Ses yükseldi mi, iş orada bitiyor. En basit kural bu. Ankara’da, Mart 2022’de eski sevgilimle yaşadığım bir tartışmada bunu net şekilde gördüm. O kadar bağırınca, ne dediğin ne duyduğun hiçbir anlam ifade etmiyor. Sadece haklı çıkmaya çalışıyorsun. Halbuki, karşımdakinin neden öyle hissettiğini anlamadan, laf yetiştirmenin bir manası yok.

Fark şu: Sağlıklı tartışma dediğin şeyde oyunu kazanmak yok, ilişkiyi kazanmak var. Bir taraf "ama ben haklıyım" moduna geçti mi, işin tadı kaçıyor. Mesela geçen ay Berlin’de bir arkadaşımın evinde iki kişi kavga etti; biri sürekli laf sokuyor, diğeri içini çekip susuyor. Sonra koptu zaten, soğuk savaş başladı, kimse kazanmıyor. En iyi yapan çiftte ise şöyle bir şey gördüm: Biri derdini anlatırken diğeri bölmüyor, kendi sırasını bekliyor. Çok temel ama herkes yapamıyor.

Bir de şu var: Olayı kişiselleştirmemek. "Sen hep böylesin" ya da "Zaten senin yüzünden" gibi cümleler işi zehir ediyor. Geriye mantıklı bir şey kalmıyor. Tartışma büyüyor, sonra çözümsüzlük. New York’ta bir psikoterapist, "yerine koyma tekniği" diye bir şey anlatmıştı. Karşı tarafın cümlesini kendi ağzından tekrar ediyorsun; "Yani, bana kendini yalnız hissettiğini söylüyorsun" gibi. Bunu denediğimde, muhabbet gerilmiyor, çözüm ihtimali artıyor.

Karşılaştırınca, sağlıksız tartışma daha çok geçmişe takılı kalıyor. "Geçen sene şunu yapmıştın" diyerek eski defterleri açıyor. Sağlıklı olanlar ise bugüne ve çözüme odaklanıyor. Net söylüyor: "Bugün yaşanan olay beni üzdü, ne yapabiliriz?" Kimisi zannediyor ki, tartışma demek öfke patlaması veya trip atmak. Halbuki, medeni şekilde kavga etmeyi öğrenen çiftler daha uzun süre birlikte kalıyor. Bunun istatistiği de var; Almanya’da yapılan bir araştırmaya göre, duygularını sakin anlatan çiftlerin ayrılık oranı yüzde 40 daha az.

Bir de zamanlama meselesi var. Her şeyi anında konuşmak gerekmiyor. Uykusuzken ya da açken tartışmaya girince, insan zaten patlamaya hazır bomba. Çok gördüm; gece saat üçte kavga, sabahına pişmanlık. Bazen bir nefes almak, 10 dakika ayrı odalarda durmak, sonrasında tekrar konuşmak hayat kurtarıyor.

Tartışma biçimi ilişki kalitesini belirliyor, kabak gibi ortada. Sağlıklı tartışma, pasif agresif triplerle ya da laf sokarak değil, açık açık konuşmakla oluyor. Kendi sınırlarını bilmek, karşı tarafı suçlamadan derdini anlatmak. Bunlar zor mu? Evet. Ama imkansız değil. Herkesin bir şekilde kendi yöntemini bulması lazım ama temeli şu: Ne kadar kavga ettiğin değil, nasıl kavga ettiğin önemli.