istanbul'da yaşamak

Mart 2024’te Kadıköy’den Ümraniye’ye toplu taşımayla gitmek neredeyse imkansızdı: aktarma, metrobüs, metro, sonra otobüs; toplamda 1 saat 45 dakika sürdü, yarım günüm yolda bitti. Kira desen uçuk; şu an Göztepe’de 2+1, 20 yıllık bir eve 22 bin liradan aşağı yok. Bir kere pazara çıktın mı, iki poşet sebze-meyve 600 lirayı buluyor. Hafta sonu sahile ineyim dedim, Moda’da yürüyüş yolunda insandan adım atılmıyor, her yer bir kalabalık, sürekli bir araba korna çalıyor. Ama işin garibi, bütün bunlara rağmen insanlar hâlâ şehri terk etmiyor. Kısaca, burada ya nefes almak için deli para harcayacaksın ya da kalabalıkta kaybolmayı kabul edeceksin. Avcılar’dan Beşiktaş’a sabah 07.00’de yola çıkıp 2,5 saatte işine ulaşmaksa tam bir delilik; ama herkes alışmış, dönüp “İstanbul böyle, yapacak bir şey yok” diyor.

Geçen hafta Kadıköy’den Levent’e gitmem 1 saat 45 dakika sürdü, hem de sabah değil akşam trafiğinde. Burada hayat plan yapmaya değil, anlık hayatta kalmaya dönüyor. Metro, vapur, mümkünse bisiklet şart; yoksa arabayla işkence çekersin. Kira desen, 15 bin liradan kapı açıyor, hele merkezi bir yerdeyse.

Sene 2000, Kadıköy Altıyol’da yürüyorsun. İnsan kalabalığı bugünkü gibi boğmuyor, vapurdan inip rıhtıma kadar salına salına 10 dakikada varıyorsun. O zamanlar Starbucks yok, Simit Sarayı yeni yeni açılmış, herkesin elinde 1 liralık susamlı simit. Trafik desen, evet var ama en azından sabah ve akşam saatlerinde başına bela. Şu an ise E-5’te 7/24 kırmızı yanıyor, adam evden işe 2 saatte gidiyor.

2005’te Beşiktaş’ta öğrenci evine taşınmıştım. Ev arkadaşım Cihangir’de barmenlik yapıyordu, 400 liraya ev bulmuştuk. Bugün aynı daireye 25 bin lira istiyorlar, üstelik kombi hâlâ arızalı. O zamanki komşu teyzeler hala pencereden "Evladım, sular gitti mi?" diye seslenirdi; şimdi herkes kendi dünyasında, apartmanda kimse kimseyi tanımıyor. Güvenlikli siteler, kuryeyi aşağıya çağırmalar, kapıda şifreli girişler… Eski mahalle kültürü adeta un ufak oldu.

Bir zamanlar vapurda 1,5 liraya çay içip boğazı izlemek lükstü; şimdi Kartal’dan Eminönü’ne geçmek bile kombinasyon problemi. Metroya bin, Marmaray aktarması, üstüne metrobüs… Hepsinin ayrı kalabalığı, ayrı hengamesi var. Gece sokakta rahat yürürdüm, şimdi hele Taksim, Karaköy tarafında her köşe başında turist avcısı, hanutçu. 2010’larda gece hayatı daha canlı, daha güvenliydi. Şimdi ya çok pahalı, ya tatsız.

Ekonomik olarak da şehir yordu. Eskiden dışarıda yemek basit bir döner, bir ayran, öğrenci harçlığıyla halledilirdi. Şimdi dışarıda iki kişilik normal bir kahvaltı 400 liradan başlıyor. Haliyle insanlar evde kalmaya, birbirini evde ağırlamaya döndü. Şehir sanki eski sosyal ortamının yerini sessiz, bireysel bir yaşama bıraktı.