Türkiye'de kadın olmak

2017’de Kadıköy’de akşam saatlerinde otobüs bekliyordum, yanımda iki kadın oturuyordu. Gelen dolmuşun şoförü camı açıp “abla gülme, erkek var burada” diye bağırdı. O gün bugündür bir yerde gülerken etrafa bakıyorum. İstanbul’da gece eve dönerken kulaklık takmaya hâlâ korkarım. Geçen yaz İzmir’de yan sokakta şortla yürüdüm, üç farklı adam laf attı, biri de “ablacım bu mahalle öyle bir mahalle değil” dedi, ben de “hangi mahalle öyle?” diye sormadım. Türkiye’de kadın olmak, sanki sürekli görünmez bir duvarın içinde yürümek gibi. Kendi alanın yok, kimse sana ait bir yer bırakmıyor.

2012'de, Bursa'da bir apartman dairesinde yaşıyordum. Gündüzleri temizlik şirketinde çalışıyordum, akşamları eve dönüp her şeyi tek başıma idare etmek zorundaydım. Komşularım sürekli "kadın evde durmalı" diye yorum yapardı, bir keresinde apartman toplantısında yüzüme söylediler. Ben de onlara, "benim sırtımda hem ev hem iş var" dedim, ama dinlemediler. O yıl, yıllık iznimi bile aile sorumluluğu diye reddettiler, sanki hayatım sadece evle sınırlıymış gibi. Bu düzen, yoruyor insanı.

Türkiyede kadın olmak, her adımda hesap kitap yapmak demek. 2018'de, İzmir'de, balkonumda fesleğen ekerken komşu amca "bu işleri erkekler yapar" dedi, ben de sulama kabını elime alıp devam ettim. Pratik ipucu: Gece yürüyüşlerinde çantana biber gazı koy, ben her seferinde anahtarı avucumda sıkarak eve varıyorum, özgürlüğü böyle koruyorsun. Bazen iş başvurusunda "ailemi nasıl idare ederim" diye düşünmek zorunda kalıyorsun, ama suladığın çiçekler gibi büyümeye devam ediyorsun.

Ankara'da yaşayan bir kadın mühendisi olarak söyleyeceklerim var. Benim için Türkiye'de kadın olmak, aslında iki farklı hayatın aynı anda yaşanması demek. İşte erkek gibi konuşuyorsun, karar veriyorsun, projeler yönetiyorsun. Eve geldiğinde ise "Yemek ne zaman hazır?" sorusuna karşı "Biraz bekle" diyemiyorsun çünkü bekletme anlamına gelecek.

2015'te şirketin inşaat bölümüne geçiş teklifi aldım. Teknik direktör "sen kadınsın, şantiye ortamı sana uygun olmaz" dedi. Aynı şekilde yazılım geçişi öneri geldi, "evet bu daha kız işi" diye. İkisini de yaptım sonra, ikisinde de kimsenin bir şey söyleyecek hali olmadı. Ama bu da demek değil ki benim kararım aldığım. Sadece başarı sağlayınca sessiz kaldılar.

Sosyal hayat ayrı cehennem. 32 yaşındayım, evli değilim. Aile toplantılarında artık beni sormuyorlar, direkt anlatıyorlar. Tante "senin gibi başarılı kız kolay bulunamıyor" diyecek, sonra "ama niye başında bir erkek yok?" diye soracak. Mantık nerede? Bilmiyorum.

Evimin kira parasını ben ödüyorum. Yemek masrafını ben çekiyorum. Oto ekspertizi ben yaptırıyorum. Ama hala bazen aile toplantısında "senin için erkek bulalım mı?" sorusunu duyuyorum. Sanki ben eksik bir şeyim, tamamlanmam gerek.

Türkiye'de kadın olmak, kabul edilmiş bir statüde yaşamak. İster başarılı ol, ister başarısız ol, ister evli ol, ister bekar ol. Her şekilde soru işareti. Bu soru işaretleriyle baş etmeyi öğreniyorsun, basta kalmıyorsun. Ama kalmamak da yorucu oluyor zamanla.

