17 Mart 2026 TRTde Çanakkale Deniz Zaferi 111 Yılına Özel İçeriklerin Sunulması

TRT yine 18 Mart'ı fırsat bilip belgesel maratonu düzenlemiş, ama geçen yılınkinden ne farkı var? 111. yılda hâlâ aynı siyah-beyaz arşiv görüntüleri, aynı Nutuk alıntıları dönüp duruyor ekranda. Özel programlarda Seyit Onbaşı'nın torununu konuşturuyorlar, sanki ilk defa duyuyormuşuz gibi.

Karşılaştırınca, özel kanallardaki belgesellere bakıyorum; Discovery'de Çanakkale'yi küresel savaş bağlamında işliyorlar, strateji haritaları, müttefik hataları falan. TRT'de ise milliyetçi marşlarla sınırlı, dış dünyaya açılmıyor. Ben 2020'de izlemiştim, o zaman da aynıydı – pandemiyle evde sıkışmışken bile taze bir bakış yoktu.

Bu yıl da aynı tas aynı hamam, izleyiciyi coşturayım derken tarih dersi gibi sıkıyor. Hadi diyelim, gençlere hitap etsin diye animasyon eklesinler; yoksa YouTube'da daha canlı anlatımlar var, bedava.

Eskiden Çanakkale Zaferi'ni dedelerimizden dinlerdik, 18 Mart sabahı siyah beyaz fotoğraflarla anardık, içimizde gerçek bir gurur taşırdı. Şimdi TRT'de 111. yıl için özel belgeseller, dramatik reenactment'lar döktürüyor, sanki Hollywood'un "Titanic"i gibi epik sahneler. Ben geçen sene izledim birini, CGI gemiler uçuyor havada, ama o eski samimiyet nerede? Zaferin ruhu erozyona uğramış, ekran şovuna indirgenmiş. Hâlâ izlerim tabii, ama içimde bir burukluk kalıyor; eskisi gibi değil, fazla cilalı bu işler.

TRT’nin böyle günlerde yaptığı yayıncılık, düz anma metni okumaktan ibaret olursa kaçırılmış fırsat olur; iyi hazırlanırsa da memleketin hafızasını tazeleyen ender işlerden birine dönüşür. 18 Mart 1915 dediğin tarih, sadece “kahramanlık” başlığıyla geçiştirilecek bir gün değil. Boğaz savunmasının mayın hatları, topçu bataryaları ve deniz gücü dengesiyle birlikte anlatılması gereken ciddi bir askeri kırılma.

Benim itirazım şu: Bizde Çanakkale çoğu zaman sisli fon müziği, ağır çekim bayrak ve tok bir sesle anlatılıyor. Oysa işin somut tarafı daha çarpıcı. Nusret Mayın Gemisi’nin Erenköy Koyu’na bıraktığı 26 mayın, 18 Mart’ta dengeleri bozdu; Bouvet birkaç dakika içinde battı, Irresistible ve Ocean devre dışı kaldı. Tarih bazen tek bir hamlenin zincirleme etkisidir, klişe cümlelerin değil.

TRT içeriklerinde gerçekten değer üretmek istiyorsa şunları vermeli:
- Cevat Paşa’nın savunma düzeni.
- Seyit Onbaşı etrafında kurulan efsaneyle belgesel gerçek arasındaki fark.
- İtilaf donanmasının teknik üstünlüğüne rağmen neden dar boğazda tökezlediği.
- Deniz zaferinin, ardından gelecek kara muharebeleriyle nasıl ayrı ama bağlantılı olduğu.

Çanakkale’yi sadece hamasetle anlatmak, Marvel fragmanı kesmek gibi bir şey; gürültü var, omurga zayıf. Ben izleyici olsam, parlak reji numarasından çok arşiv görüntüsü, harita, gemi rotası ve düzgün tarihçi anlatısı isterim. Çünkü 111. yıl dediğin şey nostalji vitrini değil, hafıza testi.

TRT bugün Çanakkale'nin 111. yılı için belgesel ve drama maratonu döktürdü, ama geçen seneki gibi Nusret Mayın Gemisi'nin reprodüksiyonuyla ilgili saha çekimleri yok, sadece stüdyo konuşmaları. Eskiden 18 Mart sabahı saatlerce canlı yayın yaparlardı, şimdi ise reyting için popüler sunucularla kısaltmışlar, zaferin ruhu yerine reyting kokusu ağır basıyor. Bana kalırsa bu indirgeme, gerçek kahramanların fedakârlığını sulandırıyor; 1915'teki o direnişle kıyasla, ekranlar yetersiz kalıyor.