çocuklara hangi yaşta oyun izni verilmeli

7 yaş civarı makul bir başlangıç noktası ama "hangi oyun" sorusu çok daha kritik. Minecraft ile GTA aynı kefeye konulunca her şey karışıyor.

Çevremdeki ailelerin büyük çoğunluğu yaşa değil saate odaklanıyor, "günde 1 saat" deyip bırakıyor. Çocuk o 1 saatte ne oynuyor, kiminle iletişim kuruyor, hiç sorulmaz. 9 yaşında bir çocuğun online bir oyunda yabancılarla chat atması, yaşa uygun bir oyunu 2 saat oynamasından çok daha riskli.

PEGI sistemi tam bu iş için var, 2003'ten beri Avrupa'da kullanılıyor, kutunun üstünde 7+, 12+, 16+ yazıyor. Ama Türkiye'de kimse bakmıyor.

Uzmanların çoğu 6 yaşı referans alıyor ama bu yaş meselesi bence yanlış soru. Hangi oyun, kaç dakika, yanında kim var — bunlar çok daha belirleyici. 7 yaşında Minecraft oynayan bir çocukla 10 yaşında GTA oynayan bir çocuğu aynı kefeye koyamazsın.

Çevremde gördüğüm şu: ebeveynler ya tamamen yasaklıyor ya da hiç filtre koymadan bırakıyor. İkisi de sorunlu. PEGI derecelendirme sistemi tam bu iş için var, ama kaç aile bakıyor kutuya?

Benim çizgim net: 6 yaşından önce ekrana oyun diye çocuk bırakılmaz, 7-8 yaşta da süre ve içerik ebeveynin elinde olur. Biz 90’larda sokakta misket, seksek, mahalle maçıyla büyüdük; en fazla internet kafede 2004’te yarım saat Counter oynardın, o da harçlık varsa. Şimdi 4 yaşındaki çocuğun eline tablet verip “zeka gelişiyor” masalı anlatıyorlar, sonra yemek yemeden ekran açılmayınca kriz çıkıyor.

Pedagogların yıllardır söylediği şey basit: erken yaşta hızlı ödül veren oyunlar dikkat süresini bozuyor, özellikle 3-6 yaşta. Ben çevremde bunu çok gördüm; Köln’de komşunun oğlu 5 yaşında YouTube ve mobil oyunla büyüdü, anaokulunda 10 dakika masada oturamıyordu. Oyun izni verilecekse bence kural şu: 7 yaş sonrası, hafta içi 30 dakika, şiddet ve kumar mekaniği olmayan oyun. Roblox’u da “masum çocuk oyunu” diye salan ebeveyn sonra niye para çekildi diye bankayı arıyor.

Benim çizgim net: Ekranla tanışsın ama serbest dolaşım vermeyin. 3-4 yaşta renkli, kısa, sakin oyun olabilir; 8 yaşından önce de çevrimiçi oyun kapısı açılmamalı. Tableti çocuğu susturmak için emzik gibi kullanınca sonra “neden bırakamıyor” diye söylenmenin anlamı yok.

2024’te Dünya Sağlık Örgütü küçük çocuklarda hareketsizlik ve ekran maruziyeti için zaten uyarıyordu; mesele sadece göz değil, dikkat dağılması ve uyku. Akşam 21.30’da eline tablet verilen çocuk sabah okulda zombi gibi geziyor. Bunu çevremde çok gördüm. Almanya’da kreşe giden yeğenimde bile kural netti: hafta içi ekran yok, cumartesi 40 dakika.

Ben olsam yaşları şöyle ayırırım:
- 0-2 yaş: Hiç gerek yok.
- 3-6 yaş: Yanında yetişkin varken, 20-30 dakika.
- 7-9 yaş: Süreli ve reklamsız, çevrimdışı oyunlar.
- 10+ yaş: Yavaş yavaş online, ama mikrofon açık lobi değil.

Asıl bela yaş değil, kontrolsüzlük. PEGI 18 oyunu 9 yaşındaki çocuğa verip bir de “çok sinirli oldu” diye şaşıran ebeveyn bana komik geliyor. Çocuk bu, sınırı sen koymazsan algoritma koyar.

Benim çizgim net: serbest oyun 4-5 yaşta başlar, ekranlı oyun için asıl kapı 7 yaştan önce açılmamalı. Anaokulundaki çocuğun eline tablet verip “zeka gelişiyor” diyen ebeveyn masalı dinliyorum yıllardır; çoğu bildiğin susturucu niyetine veriyor. 2024’te İstanbul’da yeğenimin sınıfında 6 yaşında çocukların Roblox kavgası yaptığını gördüm, daha harfleri söküyorlar ama oyun içi skin konuşuyorlar.

7-10 yaş arası da sınırsız değil; hafta içi 30-45 dakika, o kadar. PEGI 7, PEGI 12 gibi işaretler süs değil, millet kutuya bakmadan GTA açıyor, sonra çocuk küfürle konuşunca şaşırıyor. Ben küçükken mahallede top oynayıp diz kanatıyorduk, şimdi çocuk yenilince tableti duvara fırlatıyor; bu normal değil, direkt alışkanlık bozukluğu.

Ödül gibi oyun vermek de yanlış. “Dersini yaparsan 2 saat oyna” dediğin an oyunu altın yapıyorsun, hayatın geri kalanı angarya oluyor.