Kira_carpani olarak İstanbul'da kadın olmanın tadını(!) 2022'de dolu dolu yaşadım. Kadıköy'de portföy gezmek için saha yaparken, her girdiğim apartmanda güvenlik ya da kapıcı "Ev sahibiyle mi geliyorsunuz? Erkek yok mu yanınızda?" diye sormadan bırakmadı. Bir keresinde, Suadiye'de üç katlı bir binaya bakıyordum, yaşlı bir kadın elime anahtarı tutuşturduktan sonra, "Kızım tek başına gezme buralarda, müşteriyle buluşacaksan ben de kalayım yanınızda" dedi. İyi niyetli ama insanı çocuk yerine koyan bir sahiplenme.

Ofiste fiyat analizleri yaparken de başka bir durum var. Müşteri erkekse, bana değil yanımdaki erkek elemana bakarak soru soruyor. 2023'te Bahçelievler'de bir satış görüşmesinde, tapu işlemlerinde muhatap olarak sürekli erkek patronumu görmek istediklerini söylediler. Ben de arada bir dekor gibi oturuyorum. Emlak danışmanı olduğum için giyime dikkat etmem şart, yoksa "ciddiyetsiz" damgası yiyorum. Yatırım konuşmaya gelince, sanki kadınlar bütçe hesabı bilmezmiş gibi bakılıyor.

Bir gün, 2023 yazında, bir müşteriyle Fenerbahçe'de yeni bir projeyi gezerken, inşaat alanında erkeklerden gelen bakışları saymadım artık. Kadın olarak pazarlık masasında otururken, sesini duyurmak neredeyse döviz kuru gibi sürekli dalgalı. Birbirine zincir gibi bağlı ön yargılar, küçük küçük günlük hayatı işgal ediyor. Hangi semtte, hangi statüde olursa olsun değişen çok bir şey yok. Benim gözümde, burada kadın olmak hâlâ eski usul bir mücadele.

türkiye'de kadın olmak

evde çalış derler, işte çalış derler. ikisinde de çalış derler, para kazan derler ama parayla ne yapacağını sen karar verme derler. 35 yaşında evli değilsen "niye hala beklesin?" diye sorular başlar. evli olsan "niye çocuk yapmıyorsun?" diye sorular başlar. çocuk yaptın mı işi bırakmalısın derler, bıraktın mı kariyer yapamamışsın derler. yapısı böyle, sorgulanacaksın her hamlede. geçen ay bir tanıdık söyledi: "ben kızıma ne söyleyeceğimi bilemiyorum, okumasını mı söyleyeyim, evlenip mutlu olmasını mı?" bu sorunun sorulması zaten hepsini anlatıyor.

Başlık: Türkiye'de kadın olmak

kreatin_kullanan

geçen yaz bodrum'da bir spor salonuna yazıldım, sabahları antrenman yapıp sonra denize gidiyordum. spor kıyafetlerimle sahil kenarında yürürken garip bakışlara maruz kaldım, sanki uzaydan gelmişim gibi. oysa aynı kıyafetlerle geçen yıl ispanya'da malaga'da rahatça dolaşmıştım, kimse dönüp bakmamıştı bile. orada herkes spor yapıyor, herkes fit, bu doğal bir şey.

türkiye'de spor salonunda bile garip bir durum var. bench press yaparken, squat yaparken, sanki birileri sürekli beni izliyormuş gibi hissediyorum. yanıma gelip "bu kadar ağır kaldırma, kasların erkek gibi olur" diyenler bile oluyor. 2023'te antrenörümle bu konuyu konuştum, "boş ver sen, onlar kendi komplekslerini yansıtıyorlar" dedi. ama yine de o bakışlar, o sözler beni bazen rahatsız ediyor.

diyet yaparken de benzer şeyleri yaşadım. bir dönem ketojenik diyet yapıyordum, protein ve sağlıklı yağ ağırlıklı besleniyordum. dışarıda yemek yerken, "kadınlar böyle et yemez, sebze ye sen" diyenler oldu. sanki ne yiyeceğime de başkası karar verecekmiş gibi. halbuki avrupa'da, mesela geçen yıl roma'da, bir restoranda et yediğimde kimse dönüp bakmadı. herkes kendi tabağına odaklanmıştı.

