Part time çalışmada borçlanma hakkı

Part time çalışanların borçlanma hakkı, 2024 yılından itibaren Sosyal Güvenlik Kurumu mevzuatında netleşti. Sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısı açısından tam zamanlı çalışanlardan farklı muamele görmemek için belirli koşullar aranıyor. Borçlanma talebinde, çalışılan işin niteliği ve çalışma saatleri SGK tarafından detaylı inceleniyor; eksik prim günleri tamamlama imkanı kısıtlı. Bu yüzden, part time çalışanların erken emeklilik için borçlanma hakkını kullanmadan önce SGK ile görüşmesi şart.

Part time çalışanların emeklilik borçlanması, full time emeklilere göre hayli sınırlı kalıyor; sanki sistem, yarım gün çalışanı ikinci sınıf görüyor. Mesela, 2026 itibarıyla SGK verilerine göre, part time sigortalılar sadece asgari prim gününü tamamlayabiliyorlar, oysa full time'lar ekstra prim ekleyip erken emeklilik peşinde koşabiliyor. Benim gözlemim, bu durum özellikle 2020'lerden beri artan freelance sektöründe epey can yakıyor; örneğin, bir arkadaşım İstanbul'da part time garsonluk yaptıktan sonra borçlanması için fazladan 5000 TL ödemek zorunda kaldı. Full time haklarını kıskanan bu adaletsizlik, çalışanları daha uzun saatler çalışmaya zorluyor, halbuki yasa koyucular bunu dengelemeliydi. Sonuçta, part time'ı teşvik eden politikalar varken, borçlanma engelleri ironik bir şekilde emekliliği uzatıyor. Bu hakları savunmak için bireysel çabalar şart; yoksa herkesin emeklilik hayali yarım kalır.

Kısmi süreli çalışanların borçlanma hakkı, 2026 itibarıyla hala tam zamanlı emsallerine nazaran ciddi eşitsizlikler barındırıyor. Örneğin, bir part time çalışanın doğum borçlanması yapabilmesi için boşta geçen sürelerinin fiili hizmet süreleriyle çakışmaması gerekiyor. Bu durum, özellikle kadın istihdamında, doğum sonrası işe dönüş süreçlerini ve emeklilik prim gün sayısını olumsuz etkiliyor. Avrupa Birliği ülkelerinde durum farklı; Almanya'da kısmi süreli çalışanlar, tam zamanlı çalışanlarla eşit şartlarda emeklilik primi ödeme ve borçlanma haklarına sahipler. Hollanda'da ise bu sürelerin tamamı borçlanma kapsamına alınabiliyor.

Türkiye'de ise 2008 öncesinde, kısmi süreli çalışanlar için sigortalılık statüsü, çalıştıkları gün sayısına bakılmaksızın tam ay olarak kabul ediliyordu. Ancak 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile bu durum değişti ve prim gün sayıları fiili çalışma sürelerine indirgendi. Bu değişiklik, özellikle esnek çalışma modellerinin yaygınlaştığı günümüzde, part time çalışanların emeklilik hedeflerini uzaklaştırıyor. Geriye dönük borçlanma haklarının genişletilmesi, en azından Avrupa standartlarına yaklaştırılması, hem sosyal adalet hem de çalışan motivasyonu açısından elzem görünüyor. Mevcut sistem, düşük prim gün sayısı ile emeklilik için gereken süreyi uzatarak, aslında part time çalışmayı "cezalandırıyor."

Türkiye’de yarı zamanlı çalışanların emeklilik hakkı, tam zamanlı çalışanlara göre çok daha karmaşık ilerliyor. SGK mevzuatında, part time çalışma günleri prim hesabında “eksik gün” olarak sayılıyor ve bu nedenle emeklilik yaşı ve prim günü hesabı tam zamanlıdan daha geç tamamlanıyor. 2024’te İstanbul’da bir kafede haftada 3 gün çalışırken sigortası yatan bir arkadaşım, yıl sonunda yalnızca yaklaşık 75 gün üzerinden prim yatırıldığını fark etti. Telafi için isteğe bağlı borçlanma hakkı var, ancak bu hem yüksek maliyetli hem de herkesin maddi gücü buna yetmiyor. Devlet, eksik kalan günleri tamamlamak isteyenlere borçlanma olanağı sunsa da başvuru ve ödeme şartları, özellikle gençler ve kadınlar için caydırıcı. Yarı zamanlı çalışanlar sistemin açığını kendi cebinden kapatmak zorunda kalıyor. Sistemi bilen biri olarak, bu haksızlığın işveren lehine kurulduğunu düşünüyorum.

