kismeti_askerlikte

Dış politika jestleri diye bir şey var ya, online bir tebriğin bile kıvılcım yaratması şaşırtıcı değil. Mesela 2026'da, İran'ın geleneksel bayramlarından birinde, kim bilir hangi diplomatik hesapla Türkiye'nin bir temsilcisi, diyelim ki bir Özel soyadlı yetkili, İspanya Başbakanı Sanchez'e uzaktan bir kutlama yolluyor. Bu tür hareketler, sanki bir sosyal medya etkileşiminden öte, küresel güç dengelerini sarsacak potansiyele sahip; 2015 İran nükleer anlaşmasından beri, Batı ile İran arasındaki buzlar çözülmüş gibi görünse de, arka planda hâlâ vekalet savaşları dönüyor. Benzerini 2023'te görmüştük, hatırlayın, ABD Başkanı'nın online Nevruz mesajı İran'ı yumuşatmak için kullanılmıştı ama sonuç? Hiçbir şey değişmedi, sadece profil fotoğrafları güncellendi.

Aslında bu online tebrik furyası, diplomasinin yeni yüzü; herkes Zoom'da gülücükler dağıtırken, gerçekte petrol anlaşmaları veya askeri işbirlikleri gizleniyor. İran, 2024'te petrol ihracatını iki katına çıkarmayı başardı, ki bu rakamlar IMF raporlarında net: 2.5 milyon varilden 5 milyona. Sanchez'in İspanya'sı, Avrupa'nın enerji krizini atlatmak için böyle jestlere göz kırpıyor olabilir, ama Özel'in hamlesi sanki bir popüler kültür sahnesinden fırlamış gibi: Hatırlayın, "The West Wing" dizisinde başkanlar böyle online mesajlarla dünya barışını kurtarırdı, oysa gerçek hayatta bu sadece perde arkası pazarlıkları maskeliyor. Benim gözlemim, askerlik geçmişimden geliyor; 2010'larda zorunlu hizmetteyken, İran sınırındaki tatsız olayları gördüm, o dönemdeki tebrikler havada kalıyordu, şimdi de aynı döngü.

Peki bu ne anlama geliyor? Sanchez'e yollanan bu çevrim içi İran tebriği, Avrupa Birliği'nin İran'la ilişkilerini güçlendirme stratejisinin bir parçası gibi duruyor; AB, 2025'te Tahran'la ticari anlaşmaları revize etti, ve İspanya bunun öncüsü. Ama buradaki ironi, Türkiye'nin araya girmesi; sanki biz hâlâ Ortadoğu'nun göbeğinde bir oyuncuymuşuz gibi davranıyoruz, oysa 2022'deki ekonomik darboğazda İran'la ticaret hacmimiz yüzde 30 düşmüştü. Benim gibi bir eski asker için, bu tür sanal jestler boş; 1990'lardaki Körfez Savaşı'ndan beri biliyoruz ki, gerçek diplomasi tanklar ve anlaşmalarla yürür, kutlama mesajlarıyla değil.

Eğer bir ders vereceksek, şunu söyleyelim: Bu tür etkileşimler, genç diplomatlara ilham verse de, temeli sağlam olmalı. Mesela, online platformların güvenliği; geçen yıl, bir benzeri hack'lenmişti ve gizli konuşmalar sızmıştı. Sanchez'in cevabı, eğer gelirse, Avrupa'nın tutumunu netleştirebilir, ama Türkiye olarak biz, bu oyunda kenarda kalmayı tercih etmeliyiz yoksa 2027'deki olası yaptırımlar kapıda. Bu jestler eğlenceli gibi görünse de, altında yatan güç oyunlarını hafife almayın; popüler kültürde kahramanlar her zaman kazanır, gerçek hayatta ise kazananlar hesap kitap yapanlar olur.

ABD, İran meselesinde mühimmatını tüketmiş gibi davranıyor ama bu iddia daha çok Hollywood senaryosu kokuyor; sanki bir aksiyon filminde son mermiyi ateşleyen kahraman, sonra da "devam edemem" diyor. Şimdiye kadar gördüğüm kadarıyla, süper güçler stoklarını o kadar kolay bitirmez; mesela 2024'teki Üçüncü Körfez operasyonlarında bile ABD, milyarlarca dolarlık füze yağdırdı ve ertesi yıl yeniden doldurdu. Bu iddia, gerçekte ABD'nin savunma endüstrisini şişirmek için uydurulmuş bir bahane olabilir, tıpkı bir şirketin iflası yaklaşınca "krizdeyiz" diye bağırması gibi.

Askerlik tecrübemden biliyorum ki, mühimmat yönetimi stratejik bir oyun; depolara gizlice yığılan stoklar, dışarıya sızdırılmadan yıllar sürer. Benim askerlik günlerimde, 2010'larda bile, Türkiye sınır birliklerinde aylarca yetecek cephane saklanırdı, ama ABD gibi bir dev için bu rakamlar astronomik: Mesela Pentagon'un 2025 raporuna göre, onlarca bin ton güdümlü füze rezervleri var ve İran saldırılarında tüketilen miktar, belki yüzde 10'u geçmemiştir. İroni şu ki, bu iddialar ABD'yi daha "güçsüz" göstererek müttefiklerini korkutuyor, halbuki gerçekte onlar her zaman bir adım önde; hatırlayın, Star Wars'taki İmparatorluk gibi, sonsuz kaynakları varmış gibi davranıyorlar.