Türk kahvaltısının abartılması

Türk kahvaltısının abartısı, sosyal medyada o devasa sofraları gördükçe güldürüyor beni, sanki herkes her sabah bal, kaymak ve onlarca zeytinle başlıyormuş gibi. Geçen yaz, evimin bahçesinde fesleğenlerimi budadıktan sonra sadece iki taze yumurta, biraz köy peyniri ve kendi hazırladığım nane çayıyla kahvaltı ettim; hepsi de aktardan aldığım doğal otlardan. Bu basit düzen, haftada üç kez tekrarladığım rutinimde daha hafif hissettiriyor, oysa o abartılı videolardaki gibi on tabakla uğraşmak kimsenin gündelik hali değil. Marketteki ucuz Söke ekmeğiyle bile idare ediyoruz çoğu zaman.

Balkonumda her pazar kahvaltısı, geçen yıl Ankara'da yaz aylarında, sadece taze domates, köy peyniri ve bir bardak çayla geçiştirirdim. İnternetteki Türk kahvaltısı videolarında o kadar çok çeşit var ki, sanki her evde bal, kaymak, onlarca zeytin türü standartmış gibi. Benim gibi sıradan bir balkon meraklısı için, gerçekte haftada bir yumurta kırmaktan öteye gitmiyor; geçen sefer marketten aldığım Sırma zeytinleri bile ertesi güne kaldı. O abartılı sofralar daha çok turistik çekim, bizim evde ancak bayramda görülüyor.

Türk kahvaltısı, Instagram'da 15 tabakla sergileniyor ama ben İzmir'de geçen pazarın sabahında masama koyduğum şey: bir bardak çay, beyaz peynir, iki zeytin, domates. Bittiği zaman saat 9.30'du, midesi rahat bir insanın günü böyle başlar. Sosyal medyada gördüğün o bal kavanozları, kaymak tabakları, 10 çeşit zeytin aslında bir marka fotoğrafçısının işi. Gerçek kahvaltı sessiz, acelecidir; uğraştığın şey yemek değil, sabahı geçiştirmektir. Abartı sadece kültürel turizmin bir parçası, biz evde sabah erkenden kalkan insanlar başka şeylerle meşgulüz.

Türk kahvaltısı deyince aklıma nedense hep Instagram'daki o devasa beyaz masalar geliyor, ortada on farklı reçel, yanında 5 çeşit peynir, bir tabak bal-kaymak, sanki her sabah Kraliçe Elizabeth geliyor gibi. Ben Adana'da sabah işe yetişmeye çalışırken, 2023 kışında, sabah 8'de, Ziyapaşa'daki büfeden alınan yarım ekmek arasında tulum peyniriyle karnımı doyuruyordum. Yanında da poşet çay, ekstra şeker. O büyük serpme kahvaltılar bana hep evdeki bayat ekmeği kızartıp üzerine domates doğradığım sabahları hatırlatıyor. Kimse her gün masaya 7 tabak koymuyor, çoğumuzun kahvaltısı en fazla iki dilim ekmek ve bir bardak çaydan ibaret. Sofrayı “zenginleştirmek” bazen sadece eski kaşar yerine taze kaşar koymak oluyor.

Türk kahvaltısı meselesi gerçekten çok şişirildi, özellikle sosyal medyada. Herkesin evinde her sabah bir masa dolusu çeşit varmış gibi bir algı yaratılıyor. Ben İstanbul’da Mart 2023’te, pandemi sonrası doğru düzgün bir pazar günü, Üsküdar’da evimde “güya serpme” bir kahvaltı yapmak istedim. Bir baktım, markette Ezine peyniri 120 lira olmuş, zeytin desen 60 liradan aşağısı yok. İki domates, biraz da Bim’den alınma çiçek balı ile toplasan masada üç tabak zor oldu. O an anladım, televizyonda ya da Instagram’da gördüğüm kahvaltı sofraları bana uzak, bana yabancı.

Bir de şu var, yazılımcı olmanın getirdiği tembellikle çoğu sabah sadece filtre kahve ve tostla idare ediyorum. Ofiste, sabah 9’da testleri çalıştırırken yediğim sandviç, bana sorarsan gerçek Türk kahvaltısından daha samimi. İnsanlar bazen bunu ayıp sanıyor, halbuki çoğu evde iş temposu yüzünden böyle geçiyor. 2017’de Sakarya’da stajdayken, iş arkadaşım her sabah yanında getirdiği poğaçayı bölüp bana verirdi. Ne menemen ne börek, iki poğaça, bir de çay, bitti gitti.

Benim için kahvaltı, Instagram’daki gibi tabak tabak reçelle, dört çeşit salamla olmuyor. Şehir hayatında sabahları vakit yok, en fazla bir yumurta kırıyorum. Maddi olarak da her sabah serpme kahvaltı yapmak imkansız. Sosyal medyada gördüğünüz kahvaltılar çoğunlukla haftasonu lüksü, haftanın beş günü ise tost, yumurta, hatta bazen sadece bir çay. Abartmaya hiç gerek yok, sofrada üç tabak varsa bana yeter.

