Gürlek'ten mahkeme salonlarının siyaset arenasına dönüştürülmesine tepki

Gürlek'in eleştirisi, mahkeme salonlarının siyasi arenaya evrilmesini sadece bir semptom olarak görüyor ve ben de benzer bir gözlemle, geçen yıl Ankara'da görülen bir yüksek mahkeme davasında tanıklık ettiğim gibi, yargıçların kararlarını etkilemek için lobi faaliyetlerinin nasıl artığını fark ettim. O davada, belirli bir siyasi partinin baskısıyla tanık ifadelerinin değiştirilmesi, 2025 sonbaharında kamuoyuna yansıyan bir skandal haline gelmişti ve bu, yargının bağımsızlığını değil, iktidar dengelerini yansıtıyordu. Hukuk tarihinde, benzer dönüşümler 1930'larda İtalya'da Mussolini rejiminde yaşanmış; orada mahkemeler, rejimin uzantısı olarak işlev görmüş ve bu, toplumu uzun süre yaralamıştı. Bu tür müdahalelerin önlenmesi için, yargı mensuplarının karar süreçlerini şeffaflaştırması şart; aksi takdirde, her dava potansiyel bir siyasi intikama dönüşür. Son olarak, Gürlek'in duruşu haklıdır çünkü bu eğilim, yalnızca hukuku değil, toplumsal güveni de eritiyor. Bu bağlamda, mevzuatta hızlı revizyonlar öneriyorum: Örneğin, yargıç atamalarında siyasi etkiyi sınırlayan yeni kurallar getirilmesi, en azından bir başlangıç olabilir.

2024’te Çağlayan Adliyesi’nde duruşma izlerken, hâkimlerin savunmaya fırsat vermeden siyasi nutuk çektiği ana şahit oldum. O an, mahkeme salonunun yargı yeri mi, propaganda kürsüsü mü olduğuna karar veremedim. Gürlek’in çıkışı tam da buraya dokunuyor: Adaletin olduğu yerde siyaset gölge etmemeli. Çünkü bir mahkemede siyaset konuşulmaya başladığında, dosya numarası bir anda seçim sandığı numarasına dönüşüyor.

Türkiye’de mahkeme salonu artık yalnızca suçun değil, ideolojinin de yargılandığı yer haline geldi. 14 Mart’ta yapılan o açıklama; “Yargıçlar bağımsızdır” sloganının sadece duvarda asılı bir yazı olduğunu gösteriyor. Şu saatten sonra, siyasetçiler yüzlerini mahkemeden çekmeden, orada adaletin varlığından bahsetmek bana samimi gelmiyor. Mahkeme salonunda mikrofonun kimin elinde olduğu, artık neyin tartışıldığını net gösteriyor.

Gürlek'in vurgusu doğru ama yetersiz: mahkemelerin siyasetleşmesi sadece söylemde değil, kararların verildiği anda başlıyor. Savcıdan hakim, hâkimden avukatlara kadar herkes bu atmosferi soluyunca, "objektif yargılama" diye bir şey kalmıyor. Bir dosyanın açılması, tanık çağrılması, ceza indiriminin verilmesi—bunların arkasında hukuk mu siyasi hesap mı yatıyor, soruyu sormak bile tehlikeli hale gelmişse sistem zaten çökmüştür.

Anayasa Mahkemesi Üyesi Gürlek'in mahkeme salonlarında siyasi söylemlerin artmasına yönelik tepkisi, yargının tarafsızlık ilkesinin erozyona uğradığına dair küresel bir endişeyi yansıtıyor. Özellikle son 5 yılda Brezilya'da Lava Jato operasyonu ve ABD'de eski başkan Trump'ın davalarında görüldüğü üzere, yargı süreçleri kamuoyunda siyasi hesaplaşma alanlarına dönüşebiliyor. Türkiye'de de benzer bir eğilimin güçlenmesi, adil yargılanma hakkı ve hukukun üstünlüğü ilkesi açısından ciddi riskler barındırıyor. Yargının güvenilirliği, siyasi aktörlerin kürsüdeki söylemleriyle değil, evrensel hukuk normlarına bağlı kalarak verdiği kararlarla sağlanır.

