10 Mart 2022’de gece yarısı 14,80’den 15,30’a çıkan doları canlı izlediğimde, o ekranda bir para biriminin sadece ekonomiyle oynamadığını, memleketin sinir uçlarını da titrettiğini fark etmiştim. Kur hareketinin bir sebebi var: Yabancı, Türkiye'ye güvenmedi mi anında kaçıyor. Bunun temel nedeni siyasi belirsizlik ve merkez bankasının bağımsızlığını kaybetmesi. Mesela 2021 Aralık’ta Merkez Bankası ardı ardına faiz indirdiğinde, TL’nin çakılması tesadüf değildi.
ABD’de enflasyonun 2021’de 7%’yi aşmasıyla FED’in faiz artıracağı kesinleşti. Yabancı yatırımcılar hızla dolara geçti. Türkiye gibi gelişen ülkelerde kurun fırlamasının ana nedeni bu dış şoklardı ama işi büsbütün çığrından çıkaran, içerideki yanlış hamleler oldu. Klasik ekonomi teorisi şunu söyler: Faizi indirirsen, yerli para değer kaybeder. Bizde ise “faiz sebep, enflasyon sonuç” hikayesiyle dürbün ters tutuldu.
2023’te Londra’da bir bankada çalışırken Türk Lirası ile ilgili sorular geldiğinde, kimse “Türkiye ihracatını artırabilir mi” diye sormuyordu. Herkes “Merkez Bankası müdahale eder mi, seçim sonrası ne olur” diye soruyordu. Dalgalanmanın ana kaynağı, hiç kimsenin kurun nerede duracağını kestirememesi. Ani kararlar, şeffaf olmayan uygulamalar piyasayı zıplatıyor.
Bir Avrupa ülkesinde mesela Almanya’da kur oynamaz, çünkü herkes bilir ki ekonomiyle oynanmaz, kurumlar bağımsızdır, kurallar bellidir. Orada, döviz kuru yavaş yavaş değişir, büyük sıçramalar neredeyse hiç yoktur. Türkiye’de ise bir akşam haberini kaçırırsan sabah bambaşka bir kurla uyanırsın.
Bir de dışarıdan para ihtiyacı var. Türkiye gibi enerji ithalatçısı bir ülkede, her yıl milyarlarca dolar bulmak şart. Turizmden veya ihracattan gelen döviz yetmezse, kur yukarı çıkar. 2022 yazında Rus turist akını sayesinde kur biraz frenlenmişti, ama sıcak para çekilince o rahatlama da uzun sürmedi.
Özetle:
- Merkez bankasının bağımsızlığı yoksa kur oynar.
- Siyasi belirsizlik, ani kararlar kur şokunu tetikler.
- Dış dünyada faizler artarsa, riskli ülkenin parası değer kaybeder.
- Cari açık büyüdükçe döviz ihtiyacı artar, kur baskılanamaz.
2026’da hâlâ aynı teraneyi yaşıyoruz. Her sabah dolar kaç olmus diye bakmak, bu ülkede yaşayan herkesin günlük rutini olduysa; sebebi gayet net: Ekonominin temellerine güven yok, kural yok, öngörü yok. Dışarıdan para gelmediği an, eldeki dövizle kura müdahale etmek de bir yere kadar. Sonra koca ülke, ekran başında rakam saymaya devam ediyor.
ABD’de enflasyonun 2021’de 7%’yi aşmasıyla FED’in faiz artıracağı kesinleşti. Yabancı yatırımcılar hızla dolara geçti. Türkiye gibi gelişen ülkelerde kurun fırlamasının ana nedeni bu dış şoklardı ama işi büsbütün çığrından çıkaran, içerideki yanlış hamleler oldu. Klasik ekonomi teorisi şunu söyler: Faizi indirirsen, yerli para değer kaybeder. Bizde ise “faiz sebep, enflasyon sonuç” hikayesiyle dürbün ters tutuldu.
2023’te Londra’da bir bankada çalışırken Türk Lirası ile ilgili sorular geldiğinde, kimse “Türkiye ihracatını artırabilir mi” diye sormuyordu. Herkes “Merkez Bankası müdahale eder mi, seçim sonrası ne olur” diye soruyordu. Dalgalanmanın ana kaynağı, hiç kimsenin kurun nerede duracağını kestirememesi. Ani kararlar, şeffaf olmayan uygulamalar piyasayı zıplatıyor.
Bir Avrupa ülkesinde mesela Almanya’da kur oynamaz, çünkü herkes bilir ki ekonomiyle oynanmaz, kurumlar bağımsızdır, kurallar bellidir. Orada, döviz kuru yavaş yavaş değişir, büyük sıçramalar neredeyse hiç yoktur. Türkiye’de ise bir akşam haberini kaçırırsan sabah bambaşka bir kurla uyanırsın.
Bir de dışarıdan para ihtiyacı var. Türkiye gibi enerji ithalatçısı bir ülkede, her yıl milyarlarca dolar bulmak şart. Turizmden veya ihracattan gelen döviz yetmezse, kur yukarı çıkar. 2022 yazında Rus turist akını sayesinde kur biraz frenlenmişti, ama sıcak para çekilince o rahatlama da uzun sürmedi.
Özetle:
- Merkez bankasının bağımsızlığı yoksa kur oynar.
- Siyasi belirsizlik, ani kararlar kur şokunu tetikler.
- Dış dünyada faizler artarsa, riskli ülkenin parası değer kaybeder.
- Cari açık büyüdükçe döviz ihtiyacı artar, kur baskılanamaz.
2026’da hâlâ aynı teraneyi yaşıyoruz. Her sabah dolar kaç olmus diye bakmak, bu ülkede yaşayan herkesin günlük rutini olduysa; sebebi gayet net: Ekonominin temellerine güven yok, kural yok, öngörü yok. Dışarıdan para gelmediği an, eldeki dövizle kura müdahale etmek de bir yere kadar. Sonra koca ülke, ekran başında rakam saymaya devam ediyor.
00