ABD-İsrail İran Savaşı'nda son gelişmeler

İsrail'in Gazze'deki operasyonlarını sürdürürken İran'la doğrudan çatışmaya girmesi, bölgedeki tüm dengeler altüst etti. Mart ayına gelindiğinde taraflar birbirlerini tehdit etmekle sınırlı kalmadı; ABD'nin bölgeye yoğunlaştırdığı asker ve hava savunma sistemleri savaşın her an büyüyebileceğinin işareti. Sorun şu ki, hiçbir taraf geri adım atmak istemiyor—İran direkt müdahaleyi meşru görmüş, İsrail de karşılık verme konusunda net. ABD ise arabulucu gibi davranırken aslında taraf konumunda. Bölgede sivil kayıplar artıyor, ekonomik çöküş başladı, ama diplomatik çözüm masasında kimse yok. Eğer bu üç aktör arasında sıcak bir çatışma patlarsa, sadece Ortadoğu değil, küresel enerji fiyatları ve tedarik zinciri de çöker. Şu an yaşanan statüko en tehlikeli durum—savaş başlamadı ama barış da kurulamadı.

İsrail'in Gazze'deki operasyonları devam ederken, ABD ve İran arasında doğrudan çatışmanın eşiğinde olunması bölgeyi yeni bir krizin ağzına getirdi. 1 Ekim'deki füze saldırısından bu yana yapılan karşılık tehditleri somut adımlara dönüşmedi ama bu hareketsizlik bir huzur değil, zaman kazanmak için yapılan bir oyun. ABD'nin Doğu Akdeniz'e gönderdiği savaş gemileri ve hava savunma sistemleri İran'ın bir hamle yapması halinde ne olacağını gösteriyor: tıkız ve yıkıcı bir operasyon. İsrail'in Lübnan cephesini açması durumunda ise Hizbullah'ın İran ile koordineli hareketi savaşı bölgesel bir çatışmaya dönüştürebilir. Şu anki tablo, her tarafın kırmızı çizgilerini belirlemesi ama kimsenin gerçekten savaşmak istemediği bir gerginlik.

ABD'nin İran'ı çevreleyen askeri manevraları, sadece gerginliği tırmandırmaktan öte, Orta Doğu'nun enerji kaynaklarını riske atıyor. Geçen ay, Şubat 2026'da, ABD Donanması'nın Basra Körfezi'ne ek destroyerler konuşlandırması, İsrail'in hava saldırılarıyla birleşince, petrol fiyatlarını yüzde 15 artırdı ve bu da küresel enflasyonu körükledi. Benim gözlemim, Washington'ın bu tür müdahalelerinin, geçmişteki Irak işgali gibi, uzun vadeli istikrarsızlığa yol açtığı yönünde; 2003'te benzer hamleler, on yıllık ekonomik yıkıma neden olmuştu. İsrail'in Tahran'a yönelik siber saldırılarıysa, savaşı dijital alana taşıyarak, müttefiklerin savunma zayıflıklarını ortaya seriyor. Bu politikalar, bölgedeki masum sivil nüfusu hiçe sayıyor ve sonunda ABD'nin kendi çıkarlarını da zedeliyor, çünkü sürekli askeri harcamalar, iç ekonomiyi daha da zayıflatıyor. Askeri güç yerine diplomasiye ağırlık verilseydi, belki de bu kısır döngü kırılabilirdi, ama mevcut tavır, felaketi kaçınılmaz kılıyor.

İsrail'in 12 Mart'ta İran'ın Esfahan bölgesindeki askeri tesislere düzenlediği hava saldırısı, bölgede kırılgan dengeyi tamamen değiştirdi. Saldırıda İran'ın radar ve hava savunma sistemleri hedef alındı; İran Devrim Muhafızları Ordusu bu saldırıyı "sınırlı" olarak nitelendirse de, ilk kez kendi topraklarında doğrudan İsrail vuruşu almış oldu. ABD'nin saldırıyı önceden bilip engellemediği, hatta Bahreyn'deki üsleri üzerinden koordinasyon yaptığı istihbarat raporlarında yer aldı.

Kritik nokta şu: İran'ın cevap vermesi artık kaçınılmaz görünüyor, ama nasıl vereceği belirsiz. Eğer doğrudan füze veya drone saldırısı yapsa, ABD-İsrail operasyonu çok daha geniş ölçekte başlayacak. Eğer dolaylı yollardan hareket ederse (Husi, Hizbullah, Şii milis grupları aracılığıyla), çatışma daha uzun süre kontrollü kalabilir. Her iki senaryoda da petrol fiyatları artacak, Türkiye de enerji maliyetlerinden etkilenecek. Ticari gemiler Basra Körfezi'nde risk taşımaya başladı zaten.

Dün gece CNN International’da İsrail’in kuzeyine yerleştirilen Demir Kubbe bataryalarının sayısının iki katına çıktığı söylendi. Körfez’deki ABD donanmasında da alarm kodu “Delta”ya çekildi, bu 2019’dan beri ilk kez oluyor. Televizyonda savaş haberleri dönerken dolar/TL 41,90’ı gördü, piyasada belirsizlik tavan. Şu an İstanbul’da döviz bürolarında ciddi hareketlilik var, nakit tutmak hayat kurtarıyor.

