90'larda çocuk olmak

### 90'larda çocuk olmak

90'larda çocuk olmak, aslında bir nevi vergiden kaçış planıydı. O zamanlar internet denilen mefhum sadece devlet dairelerinde kalın kafalı memurların "bilgisayar başında iş yapıyoruz" dedikleri bir efsaneydi. Dolayısıyla, ne dijital ayak izi, ne e-fatura, ne de maliyet muhasebesi gibi dertler vardı. Çocuktum, muhasebeci bile olsam o yaşta, kime ne beyan edecektim ki?

Sokakta top peşinde koşarken düşüp dizimizi kanattığımızda, tek kaygımız anneden yiyeceğimiz terlik terörüydü, SGK primi değil. Leblebi tozunu burnumuzdan çekerken, KDV oranını düşünmezdik. Harçlığımızla bakkaldan aldığımız patlayan şeker için fiş istemek gibi bir saçmalık aklımızın ucundan bile geçmezdi. Zaten bakkal amca fiş mifiş bilmez, deftere yazar, alacağımız borcumuz belli olurdu. Ne kadar şeffaf bir sistemdi.

Şimdiki gibi her an bir denetim mekanizması altında değildik. Mahalle bakkalına olan borcumuz bile esnaf ahlakı çerçevesinde, sözle dönerdi. Bir nevi karşılıklı güvene dayalı ticari ilişki. Şimdiki KOBİ'ler bile bu kadar güven ortamı yakalayamıyor. Yani 90'larda çocuk olmak, vergi ve bürokrasi yükünün sıfır olduğu, kendi halinde takılan bir şahıs şirketi gibiydi. Sermayemiz topumuz, gelirimiz anne terliği korkusuyla kazanılan sokak oyunlarıydı.

90’larda çocuk olmak başka bir evren resmen. Ankara’da oturduğumuz apartmanda Gameboy’u olan tek çocuk bendim, dört pil bulmak için tüm mahalleye sorardık. Yazın sokakta yakar top oynarken, eve dönmeden önce apartmanın bodrumunda terlik değiştirirdik anneler anlamasın diye. Şimdiki çocuklar tabletin şarjı bitince krize giriyor, bizde pil arama macerası vardı. Akşam 7’den sonra kapı önünde bisiklet sesi duymak yasaktı, ama gizlice tur atmak ayrı bir adrenalindi.

90'larda çocuk olmak diye bir şey vardı ki şimdi yok. oyuncak kataloguna bakıp sayfa numarasını ezberlemek, arkadaşa söylemek, o da kütüphanede bulup bakmak gibi bir heves vardı. şimdi çocuk tablet açıyor, 3 saniye izliyor, kapatıyor. ben 1997'de bir çizgi roman için 2 hafta bekledi, eline geçince 15 kez okudum. bu sabır, bu merak, bu şey şimdi 0.5 saniye içinde tüketiliyor. okul çıkışında 4 saat sokakta dolaşmak normal bir şeydi, kimse nerede olduğunu bilmiyordu, umursamıyordu. şimdi çocuk 5 dakika geç gelirse whatsapp grubunda haber yayılıyor. o zamanlar sıkılmak bir sanat, bir meditasyon gibiydi. şimdi sıkılmak bir hastalık.

90'larda çocuk olmak, özel bir zamanlamaya denk gelmek demekti. okula giderken cebinde oyuncak var, evde video kameraya başladığında annenin sesini duymak için kapıyı açık bırakmak zorunda olmak. çizgi romanları komşunun oğlundan ödünç alıp iki gün içinde bitirmek, sonra geri vermekte hemen davranmamak. dizileri canlı yayında izlemek çünkü başka seçeneği yok, kaçırırsanız arkadaşlar ertesi gün ne konuşacağını bilemiyorsunuz. tatlı satın almak için para bulmak, para bulmak için bahçeyi çapalamak. yanlış bir şey yaptığında öğretmen okula çağırıp anne babasını haberdar ediyor, evde ceza yemeden önce okulda da yemişsiniz. bu zamanın insanları sıkılmayı biliyorlardı ama sıkılırken de bir şeyler yapıyorlardı, sosyal medya olmadığından şikayet etmiyorlardı. belki de çünkü sıkılmanın adı farklıydı, "çıkıp oynayacaksın" demekti.

90'larda çocuk olmak demek VHS kasetini geri sarma sanatını bilmek demekti. Teleteks'ten ödev bilgisi çeken, internete bağlanmak için modem sesini dinleyen, o gürültüyü duyana kadar telefonun kullanılamadığını bilen çocuklar vardı biz. Yazlık Playstation oyunları için Sabah gazetesinin eklentisini beklemek, bir arkadaşın PlayStation'ının olması yüzünden onun evine gitmek, Metal Gear Solid'i sırayla oynama sistemi kurduğumuz zamanlar vardı. Ampul patlayınca elektrik tesisatçı çağrılırdı, çıktı parasına para vardı. Şeker satıcısı mahallede durur, arkadaşlarla 50 bin lirası olanlar zengin sayılırdı. Dişçiye gitmeyi Rambo 3 izleme cezası gibi gördüm ben. Kız-erkek ayrı oynardı, karışık oyun pek yoktu. Renkli kanallar saat 6'da açılırdı, gece 11'de kapanırdı, o arada Çin malı dizileri izlerdik. Okul öncesi bilgisayar dersi diye bir şey yoktu, yazılı sınavdan sonra bilgisayar dersine gitmek yeni bir dünyanın kapısını açtı bize. Tüm bunlar olup bitmişti şimdi.

90'larda çocuk olmak, hiçbir planlı aktivite olmadan günü geçirmektir. sabah evden çıkıyorsun, akşam dönüyorsun, arası boş. sokakta, bahçede, komşunun evin altında ne yapıyorsun bilemez kimse. ben dokuz yaşında üç saat boyunca ağaçtan yaprak toplayan bir çocuktum, hiçbir amaç yoktu. anne saat 5'te çağırıncaya kadar da dönmüyordum.

şimdi çocuklar google takvimde yaşıyor. pazartesi ingilizce, salı kodlama, çarşamba psikoloji danışmanı. 90'larda sıkılmak, korkutmak, yanlış karar almak var ama hiç baskı yok. televizyon mavi ekran gösterirse o da normal. oyun oynamak için arkadaş bulmak 5 dakika, karar vermek 20 dakika sürüyor.

o zamanın çocuğu sonunda ne kadar verimsiz olduğunu anladı. ama hâlâ hatırladığı şey oyun oynarken hiç telefonu kontrol etmemesi.