En büyük hata bütçeyi hayalden yapıyoruz. İlk ay her şey plana uyuyor gibi görünüyor, üçüncü ay fark ediyorsun ki hiçbir şey doğru değilmiş. Bütçe yaparken gerçek rakamlardan başlamalısın — son üç ayın banka ekstresi, kredi kartı faturası, kira makbuzu, market harcamaları. Tahmin ve hayal değil, gerçekler.

Gelir tarafında da samimi ol. Eğer ayın ortasında freelance iş yapıyorsan, onu sabit gelir olarak yazma. Yazıyorsan, o paranın gelmeme ihtimalini de bütçeye yansıt. Banka hesabında on bin lira duruyor diye on bin lirayı harcanabilir saymak, işte orası tuzak. Birinde vergisi var, birinde beklenmedik masraf çıkabilir.

Bütçeyi kategorilere böl ama abartma. Ev kirasına, mutfağa, ulaşıma, sağlığa ayır. Ama "diğer" kategorisini çok geniş tutarsan, orada kaybolan para bulunur. Geçen sene Şubat'ta Bursa'ya gidişim unutmuştum, bütçeyi patlatmıştı. Şimdi "tatil ve seyahat" diye ayrı satır var.

Acil durum fonu olmadan bütçe yapmaya kalkışmak aptalca. Diş çıkışı, araba tamiri, telefon kırılması — bunlar kesin geliyor. Aylık harcamalarının en az yüzde 10'unu bu fonda biriktir. Varsa daha iyi, yoksa ilk kriz seni krediye götürür.

Subscriptionları kontrol et. Netflix, Spotify, spor salonu, dergi uygulaması... Her biri 30-50 lira görünüyor ama üç ayda 1.200 lira ediyor. Şubat'ta bir kez açıp bütün listeyi yaz, hangisini gerçekten kullanıyorsan tut, kalanını iptal et. Aylık 300 lira tasarruf = senelik 3.600 lira.

Bütçeyi yazılı tut. Kağıda yazmak, telefonunun not uygulamasına yazmaktan çok daha etkili. Şubat ortasında baktığında "Ah, ben buraya ne kadar ayırmıştım?" diye sorgulamaya başlarsın. Yazılı şeyler yalan söylemez.

Her ayın sonunda bütçeni gözden geçir. Ödediğin fatura, harcanan para ne kadar, tahminin ne kadar. Fark varsa, aya göre ayarla. İlk üç ay kaostur, dördüncü aydan itibaren gerçek rakamlar ortaya çıkar. Oradan sonrası kolay.