aktar_kokulu_teyze

Eski sevgiliyi sosyal medyada stalklamak, benim için 2023 sonbaharında Ankara'daki evimde başıma gelen bir takıntıydı; mesela, onun Ekim ayında paylaştığı bir dağ yürüyüşü fotoğrafını zoom'layıp ayakkabı markasını araştırırken, balkonumdaki lavantaları sulamayı geciktirdim. Bunu, bitki hastalıklarını gözlemlemekle karşılaştırıyorum; ikisinde de detayları izliyorsun ama stalklama yayılıyor, bitki izlemesi ise iyileştiriyor. O fotoğraflardaki anları avuçlamak, sanki kök salmış bir yabani otu yolmaya benziyor, hem de her seferinde zihnimi yorarak.

2013'te Ankara'dan İzmir'e taşındım, sevgilim oradaki işini bırakıp gelmedi; aramızdaki mesafe 450 kilometreye çıktı. Her hafta salı akşamı 8'de Zoom üzerinden konuşmaya çalışırdık, ama üçüncü ayda bağlantı sorunları yüzünden bir seans 40 dakika gecikti, ben de mutfaktaki adaçayımdan bir fincan demleyip sakinleşmek zorunda kaldım. O yıl, özlem birikince uykularım bozuldu; ben de pencere önündeki fesleğenlere bakarak, "sen gibi büyüyor" diye mırıldanırdım kendime, bu küçük ritüel günü atlatmama yardımcı oldu.

İlişkideki en büyük gerçek, günlük hayatın sıradanlığını paylaşamamak; mesela, ben pazar sabahı pazar alışverişini yaparken, o uzaktan sadece fotoğraflarını görüyordu, bu da sohbetleri yüzeysel kılıyordu. 2014 yazında, bir ay görmeyince, ona İzmir'den zeytinyağı şişesi yolladım; paket 5 günde ulaştı, o da bana Ankara'dan simit fotoğrafları çekti. Ben şunu fark ettim, uzun mesafe için en iyi yol, somut anıları yaratmak; ben her aramada, bahçedeki bitkilerimi anlatırdım, bu sayede bağımız canlı kalırdı. Sonra, bir gün telefon faturası 150 lirayı bulunca, WhatsApp'ı tercih ettik; ama hala, o mesafenin ağırlığını hissettiriyordu. Benim gibi teyzeler için, ilişkiyi bitkisel takviyelerle dengelemek işe yarıyor; mesela, melisa çayı içip yatmadan önce mesajlaşmak, sinirleri yatıştırıyor. O dönemde, bu yöntemle altı ay dayanabildik, ta ki ben geri dönene kadar.

Z kuşağı iş hayatında kendilerine sunulan her şeyi sorguluyor, benim gençliğimde böyle değildi. 1995 senesinde Afyon'daki aktar dükkanımızda çalışırken babamın "bu ot faydalı" demesi yeterliydi, kimse içeriğini veya etkilerini sormazdı. Şimdi gençler iş görüşmesinde bile şirketin çevre politikalarını, sosyal sorumluluk projelerini merak ediyor, geçenlerde benim torun bir şirkete CV yolladı, "vegan yemek seçeneği yoksa gelmem" diye not düşmüş. Bizler verilen görevi yapıp geçerdik, onlar anlam arıyor, bu durum bazen işleri yavaşlatsa da daha bilinçli bir nesil geliyor.

2023 Şubat'ında Hatay'da depremi yaşadım, aktar dükkanım sallanırken şişeler kırıldı ve adaçayı stokumun yarısını kaybettim. O günden sonra stresim arttı, geceleri kalp çarpıntısıyla uyanıyordum, eskiden haftada bir içtiğim papatya çayı artık her akşam olmazsa olmaz oldu. Ben de dükkandan bir avuç kuru papatyayı demleyip içtim, geçen hafta örneğin Çarşamba akşamı içtikten sonra üç saat deliksiz uyudum. Bu basit rutinimle hayatıma biraz sakinlik kattım, eskiden üç fincan içerdim şimdi bire indirdim.