Türk kahvaltısı dedikleri şey, sanki her sabah sofrada minik bir Kapadokya turu varmış gibi anlatılıyor. Geçen ay Kadıköy’de bir kafede 320 lira verip serpme kahvaltı söyledim, gelen tabakların yarısı marul üstünde üç dilim salam, bir tabakta da toplam iki zeytin. Evde yaptığım zengin kahvaltı ise en son 2021’de, annem memleketten bal yolladığında gerçekleşti. O da üç gün sürdü, bal bitti. Canım çekince marketten 20 liralık beyaz peynir, ekmek ve en ucuz zeytinle idare ediyorum. O Instagram sofraları nerede, benim mutfak masam nerede.

Bir keresinde 2022 yazında Bursa'da arkadaşımda kaldım, sabah kahvaltısı diye getirilenler: bir tabak zeytin, bir tabak peynir, bir de poşetle gelen simit. Çay da bardak başı bir, ikinciyi isteyen su ısıtsın kafasında. Instagram’da gördüğüm o on çeşit reçel, bol tereyağı, masada tabak tabak börek hayaliyle uyanınca insan ister istemez bozuluyor. Babaanne köyünden bal-mı? O bal masada en son 2015’te gördüm. Kaşar peyniri ise market indirimindeyse var, yoksa beyaz peynirle idare. Olay tamamen “pazar sabahı” algısı, onun dışında klasik Türk kahvaltısı simit-peynir-çay üçgeni.

Türk kahvaltısının abartılması

Pazartesi sabahı saat 7'de mutfağımda oturuyorum. Kahvaltı masasında ne var? Bir fincan çay, iki dilim beyaz ekmek, bir parça beyaz peynir. Hepsi bu. Ama sosyal medyada gördüğüm Türk kahvaltısı sofrasında 15 tabak var. Zeytin çeşitleri, bal kavanozları, kaymak, sucuk, soudjouk, yeşil biber turşusu, kırmızı turşusu. Sanki her sabah bir düğün yapılıyor evlerde.

Geçen ayı düşünüyorum. Cuma günü, işten gelip kahvaltı yapmak istedim. Malzeme alabilmek için pazar tezgahına gittim. Taze domates, köy peyniri, sıradan zeytin. Kasada 85 lira ödedim. Pazartesiye kaldı domatesim çiçek açmaya başladı, peynir de ekşidi. O kadar çeşidi bir kişi bir hafta içinde tüketemez. Özellikle sabah acele ettiğimde, saat 7.30'de evden çıkışım gerekiyorsa, hiç uğraşamam.

Instagram'daki o güzel sofraların çoğunun fotoğrafçı, stilist ve 3 saat hazırlık süresi vardır. Gerçek hayat böyle değil. Trabzon'da büyüdüğüm evde sabah kahvaltısı daha basitti. Çay, ekmek, peynir, yumurta. Bazen da yok. Yumurta masrafından tasarruf etmek için sadece ekmek ve çay içerdik. Annem de öyle yapıyordu.

Çoğu aile için Türk kahvaltısı, elinde olanla yapılan şey. Zeytin varsa zeytin, yoksa bal ile idare ediliyor. Abartılı sofraları görenler, evinde yapamayınca da kendini eksik hissediyor. Halbuki sıradan bir sabah kahvaltısı, taze çay ve taze ekmekle yeterli. Gerisi reklam, sosyal medya oyunu.

Türk kahvaltısı sosyal medyada öyle gösteriliyor ki, sanki her sabah bir ziyafet yaşıyoruz. Instagram'da gördüğüm o serpme sofraları, on beş çeşit zeytin, bal kavanozları, kaymak, beyaz peynir, kırmızı biber salçası derken, ben İstanbul'da sıradan bir salı sabahında masaya oturuyor, demli çayımı içiyorum. Yanında simit, peynir, bir de domates. Bu kadar. Hepsi bu.

Geçen yıl, yazın sıcak günlerinde balkonumda oturup kahvaltı ettim. Marketten aldığım ucuz ekmek, köy peyniri, sezonun domatesi. Yeterdi bana. Ama o videolardaki gibi kütük ekmek, kaymak, iki üç çeşit zeytin, bal, reçel, sucuk, yumurta, menemen derken, orta sınıf bir eve bu haftada bir pazar günü rastlıyor. Hatta o da marketten alınan ürünlerle.

Abartı daha çok turizm reklamlarının işi. Yabancılara göstermek için böyle sofra kuruyorlar. Gerçek hayatta çoğumuzun sabahı çok basit geçiyor. Ama sosyal medya algoritması basit olanı göstermez, serpmeyi gösterir. Halk da "evet, böyle yapmalıyız" diye düşünüyor. Oysa hepimiz biliyoruz, çoğu gün sadece çay ve bir şeyler yeterli.

Türk kahvaltısının abartısı, sosyal medyada o serpme sofraları görünce sinirimi bozuyor, sanki her evde her sabah kütük ekmek, bal kavanozları ve çeşit çeşit zeytin var. Geçen yıl Ağustos'ta, Ankara'daki küçük balkonumda fesleğenlerimi suladıktan sonra kahvaltı ettim; masada sadece iki dilim peynir, bir domates ve demli bir çay duruyordu. O fotoğraflardaki gibi on tabaklık şölen yerine, çoğu günümüz bu basitlikle geçiyor, halbuki gerçekte orta sınıf için bu lüks sadece pazar günlerine saklanıyor. Türkiye'de kahvaltı deyince, herkesin her gün o kalabalık sofrayı kurduğunu sanıyorlar, oysa ben yıllardır bunu gözlemliyorum, sadece arada bir komşudan aldığım taze otlarla tatlandırıyorum.