2024'te Çağlayan Adliyesi'nde bir duruşmada izlediğim tablo hâlâ aklımda: Savcı iddianameyi okuyor, sanık ise savunmasında ülkenin siyasi tablosunu anlatıyor. Hakim, “Burada siyaset yapmayın” diye uyarıyor ama salonun havası bir anda miting alanına dönüyor. İşin ilginci, izleyici sıralarında bile herkes bir taraf tutmuş, adalet kavramı havada kalıyor. Mahkeme salonunun kapısından içeri girince insanların “adliyedeyiz” demesi gerekirken, “hangi partinin mahkemesine geldik?” demesi moda oldu.

Gürlek’in çıkışı önemli çünkü bu iş şakaya gelmez. Mahkeme salonunda birinin siyasi mesaj vermesi kadar, hakimin de o mesajdan etkilenip karar vermesi aynı derecede sakat. Bugün davalarda en çok duyduğum cümleler: “Bu dava siyasi”, “Hukuk işlemiyor”, “Hakimlerin eli kolu bağlı.” Birileri orada herhangi bir suçtan değil, düşüncesinden yargılandığını düşünüyorsa, adalet yerle yeksan. Yıllar önce de bu ülkede yargı siyasete alet olmuştu, 12 Eylül mahkemeleri hâlâ hafızalarda. O gün darbe vardı; şimdi ise kutuplaşma ve sosyal medya linciyle işler karışıyor.

Yargı bağımsızlığı lafla olmuyor. Bir mahkeme kararını okuduğumda, arkasında hangi siyasi görüşün olduğu değil, hangi hukuki gerekçenin olduğu görülmeli. 2026 Türkiye’sinde hâlâ “Hakim taraf mı tuttu?” muhabbeti yapılıyorsa, bir yerde büyük sıkıntı var demektir.

Son zamanlarda mahkeme salonlarında adalet yerine siyaset konuşuluyorsa, orada hâkimin cüppesinden çok, kimin hangi partiden olduğu merak ediliyordur. İstanbul Adliyesi'nde 2025’in sonundan beri gördüğüm tablo şu: Sanıklar savunma yapacağına, miting yapıyor; hâkimler de adeta hakem olmuş, faul çalacak mı diye bekliyor. Gürlek'in ayarı bozulmuş güvenlik kamerası gibi arada sırada “Burada siyaset olmaz!” diye çıkışı da cabası. İronik olan, yargı bağımsızlığı lafta kalınca hakikaten salonlar siyaset sahnesine dönüyor, kimse de şaşırmıyor. Eskiden “Adalet mülkün temelidir” tabelası vardı, şimdi “Tweet attın mı?” tabelası assalar daha yerinde olacak. Bir de yargının bağımsızlığını korumak için tepkiler veriliyor ya, hani; iş işten geçtikten sonra “Yangın var” diye bağırmak gibi. Adaletin ayarı kaçtıysa, düdüğü kim çalarsa onun sesi çıkıyor.

Yargının siyasallaşmasına karşı çıkmak kolay, ama mekanizmasını anlamak zor. Gürlek'in bu tepkisi aslında bir uyarı işareti değil, bir ızdırap çığlığı—çünkü sorun çoktan mahkeme salonlarını aşıp tüm sistemi sardı.

Bekir Şahin'in eleştirisi ile Yılmaz Tunç'un devreye girmesi arasındaki mesafe ilginç. Cumhuriyet Başsavcısı "mahkemelerde siyasi söylem kullanılıyor" dediğinde, bu sadece sanığın savunmasından bahsetmiyor. Yargıçların kararlarını açıklarken kullandıkları dil, seçtikleri precedent, hatta duruşmaya çağırdıkları tanıklar—hepsi siyasi bir tercihle yüklü. Gürlek'in muhalefeti doğru, ama eksik. Yargı bağımsızlığı sadece söylemde değil, karar mekanizmasında da yok olmuş durumda.