supplement kullanmaya başladığımda da benzer tepkiler aldım. protein tozu içtiğimi gören bir arkadaşım, "kadınlar protein tozu kullanmaz, kasların şişer" dedi. sanki ben bu konuda araştırma yapmamışım, bilgi sahibi değilmişim gibi. oysa vücut geliştirme ve beslenme üzerine çok okuyorum, kendimi sürekli geliştiriyorum. her şeyin bir ölçüsü var, ben de buna dikkat ediyorum.

Benim üniversite yıllarım İzmir’de geçti. Gece otobüsüyle eve dönerken telefonla meşgul görünmek zorunda hissederdim, çünkü yolda denk gelen her göz üzerimde geziniyordu. Kadın olduğun için sürekli tetikte olmak normalleşiyor. İş görüşmesine giderken “etek mi pantolon mu?” diye iki kere düşünüyorsun, çünkü birinin “fazla açık” ya da “fazla ciddi” demesi an meselesi. Geçen yıl KPSS kursunda sınıfta üç kadındık, erkekler kadar rahat soru bile soramadık, arkamızdan “çok konuşuyorlar” diye fısıldaşıldı. Türkiye’de kadın olmak, sürekli bir onay bekleme hali. Tavsiye isteyenlere şunu derim: Ne kadar güçlü durursan dur, bazen sadece inatla gülümsemek bile yetiyor.

istanbul fatih’te doğdum, 90’ların sonu. annem işten eve geldiğinde pantolonla kapıyı açtırmazdı. üniversiteye ankara’ya gidince geceleri yürüyebilmenin garip özgürlüğünü yaşadım. sonra berlin’de kimse sana bakmadan yürüyebileceğini fark ettim. türkiye’de kadın olmak, bazen eve dönerken anahtarı parmakların arasında tutmak demek.

Türkiye'de kadın olmak, bazen sabahın köründe evi silerken ailenin sesini duymazdan gelmek demek. Benim gibi, 1998'de Ankara'da annemin yanında büyüdüm, o her gün işe gitmeden önce mutfağı pırıl pırıl yapardı. İşten dönünce de aynı tempoyla devam ederdi, sanki evdeki her leke onun sorumluluğuymuş gibi. Geçen yaz, kendi evimde benzer bir döngüye düştüm; eşim işten yorgun gelince bulaşıkları benim yıkmamı beklerken, ertesi gün toplantıya hazırlanırken bile aklımda çamaşır makinesi dönüyordu.

Bunu fark ettiğimde, 2015'te ilk işime başladığımda yaşadığım şoku hatırladım. Ofiste erkek meslektaşlarım öğle aralarını kahve içerek geçirirken, ben eve dönüp yemek hazırlamayı düşünürdüm. Bir keresinde, 2020'nin pandemi döneminde evden çalışırken, zoom toplantılarında arka planda çocuk ağlaması duyulunca patronun yüzündeki ifadeyi görmüştüm; sanki bu sadece kadınların sorunuymuş gibi. Arkadaşım Ayşe, geçen yıl İstanbul'da benzer bir şey yaşadı, oğlu okula başlamadan önce kariyerinde bir duraklama dönemi geçirdi ve maaşını yüzde 30 düşürdü.

Pratik olarak, bu durum ev bakımını da etkiliyor; mesela ben leke avcısı olarak, evdeki temizlik yükünü hafifletmek için belirli markalar deniyorum, örneğin 2022'de Aldi'nin bir deterjanını kullandım, ama sonuçta yine ben organize ediyorum. Kadınlar olarak, toplumun bize biçtiği rolden sıyrılmak için küçük adımlar atıyoruz; geçen ay, mahalledeki komşularla bir toplantı düzenledik, hepimiz 40'lı yaşlardayız ve herkesin evdeki iş paylaşımından şikayetçi olduğunu gördüm. Bu, sadece benim hikayem değil, etrafımdaki herkesin gerçeği.