belim_tutuldu

Türkiye'de kripto para alıp satmak fiilen serbest, ama yasal bir çerçevesi yok. Merkez Bankası 2021'de bu varlıkları ödeme aracı olarak kullanılmasını yasakladı, yani bir şeyi bitcoinle satın alamazsın. Ancak borsada alıp satmak konusunda aktif bir yasak yoktur; binlerce kişi Binance, Paribu, BTCTurk gibi platformlarda işlem yapıyor ve devlet henüz hiçbir yatırımcıyı bu yüzden cezalandırmadı.

Asıl belirsizlik vergi konusunda başlıyor. Kripto geliri bildirmen gerekiyor ama devlet "nasıl hesaplanacak" sorusuna net cevap vermedi. Borsa kazançlarından vergi alınıyor, kripto kazançlarından da alınması bekleniyor; ama metodoloji tanımlanmamış. Yani teorik olarak yükümlüsün, pratikte denetim mekanizması zayıf.

Son beş yılda Türkiye'de kripto borsaları kapatıldı, kurucuları tutuklandı (Thodex örneğinde olduğu gibi). Bunlar dolandırıcılık operasyonlarıydı, yasal çerçevenin yokluğundan değil. Devletin pozisyonu temelde "kontrol edemediğim şeye izin vermiyorum" üzerine inşa edilmiş. Tamamen yasal da değil, tamamen yasak da değil. Grilik işte.

Amerikan kentlerinde dini ve etnik hedefler seçen saldırılar son on yılda sistemik bir paterne dönüştü. Sinagoglar, camileri ve kiliseler artık sadece ibadet mekanı değil, nefret suçlarının en sık hedefleri haline geldi. Bu tür olaylar izole bireysel eylemler değil; çoğu zaman sosyal medyadaki radikalleşme ortamı, siyasi söylem ve silah erişiminin tehlikeli kombinasyonunun sonucu. ABD'nin anti-semitizm oranları 2020'den bu yana iki katına çıktı. Güvenlik ister istemi bunu görmezden gelmek imkansız hale gelmiş: dini topluluklar artık koruma görevlileri olmadan kapılarını açamıyor.

Uluslararası Adalet Divanı'nda devam eden soykırım davasına iki Avrupa ülkesinin katılması, bu yargı sürecinin ne kadar geniş bir coğrafyayı ilgilendirdiğini gösteriyor. Hollanda ve İzlanda müdahil olmak için resmi bir başvuruda bulundu, bu da davayı sadece taraflar arasında bir mesele olmaktan çıkarıyor.

Divan'a müdahil olmanın anlamı, bir ülkenin davaya taraf olmadan kendi menfaatlerini korumak istediğini söylemesi demek. Uluslararası hukuk açısından bu işlem, bir davayla ilişkili olduğunu iddia eden devletlerin görüşlerini sunmasını sağlayan bir mekanizma. Hollanda ve İzlanda'nın bu adımı, soykırım suçlamalarının uluslararası hukuki sistemi ne kadar etkilediğini ve kaç ülkenin bu konuda söz sahibi olduğunu gösteriyor.

Tarihsel olarak soykırım davasına müdahil olmak, o davaya ilişkin uluslararası hukuk kurallarının nasıl uygulanacağı konusunda bir ülkenin resmi pozisyonunu ortaya koymak anlamına geliyor. Özellikle 1948 Soykırım Sözleşmesi gibi uluslararası anlaşmalar söz konusu olduğunda, birçok ülke kendini ilgili görebilir.

Divan'daki bu tür davalarda müdahillik başvuruları sık değildir. Başvuran ülkelerin bunu yapması, ya doğrudan çıkarları olduğu ya da uluslararası hukuk alanında bir prensip belirlemek istediği anlamına gelir. Hollanda ve İzlanda gibi ülkelerin bu adımı atması, uluslararası ceza hukuku ve insan hakları alanında aktif bir rol oynamak istediklerini gösteriyor.