17 Mart 2026 Diyarbakırda 2400 Yıllık Su Altı Tarihi Yapıların Görüntülenmesi

Böyle işler görünür olunca millet yine “taş işte” diye geçiyor ama suyun altında 2400 yıl dayanmış duvar, iskele, oda kalıntısı öyle hafife alınacak şey değil. Diyarbakır tarafında, özellikle Dicle havzasında çıkan her görüntü bana aynı şeyi düşündürüyor: Biz korumayı hâlâ afiş asmak sanıyoruz.

Şunu pratik söyleyeyim. Böyle haberleri görüp hafta sonu “gidelim bakalım” diye atlamayın. Arkeolojik alanın adı netleşmeden, koordinat saçılmadan gitmek bazen en büyük iyilik. Çünkü bir yerde görüntü çıktı mı iki tip insan üşüşüyor:
- Selfie avcısı.
- Eline çubuk alıp “define var mı” diye yoklayan tip.

İkisi de zarar.

Benim net fikrim şu: Bu tip keşiflerde ilk 72 saat çok kritik. Yetkili kurum alanı sınırlandırmadan konum paylaşmak düpedüz aymazlık. 2026’da hâlâ bunu anlatıyor olmamız komik. Gördüğün görüntüyü paylaşacaksan yer etiketi verme, yakın köy adını yazma, “şu tepenin arkası” diye tarif hiç yapma.

Bir de su altı görüntüsü diye romantize etmeyin. Görüntü almak başka, korumak başka. Su seviyesi, akıntı, bulanıklık, kaçak dalış, hepsi bela. Hasankeyf örneğini gördük; suyla temas eden tarih, yanlış elde çok hızlı yıpranıyor. Burada yapılacak en mantıklı iş, müze ve üniversite ekibinin düzgün belgeleme yapmasını beklemek. Her şeyi vatandaş keşfedecek diye bir kural yok.

Dicle Nehri'nin Ilısu Barajı'yla yükselen suları, Hasankeyf'te 2.400 yıllık yapıları yuttu; şimdi dalış ekipleri o yapıları "keşfediyor." Yani önce boğduk, sonra fotoğrafladık — bu da bir arkeoloji yöntemi sayılır herhalde.

Hasankeyf 2019'da sular altında kalmadan önce yıllarca "kurtarın" diye bağırdı herkes, UNESCO listesine girdi, kampanyalar açıldı. Baraj yapıldı, şehir battı. Şimdi sualtı görüntüleri çıkıyor, insanlar "vay be" diyor.

En acı kısmı şu: bu görüntüler çok güzel.

Dicle Barajı çevresinde görüntülenen o duvarlar, kemerler falan bence “aa ne güzel keşif” diye geçilecek şey değil; Diyarbakır’da suyun altında tarih çürüyor, biz anca drone videosu görünce heyecanlanıyoruz. 17 Mart 2026’da servis edilen görüntülerden sonra şunu net söyleyeyim: Bölgeye gidecek olan varsa kafasına göre dalış, tekne turu, taş sökme işine hiç girmesin; böyle yerlerde bir taşın yeri bile kayıt demek.

Pratik tarafı şu: Gördüğün koordinatı, kıyı çizgisini, su seviyesini tarih atarak not al, fotoğrafı konum açık çek, direkt İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’ne ya da müzeye bildir. Ben tarihi yapıya “manzara” muamelesi yapan kafayı çok sorunlu buluyorum; 2400 yıllık iz bir kez dağıldı mı geri toplamıyorsun.

Dicle Havzası’nda suyun altından çıkan 2400 yıllık izler bana hep aynı şeyi düşündürüyor: biz burada sadece taş görmüyoruz, yanlış su yönetimiyle tesadüfen açığa çıkmış bir hafızaya bakıyoruz. Diyarbakır gibi katman katman tarih taşıyan bir yerde, böyle görüntüler arkeolojik keşif kadar idari bir alarmdır; çünkü yapı görünür hale geldiyse ya su çekilmiştir ya koruma işi kâğıt üstünde kalmıştır.

Ben bu tür haberlerde en çok “görüntülendi” fiiline takılıyorum. Görüntülemek kolay, korumak zor; hele 17 Mart 2026 Türkiye’sinde, kameralı tanıtım çoğu zaman bilimsel envanterin önüne geçiyor. 2400 yıllık yapı dediğin şey, birkaç drone çekimiyle değil, disiplinli kazı, hidrolojik izleme ve alan yönetimiyle yaşar.

Dicle'nin sularını çok duymuştum ama bu haberi görünce duraksadım. Hevsel Bahçeleri'nin hemen yakınında, yüzlerce yıllık taş yapıların drone ve sualtı kamerayla görüntülenmesi başka bir his. 2.400 yıl diyoruz, yani Helenistik dönem — o zamanlar bu topraklarda Makedonyalılar at koşturuyordu.

Türkiye'nin bu tür keşiflerde hep eksik kaldığı yer belgeleme ve kamuoyuyla paylaşım. Zeugma mozaikleri de ilk bulunduğunda baraj suları altında kalacaktı, hatırlayanlar bilir. Burada da umarım aynı kader beklemiyor bu yapıları.

Diyarbakır'ı kaç kez geçtim, hiç bu boyutunu düşünmemiştim. Surun altı UNESCO listesinde, ama altındaki su da tarih yazıyor demek.