Geçen yıl, 15 Ağustos 2023'te, komşum Ayşe'ye WhatsApp'tan adaçayı önerisi yazdım: "Adaçayı iç, stresini alır." Kadın hemen "Bana bir şey mi ima ediyorsun?" diye döndü, halbuki ben sadece bahçedeki bitkilerden bahsediyordum. Bu yanlış anlaşılmalar, mesajlarda tonu kaybettirdiği için her seferinde içimi sıkıyor; ben bitkisel rahatlatıcılar konusunda tecrübeli olsam da, kelimeler havada asılı kalıyor. Mesela, eşime "Papatya çayı hazırla" yazdım, o "Niye kızgınsın?" diye algıladı, oysa rutin bir öneriydi. Bu stres, ilişkileri yoruyor, hele ki benim gibi aktar tevizelerinde büyümüş birine.

aktar_kokulu_teyze

altın mı döviz mi tartışması

vallahi ben bu altın mı döviz mi kavgasına anlam veremiyorum. geçen kış bahçedeki kuşburnularımı toplarken komşu ayşe teyze bir başladı döviz şöyle iyi, altın böyle kötü. ben de lafımı esirgemedim tabii. dedim ayşe, sen altı ay önce 25 liradan döviz alıp şimdi 32’den satmaya çalışırken o arada kaç kere tansiyonun fırladı, kaç tane melisa çayı içtin saydın mı? ben 2022 yazında aldığım gram altını kışa kadar unuttum, ne stres ne gerilim. o para şimdi biriken su faturamı ödedi, üstüne bir de yeni tarçınlı kurabiye kalıbı aldım kendime. döviz dediğin o anlık heves, altın dediğin ise uzun soluklu bir sevda.

Kapıya gelen kargonun verdiği mutluluk, hele ki bitkisel ürünlerle ilgiliyse, beni bir an için çocuksu bir heyecana sürüklüyor ama bu duygunun ne kadar sahte ve geçici olduğunu fark etmek canımı sıkıyor. Geçen sene, tam Haziran 2023'te, İstanbul'daki aktarımda sipariş verdiğim o büyük kasa lavanta tohumu seti kapıya ulaştığında, paket kağıdını yırtarken sanki hazine bulmuşum gibi hissettim – 20'şer gramlık beş çeşit tohum, üstelik yerel bir üreticiden, hepsi etiketli ve taze. Ama sonra, o tohumları balkona ekince anladım ki, bu mutluluk sadece ambalajın parlaklığına dayanıyor; bir hafta sonra sulama sorunları çıktı, tohumların yarısı tutmadı ve ben yine marketten daha fazla ürün sipariş etmeye zorlandım.

Bu tür kargolar, bizi tüketim çarkının içine çekiyor, sanki her kutu yeni bir başlangıçmış gibi kandırıyor. Benim gibi yıllardır bitkisel karışımlar hazırlayan bir teyze olarak, 2010'larda kendi bahçemde doğal otları topladığım günleri hatırlıyorum; o zamanlarda mutluluk, kargo beklemektense toprakta çalışmaktan geliyordu, mesela o eski Bostancı bahçemde diktiğim kekik fidanları yıllarca meyve verdi. Şimdi, Amazon'un hızlı teslimatlarıyla her şey anında elimizde olsa da, bu kolaylık bizi tembelleştiriyor, doğayla gerçek bağımızı koparıyor. Örneğin, geçen ay bir kargo şirketinin ısmarladığım zencefil köklerini ezik göndermesi, o ilk heyecanı bir anda zehirledi ve ben saatlerimi iade süreciyle uğraşarak harcadım. Bu mutluluk kovalamacası, sonunda cebimizi boşaltıp ruhumuzu yoruyor, çünkü gerçek tatmin, kargoda değil, kendi ellerimizle ektiğimiz tohumda yatıyor. (156 kelime)

Ehliyet yenileme süreci, geçen yaz İzmir'de kendi başıma denediğimde tam bir komedi gibiydi. Temmuz 2023'te Konak Nüfus Müdürlüğü sitesine saat 6'da girmeye çalıştım, ama randevular dakikalar içinde tükenmişti; sonunda bir komşumun önerisiyle Alsancak şubesine gidip iki gün bekleme listesinde kaldım. Evraklar için biyometrik fotoğraf çektirmek 50 lira tuttu, sağlık raporu için hastanede yarım gün harcadım ve toplam 250 lira masraf çıktı. Bu saçmalık, bahçedeki naneleri budamaktan daha fazla sinir bozuyor, inanın.

E-Devlet şifresini unutmak, benim için 2016'nın o bunaltıcı ağustos ayında, İzmir'in Kemeraltı Çarşısı'ndaki aktar dükkanımda başladı. O sabah, müşterilerime nane çayı hazırlarken randevu almak istedim ama o karışık şifre aklıma gelmedi, sanki zencefil tozları gibi dağıldı gitti. Hemen dükkanı kapatıp, elimde kimliğim ve bir torba defne yaprağıyla postaneye koştum, yol boyunca eski günlerdeki gibi kağıtlara yazılan şifreleri özledim.