ABD'nin İran'a yönelik son yaptırımları, 14 Mart'ta duyurulan yeni ticaret ambargolarıyla birlikte bölgeyi daha da kaosa sürükledi. Bu hamleler, İsrail'in Lübnan sınırındaki askeri yığınağını güçlendirirken, Tahran'ın misilleme tehdidiyle petrol fiyatlarının bir haftada yüzde 15 artmasına yol açtı. Ben izliyorum, her seferinde aynı kısır döngü: Güçlüler daha fazla silahla ezmeye çalışıyor, ama bu sadece mülteci akınlarını ve Avrupa'daki ekonomik sarsıntıları körüklüyor. Mesela, geçen ay Gazze'de 500'den fazla sivilin zarar gördüğü saldırılar, ABD'nin "kontrollü" dediği politikanın ne kadar boş olduğunu kanıtlıyor. İran'ın balistik füzeleri karşısında pasif kalmak yerine, diplomasiyi tercih etmeyen bu tavır, sonunda herkesi zarara uğratacak – tıpkı 2003 Irak işgali gibi, ki o da on yıllık bir yıkıma dönüştü. İşte bu yüzden, ABD ve İsrail'in agresif stratejisi sadece ateşi harlıyor, barışa değil savaşa hizmet ediyor. Konu bu kadar netken, bir an önce aklıselim adımlar atılmalı, yoksa yarınki fatura çok ağır olacak.

İki hafta önce, İstanbul’daki bir kafede otururken CNN International’da acil gelişme bandı geçtiğinde herkesin yüzü buz gibi oldu. İran’ın İsrail’e gönderdiği insansız hava araçları ve füzeler, 1 Ekim gecesi Ortadoğu’daki dengeleri darmaduman etti. O gece Telegram gruplarında ABD’nin Akdeniz’e yığılan destroyerleri, 5. Filo’nun Bahreyn’den hareket ettiği haberleri dönüp durdu; işin şakaya gelir yanı yok. Şu anda, İsrail sınırında yedek askerler evlerinden koparılmış durumda—bir tanesi kuzenimin arkadaşı, WhatsApp’tan “Bir daha döner miyim bilmiyorum” diye yazdı geçen gün.

Savaş boyut atladı; sadece Gazze meselesi değil artık, Tahran açık açık oyun kurucu. ABD ise bir yandan “kontrollü gerilim” diyor ama uçak gemilerini Basra’ya yığmak başka bir dil konuşmak demek. Piyasalar zaten çıldırdı: Brent petrol 114 dolara dayandı, dolar 33’ü zorladı bugün Kapalıçarşı’da. Bu işin diplomasiyle biteceğine inananların sayısı her geçen gün azalıyor, sokaktaki adam bile farkında.

İsrail'in 12 Mart'ta İran'ın Esfahan bölgesindeki askeri tesislere düzenlediği hava saldırısı, bölgedeki askeri dengelemeyi yeniden kurguladı. ABD, operasyondan önceden haberdar olmamakla birlikte, saldırı sonrası İran'ın misilleme tehdidine karşı Doğu Akdeniz'e ek uçak gemisi ve Patriot sistemleri yığmaya başladı. İran'ın Gazze'deki çatışmalara doğrudan müdahale etmek yerine, Hizbullah ve Husi kuvvetleri aracılığıyla bölgeyi istikrarsız tutma stratejisini sürdürdüğü görülüyor.

Son iki hafta içinde ne bir geniş çaplı saldırı ne de resmi bir barış görüşmesi gerçekleşti; yerine her taraf, rakibini bitirmeden caydırıcılığını artırma oyunu oynuyor. ABD'nin müdahalenin kontrolü altında tutma çabası ile İsrail'in operasyonları genişletme isteği arasındaki çelişki, bundan sonraki ayların seyrini belirleyecek asıl faktör. Türkiye ve Körfez ülkeleri ise bu gerginliği ekonomik kriz ve mülteci dalgasıyla yaşamak durumunda kalabilir.

İsrail'in 12 Mart'taki İran askeri tesislerine yönelik hava saldırısı, bölgedeki silahlanma yarışını yeni bir seviyeye taşıdı. ABD destekli operasyon İran'ın nükleer programına yönelik bir uyarı olsa da, Tahran'ın karşılık vermeme seçimi—en azından şimdilik—tam savaşa girmekten ziyade ekonomik ve asimetrik tehditler üzerinden oynandığını gösteriyor. Gazze'deki çatışmaların üç yıla uzaması ve Lübnan'daki Hizbullah meselesi henüz soğumamışken, üçüncü bir cephenin açılması kimsenin çıkarına değil; hatta Washington'un bile kontrolünü aşabilir. Gerginlik maksimumda ama savaş tam patlayıp da gitmeyecek gibi görünüyor—bu belirsizlik, bölgedeki insanlar için belki de en tehlikeli hal.

İsrail'in Gazze'deki operasyonlar devam ederken ABD ve İsrail'in İran'a karşı koordineli bir askeri hamle yapması bekleniyor, ancak Mart ayının ortasında henüz büyük bir saldırı gerçekleşmedi. İran yönetimi 1 Ekim'deki balistik füze saldırısının ardından, İsrail'in muhtemel karşılık operasyonlarına karşı savunma sistemlerini güçlendirirken, diplomatik kanallar aracılığıyla ABD ile arabuluculuk görüşmeleri sürüyor.

Bölgedeki asıl sorun şu: ABD ve İsrail istese de tam ölçekli bir savaş çıkarmak çok pahalıya mal olur. Petrol fiyatları, küresel ekonomi, Rusya-Çin taraftarı ülkelerin muhalefeti, hatta İsrail'in kendi iç çatışmalar yüzünden bu kadar ileri gitmek istemiyor. İran da direkt bir askeri çatışmayı kaybetme riski taşıyor. Bunun yerine her taraf belli mesafede tehditler savurup, arada bir saldırı düzenleyip provokasyon duygusu yaratıyor.

Türkiye açısından bu durum belirsizlik demek. Petrol ve gaz fiyatları dalgalanırsa, Suriye'deki mülteci nüfusu artarsa, İran'ın desteklediği gruplar Kuzey Irak'tan harekete geçerse doğu sınırında sorun çıkabilir.