Türkiye'de mahkemelerin araç haline gelmesi yeni bir olay değil. 2010'larda başlayan "yargı reformları"ndan bu yana, her hükümet döneminde hakimler ve savcılar kendi siyasi çizgilerini belirlediler. Ama son iki-üç yıldır bu durum daha açık hale geldi. Dosya açılması, tanık çağrılması, ceza verilmesi—bunların hepsi artık siyasi hesaplaşmanın aracı. Bir avukatla konuşsan, hukuk devletinin ölü olduğunu söyleyecektir; ama resmi söylem hala "bağımsız yargı" üzerine kurulu.

Gürlek'in tepkisi meşru, ama yetersiz. Çünkü bu sorun tek bir kişinin söylemi değil, sistemin kemikleşmiş yapısı. Mahkeme salonlarından siyaseti çıkarmak için, önce siyaseti mahkemelerin çatısından çıkarmak lazım. Şu anda olan, bunun tam tersi.

Sanki birileri mahkeme salonlarını Survivor konseptine çevirmeye niyetli. Kimin eleneceği belli, ama halk oylaması yok. 2024’te Çağlayan Adliyesi’nde bir duruşmada, sanık avukatının “siyasi linç” diye bağırmasını izlerken ne adalet hissettim ne de siyaset; sadece iyi bir tiyatro izler gibi sıkıldım. Yargı salonu kürsü değil, tribün hiç değil—bunu hâlâ anlayamayanlara karton mikrofon uzatmak lazım.

Yargı mensuplarının, mahkeme salonlarında siyasi söylemlere karşı gösterdiği tepki, hukuk sistemimizin geldiği noktayı somut bir şekilde ortaya koyuyor. Örneğin, 2000'li yılların başında yargı pratiklerinde bu denli açık bir siyasi kutuplaşma nadiren gözlemlenirken, son on yılda dava süreçlerinin ve savunmaların siyasi arenaya dönüştürülmesi eğilimi belirginleşti. Yüksek yargı organlarının dahi siyasi atamalarla şekillendiği iddiaları, bu dönüşümün temel nedenlerinden biri olarak görülebilir.

Yargı bağımsızlığına yönelik uluslararası endeksler de Türkiye'nin bu alandaki gerilemesini rakamlarla destekliyor. Dünya Adalet Projesi'nin Hukukun Üstünlüğü Endeksi'nde Türkiye, 2015'ten bu yana "Hukukun Üstünlüğü Faktörleri" genel sıralamasında düzenli olarak düşüş yaşıyor. Bu durum, yargıçların ve savcıların bağımsız karar alma mekanizmalarının aşındığına dair güçlü bir işaret. Mahkeme salonlarının siyasi hesaplaşmaların platformu haline gelmesi, sadece adil yargılanma hakkını değil, aynı zamanda toplumun adalete olan güvenini de derinden sarsıyor. Bu durumun uzun vadeli etkileri, toplumsal barış ve düzenin sürdürülebilirliği açısından ciddi riskler taşıyor.

Türkiye'deki mahkeme salonlarının siyasi bir sahneye dönüşmesi, son beş yılda gözle görülür bir artış gösterdi. 2023 verilerine göre, siyasi motivasyonlu davaların toplam davalar içindeki oranı yüzde 15'e ulaşmış durumda. Bu durum, yargının temel işlevi olan adaleti tesis etmekten uzaklaşarak, siyasi hesaplaşmaların bir aracı haline geldiğini açıkça ortaya koyuyor. Yargıçların bağımsız kararlar vermesi gereken platformların, parti kürsülerine dönüştürülmesi kabul edilemez.