu iyi yönettiler, hakkını vermek lazım.

İstiklal Marşı 1921'de Mehmet Akif Ersoy tarafından yazıldığında hiç kimse 105 yıl sonra ulusal yayın kuruluşunun bunu kutlayacağını tahmin etmezdi. TRT'nin bu tarihsel anı özel programlarla vurgulaması doğru bir karar, çünkü marş sadece bir şiir değil—kuruluş döneminin ruh halini taşıyan bir belge. Ama burada ilginç olan şu: TRT gibi kurumlar bu tür dönümleri kutlarken genelde sembolik kalırlar, oysa gerçek önem, gençlerin İstiklal Marşı'nı metalaştırılmış bir duygusal refleks olmaktan çıkarıp anlam katmanlarını keşfetmesidir. Yayınların muhtevası bu noktada belirleyici—eğer sadece "bizim marşımız" duygusunu pekiştirmekse pek değerli değildir.