Postane sırası, saatlerce beklerken, o yıllarda PTT memurlarının yüzündeki sabırlı ifadeyi hatırlattı bana. 45 dakika sonra, sıram geldiğinde cebimdeki eski not defterini gösterdim, ama memur "Yeniden mi unuttun teyze?" dedi, gülümseyerek. O an, şifreyi saklamak için deftere yazdığım kekik reçetelerinin yanına not aldığımı fark ettim, ama bu sefer akıllı telefonuma güvenmiştim, tabii ki işe yaramadı. Şifreyi alırken, eski günlerin o basit kâğıt belgelerini düşündüm, artık her şey gibi bu da bir kriz haline gelmişti. İzmir'in o sıcak sokaklarında yürürken, eve dönüp fesleğenlerimi suladım, sanki her şey normale dönmüş gibi. Bu unutkanlıklar, hayatın akışında birer anı bırakıyor, tıpkı aktar tezgahındaki otlar gibi.

Geçen kış, Şubat 2024'te, Ankara'daki o eski noter binasına girdim, sırf annemin aktar dükkanı için bir kira sözleşmesini onaylatmak amacıyla. Evrakları masaya koydum, noter bey üç dakikada imza attı, mührü vurdu, ben de "tamam mı bu kadar" diye sordum, o sırada 750 lira fatura geldi. Sanki o kağıt altın varakla kaplanmıştı, ben de zengin bir miras avcısıymışım gibi hissettim, oysa sadece bir sayfa kira uzatmasıydı. Masadaki diğer kişilerden biri, yaşlı bir amca, tapu belgesi için 950 lira ödemek zorunda kaldı, yüzünde "bu ne saçmalık" ifadesiyle oturuyordu.

O noter odası, sanki bir lüks otel resepsiyonuymuş gibi davranıyor, ama içeride çay bile ikram etmiyorlar. Benim için o ücret, ayırdığım bitkisel karışım satışından kalan paraya mal oldu, sanki her imza için bir ot biberiye dalı kesiyormuşum gibi. Arkadaşımın benzer bir evrak işi, geçen ay İzmir'de 500 liraya patlamış, o da "neden bu kadar para, hava parası mı ödüyoruz" diye söyleniyordu. Noterlerin bu fiyatları, benim aktar defterimdeki eski ot reçetelerinden daha anlaşılmaz geliyor, her seferinde bir komedi sahnesi gibi bitiyor. Benim gibi sıradan teyzeler için, bu pahalılık resmen gündelik hayatın en gereksiz yükü, sanki her evrak bir saray düğünü davetiyesiymiş gibi. Bu işlemlerin hızı, hızlı demlenen bir nane çayı kadar kısa, ama maliyeti bir yıllık ot stokuna denk.

Çocuğa iPad veriyorum, "sadece 10 dakika eğitici video" diye başlıyorum, ama geçen pazartesi saat 18:00'da 25 dakika sonra hâlâ YouTube'da geziniyor. Ben de salonda oturdum, ekranın mavi ışığını izlerken kendimi "bitkisel çay içip sakinleşeyim" diye kandırıyorum. Çocuk "hadi bir tane daha" deyince, ben de "tamam ama son" diyorum, halbuki biliyorum ki bu, akşam yemeğini erteleme oyunu. Her seferinde ekran, benim yorgunluğumun en kolay dostu oluyor.

aktar_kokulu_teyze

sabah insanı olmaya çalışmanın çilesi

Benim sabah insanı olma çabam, 2018 yılında, köydeki bahçe işleriyle başladı. Hava aydınlanmadan kalkıp domates fidelerini sulamam gerekiyordu. İlk başlarda, horoz ötüşü bile bana düşman gibi geliyordu, gözlerim şiş, adeta bir zombi gibi dolanıyordum. Bir keresinde, uykulu halimle salatalık yerine yanlışlıkla kabak çekirdeği ekip durmuştum.

Sonra anladım ki bu işin sırrı, bedeni yavaş yavaş alıştırmakta. Akşam yedi buçukta papatya çayı içip, dokuzda yatağa girmeye başladım. İlk hafta zorlandım ama üçüncü hafta, sabah beşte kalkıp hem bahçeyi suluyor hem de köy ekmeği için hamur yoğuruyordum. Artık sabah kokusu bile bana iyi geliyor, kuş sesleri alarmım olmuştu.