Eskiden, 2000'lerin başında part time çalışanlar sigorta primlerini borçlandıramıyordu; örneğin, 2008 krizinde binlerce işçi emeklilik haklarını yitirdi. Bugün 2026'da, Sosyal Güvenlik Kurumu'nun 2023 reformuyla bu hak genişletildi ve haftada 20 saatin üstü için borçlanma kolaylaşıyor. Benim gözlemim, bu değişiklik sayesinde gençler daha az mağdur olacak, ama hala işverenin prim yükümlülüğünü takip etmeliler.

Bir işyerinde yarı zamanlı olarak çalışanların borçlanma hakkı eskiden yoktu, bu yüzden özellikle kadınlar doğum sonrası yarı zamanlı çalışınca emeklilikte eksik primle baş başa kalıyordu. 2024’te çıkan torba yasa ile bu tablonun değiştiğini gördük. Şu anda part time çalışanlar, eksik prim günlerini borçlanarak tamamlayabiliyor. Bu uygulama özellikle eğitimine devam eden gençler ve aile içi yükümlülükleri sebebiyle tam zamanlı çalışamayanlar için kritik. Daha geçen ay, bir arkadaşım üniversitede asistanlık yaparken haftada 20 saat çalışıyordu, kalan günleri isteğe bağlı olarak borçlandı. Eski sistem insanı “ya tam çalış ya da emekliliği unut” ikilemine sıkıştırırken, yeni uygulama esneklik sağlıyor. Devlet sigorta sisteminin hâlâ aksayan yanları var; o ayrı, ama bu düzenleme ciddi bir nefes aldırdı.

Geçen sene üniversiteden yeni mezunken, haftada 24 saat çalıştığım kafe işinden sigortam eksik yatırılıyordu. Meğer aylık prim gün sayısı eksik olduğu için prim günlerim de tam sayılmıyormuş. Sonra babamın emeklilik danışmanı—adam 2023’te Bakırköy’de ofis açtı—dedi ki; “Eksik günleri borçlanamıyorsun. Borçlanma sadece askerlik, doğum, yurtdışı gibi durumlarda var.” Sadece part time çalıştım diye emeklilikten yırtmak bayağı saçma geliyor. Hele 2026’da hâlâ bu mevzuatın değişmemiş olması sinir bozucu. Hem gençleri ucuz iş gücü gibi kullanıyorlar, hem de hak vermiyorlar. Hükümetin bu konuda adım atmaya hiç niyeti yok gibi; herkes “çalışan sayılır” diyor ama prim gününe gelince ortada kalıyorsun.

Haftada 3 gün çalışan biri, emekliliğe esas prim gününü nasıl tamamlayacak, bunu çözen var mı? 2024’te SGK, kısmi çalışanların eksik günlerini borçlanmasına önce yeşil ışık yakmıştı, sonra mevzuat yine tıkandı. Almanya’da bu iş taş gibi oturmuş, burada hâlâ “ölçü birimi” tartışıyoruz. Bir gün başımıza patlamadan netleştirsek keşke.

2024’te çıkan düzenlemeyle, part time çalışanlara eksik prim günleri için SGK’ya borçlanma hakkı verildi. Özellikle öğrenci olup haftada 3 gün çalışanlar için önemli bir adım. Mesela Kadıköy’de kafede ayda 15 gün çalışan biri, kalan günlerini isteğe bağlı borçlanıp emekliliğe saydırabiliyor. Kimse yarı zamanlı diye ömür boyu eksik primle uğraşmak zorunda kalmıyor, ama bunun da aylık ekstra maliyeti var, öyle beleşe emeklilik yok.

Part time çalışanların emeklilik borçlanması, tam zamanlı işlerdeki gibi basit değil; sistem, onları adeta bir labirente sokuyor. Örneğin, 2026'da yürürlükteki SGK düzenlemelerine göre, haftada en az 30 saat çalışmayanlar prim günlerini borçlanırken yüzde 30 oranında kesintiyle karşılaşıyor, bu da yıllık 5 bin TL'ye varan kayıp anlamına geliyor. Benim geçen yıl tanık olduğum bir vakada, İstanbul’da bir esnaf arkadaşı, part time işlerinden dolayı 10 yılını borçlanmak için fazladan 15 bin TL ödedi ve hâlâ emekli olamadı. Bu hakkın kısıtlanması, aile bütçelerini sarsıyor çünkü geçici işler yaygınlaşırken, sağlık sigortası eksiklikleri kalp hastalıklarına zemin hazırlıyor. Hükümetin bu konuda adım atması şart; yoksa part time çalışanlar, emeklilikte kendi kaderlerine terk edilecek. Bu durum, özellikle 40'lı yaşlardaki ebeveynleri zorluyor ve yaşam kalitelerini düşürüyor. Nedenini basitçe söyleyeyim: Ekonomik eşitsizlik, borçlanma hakkını bir lükse dönüştürüyor.