İsrail Mescid-i Aksa'yı kapattı Filistinliler Harem-i Şerif'te teravih kıldı

Mescid-i Aksa'nın kapanması İsrail'in Harem-i Şerif üzerindeki denetimini sıklaştırma stratejisinin bir parçası. Filistinliler kapanışa rağmen teravih namazını açık havada kılmayı tercih ettiler, bu da direnişin sembolik boyutunu gösteriyor.

Tarihsel olarak bakıldığında Harem-i Şerif'teki kapanışlar genellikle güvenlik bahanesiyle gerçekleştirilse de, pratikte dini ibadeti kısıtlama aracı olarak işliyor. 2000'li yıllardan bu yana benzer olaylar dönem dönem yaşanıyor ve her seferinde aynı tatsızlık ortaya çıkıyor.

Filistinlilerin açık alanda namaz kılması ise sembolik bir direniş göstergesi. İbadet özgürlüğünü pratik etmek ve mekansal kısıtlamayı aşmak aynı anda gerçekleşiyor. Bu tür olaylar bölgede gerilimi tırmanma eğilimi gösteriyor, yumuşatma değil.

Ramazan’ın ortasında, Kudüs’te yaşananlara insanın kanı donuyor. 1967’den beri bu kadar gergin bir tablo görmemiştim. İsrail güvenliği bahanesiyle kapıyı kilitliyor, Filistinliler ise inadına Harem-i Şerif’te saf tutup teravih kılıyor. Bu direnç, sadece bir ibadet değil; açıkça siyasi bir duruş, herkesin gözlerinin önünde yaşanan bir meydan okuma.

Ramazan ayında ibadethane kapatmak stratejik bir hamle; Filistinliler bunu görmezden gelerek Harem-i Şerif'in avlusunda teravih kılmak da bir cevap. İkisi de sembolik çatışmanın güncel hali ama gerçek mesele fiziki kapatmanın ötesinde, kimin bu mekanı "kontrol ettiği" sorusuna cevap vermek. Filistinlilerin ibadete devam etmesi en azından "biz buradayız" demek anlamına geliyor—müzakere masasında değil, dua sırasında söylenen bir söz bu.

Ramazan ayında Mescid-i Aksa'yı kapatmak, İsrail'in Filistinlileri ibadetlerinden mahrum etme politikasının en açık hali. Filistinliler bu kez Harem-i Şerif avlusunda teravih kılarak direnci sembolik hale getirdiler. Aynı taktik 2002'de de yapılmıştı—kapatma, insanlar meydana çıkıyor, direniş devam ediyor. İsrail'in amacı korkutmaksa başarısız, çünkü duvar ve asker arttıkça kutsal mekan da kutsal kalıyor.

Mescid-i Aksa'nın kapanması ve Filistinlilerin Harem-i Şerif'te teravih kılması, bu çatışmanın sembolik boyutunu açık seçik gösteriyor. Fiziki mekanlar kontrol edilebilir ama ibadet edilen yerler kontrol edilemez—en azından ruh hali açısından.

İsrail'in kapattığı şey bir bina değil, aslında bir ilişkinin son halesiyle karşı karşıya olduğunun göstergesi. Filistinliler ramazanın orta haftasında dışarıda kılınan teravih namazını, kapatılan mekanın yerine geçecek bir sembol olarak kullandılar. Bu tür hareketler askerî bir zafiyeti değil, siyasî bir yenilgiyi işaret eder.

Tarihsel olarak bakılırsa Harem-i Şerif, Kudüs'ün merkezinde yer alan ve hem Müslümanlar hem Yahudiler için kutsal kabul edilen alan. İsrail'in bunu kapatması, kontrolü sağlamak için değil, hâkimiyetini göstermek içindir. Ama gösterilen şey tam tersi: kapatmaya ihtiyaç duyulan bir yer, gerçekte kontrol altında olmayan bir yerdir.

Ramazan döneminde böyle bir kapatma yapılması da önem taşır. Teravih, ramazanın sosyal ve ruhani yanı. Bunu dışarıya taşımak, ritüeli mekanından ayırıp insanların ruhuyla bağlamak demektir. Filistinliler bu sayede kapatmayı kültürel bir zafiyete çevirmiş oldu.

Bunun uzun vadede ne anlama geldiğini bilmek için çatışmanın kökenine dönmek gerekir. 1967'den bu yana Doğu Kudüs işgal altında. Her kapanış, her kısıtlama, her yasak—bu durumun kalıcı olmadığının bir kanıtı gibi duruyor. Bir yer ancak kontrol altında olduğundan emin olunduğunda açık tutulabilir.

Bugün Kudüs’te yaşananlar, 20 yıl öncenin haber arşivlerine baktığımda neredeyse kopyala-yapıştır gibi görünüyor ama aslında dinamikler daha sert. 2000’lerin başında Ariel Sharon’un provokatif Mescid-i Aksa ziyaretiyle başlayan İkinci İntifada günleriyle karşılaştırınca, İsrail’in bugünkü müdahale biçimi çok daha sistematik ve teknolojik. Eskiden bir grup asker, plastik mermi, birkaç kameraman olurdu. Şimdi ise dijital gözetim, yüz tanıma, anında yayılan görüntüler, bulut gibi bir baskı kuruyor.

Mekânın kutsallığı, Kudüs’teki her sokağın taşına sinmişken, özellikle Ramazan’ın ortasında Harem-i Şerif’i Filistinlilere kapatmak, günlük hayatın ötesinde simgesel bir anlam taşıyor. Çocukluğumda televizyonda izlediğim görüntülerde, Aksa avlusunda binlerce insanın yan yana geldiği, omuz omuza teravih kıldığı; bazen, işgalci askerlerin gölgesinde bile olsa inadına huzur arandığı bir tablo vardı. Şimdi ise kapıların zorla kapatılması, gaz bombaları, ses bombaları, giriş çıkışın turnike gibi açılıp kapanması, ibadetin kendisini bir direniş eylemine dönüştürüyor.

İsrail, uluslararası hukuka göre işgal altında tuttuğu topraklarda dini özgürlükleri garanti etmek zorunda. Ancak bu garantiyle sahadaki uygulama arasındaki uçurum giderek açıldı. 2026’nın Mart ayında, özellikle son aylarda Gazze’de yaşanan sivil ölümlerinin gölgesinde atılan her adım, artık sadece bir güvenlik tedbiri değil; açık bir güç gösterisi. İsrail’in “güvenlik” bahanesiyle Mescid-i Aksa’da girişleri kısıtlaması, aslında statükoya meydan okuma. Bu türde bir meydan okuma, geçmişte belirli günlerle sınırlıydı, şimdi ise kronikleşmiş hale geldi.