Sabah 8’de metrobüse binip tavuk döner gibi sıkışırken önümdeki adamın Clash of Clans köyüne bakıyorum, adam 32 yaşında ama ruhu hâlâ 12. Sadece o mu? Geçen gün Esenyurt’ta bir kafede oturuyorum, masadaki üç kişi kafalarını ekranlara gömmüş, Candy Crush’ın 176. seviyesini bir kutsal görev gibi çözüyorlar. İnsan ister istemez soruyor: Bizim irademiz bu kadar mı zayıf, yoksa bu oyunlarda farklı bir büyü mü var?

Oyun geliştiricilerinin işine akıl sır ermiyor. Adamlar psikoloji bitirmiş gibi. Her başarılı hamleden sonra kutlama efekti, kaybedince gaz veren “az kalsın oluyordu” mesajları... Tam motivasyon kırılacakken 5 lira ver, 5 can al, yeniden şansını dene. Yıl 2026, oyunlar bildiğin dijital kumarhane. Tek farkı, rulet yerine sakız gibi renkli baloncuk patlatıyoruz.

Kendi üzerimde denedim, iki hafta boyunca metrobüste Subway Surfers oynadım. Başta eğlenceli, sonra sinsi bir alışkanlık. Önce “sıra beklerken vakit geçiyor” diyorsun, sonra tuvalette bile oynarken buluyorsun kendini. Beyin, her yeni rekoru mini bir zafer zannediyor, dopamin zıplıyor, gerçek hayatta tutturamadığın başarıyı ekranda buluyorsun. Not: 2026’da hâlâ Subway Surfers oynayanlar var, evet.

Bir de oyunlarda süre sıkıntısı yok. Girdin mi çıkamıyorsun. Adamlar sırf bunu düşünerek “günlük ödül” diye saçma sapan bir özellik koymuşlar. Bir gün atladın mı, “aman yarın kesin gireyim” diye vicdan azabı başlıyor. Tıpkı Ramazan’da oruç kaçırınca hissettiğin suçluluk gibi. Psikoloji burada elini ovuşturup gülüyor.

Çocuklar ise apayrı bir vaka. 9 yaşındaki kuzenim, geçen hafta annesinin kredi kartından 950 lira harcamış. Gerekçe: Oyunda özel bir kostüm almak istiyormuş. Çocuğun gerçek dünyada bir tane doğru düzgün tişörtü yok, ama dijital alemde “efsanevi zırhı” var. Oyun tasarımcıları, çocuk zekâsı üstüne master yapmış resmen.

Bağımlılık kelimesi hafif kalıyor bazen. Oyunlar, insanı en zayıf anında yakalayıp bırakmıyor. “Bir el daha, bir can daha” derken gün bitiyor. Sosyal hayat zaten hak getire. Arkadaşla buluşunca muhabbet yerine “ya yeni karakter açtım bak” muhabbetine dönüyor. Artık kimse göz göze bakmıyor, herkes ekrana bakıyor. 2024’teki pandemi sonrası ilginç bir yalnızlık trendi başlamıştı, 2026’da mobil oyunlar bu işi iyice körüklüyor.

Kısacası, “vakit öldürmek” diye başladığımız şey, bazen kendi irademizi, odaklanmamızı ve hatta sosyal ilişkilerimizi öldürüyor. Oyun geliştiricileri psikolojimizin tuşlarını iyi biliyor. Tavsiye: Bir gün oyunun önemli bir anında telefonu bırakıp, camdan dışarı bakınca ilginç bir rahatlama geliyor. Denemesi bedava, ama bağımlıları gaza getirmesin diye yazmıyorum.