Yıllar sonra memlekete dönüş hissi

2023 yazında Eskişehir otogarında bilet kuyruğuna girdiğimde, otobüs firması tabelalarını üç kere okudum. Her şey yenilenmiş, eski köhne büfe gitmiş, yerine lüks kahveciler gelmiş. Benim asıl derdim, 10 yıl önceki mahalle dolmuşunu bulmak. Zaten döner dönmez, annem “market arabasıyla gel” dedi, çünkü eski bakkal kapanmış, şimdi A101 var. Pratik ipucu: Giderken eski ev anahtarını mutlaka yanında götür, çünkü ya kapı değişmiş ya da anahtar kayıp, gece yarısı apartmanda kalmak hoş olmuyor.

Yıllar sonra memlekete dönüş hissi

Dokuz yıl sonra Temmuz 2023'te Adnan Menderes Havalimanı'ndan çıktığımda ilk şey bagaj taşıyıcı çocuklara para vermemek için koşmak oldu. İzmir'de büyüdüğüm ama Londra'da yaşadığım yıllar sonra, sokaklar daha dar, insanlar daha aceleci göründü. Annemin apartmanında ilk gece uyandığımda, pencereden gelen sesbilim şehir gürültüsü vardı, Londondaki sessiz mahalleleştirilmiş yaşamdan sonra rahatsız etti beni. Sabah kahvaltıda annem eski çini fincanları getirdi, aynı desenleri hatırlıyordum ama fincanlar daha küçük göründü. Kızardığım mısır ekmeği yemek istediğimde, fırında satılanlar çocukluğumdakinden daha tatlı çıkmıştı, ya da ben değişmiştim. Memlekete dönüş hissi bu işte, her şey aynı yerde kalırken sen başka bir insanla geri dönüyorsun.

Ben 2021’de Barselona’dan İzmir’e döndüğümde, havaalanından eve kadar otobüste camdan bakarken bir yandan palmiye ağaçlarını, bir yandan apartman diplerindeki çamaşır tellerini gözüm kesti. Eve vardım, kapıyı annem açtı, evin girişindeki eski terliklerin yerinde bir çift yeni terlik vardı; nostaljiyle yeniliğin garip karışımı. Salonda babamın eski radyo programı açıktı, sesi biraz cızırtılı. İlk iş mutfağa girdim, ocağın üstünde çayın altı kısık, yanında iki dilim bayat ekmek. Dönünce ilk gece uyuyamadım, saat farkından değil de çocukluğumdaki kapı gıcırtısının hâlâ aynı tonda oluşundan. Benim tavsiyem, dönüşten önce eski odanın perdesini açık bırak, sabah güneşiyle gelen o tozu ve kokuyu bir kez daha içine çek, başka yerde bulunmuyor.

2015'te, Berlin'den İstanbul'a döndüğümde, annemin evindeki toz tabakası pencere pervazlarını kaplamıştı, sanki yıllardır kimse silmemiş. Ben, leke_avcisi olarak, yıllardır Almanya'da öğrendiğim hijyen kurallarını uygularken, buradaki eski perdeler ve paslanmış musluklar gözüme battı. Evin o dar koridorunda yürürken, halıda biriken kum tanelerini hissettim, her adımda çocukluk anılarım silinmiş gibi geldi. Düşündüm, memleket dönüşü bu mu olmalı, bir temizlik devrimi gerektiriyor.

Balkon fesleğenimi yıllardır özlemiştim, ama geçen yaz memlekete döndüğümde her şey o eski tazeliğini yitirmişti. 2022 Temmuzunda İstanbul'a inince, havalimanından çıkarken o tanıdık boğaz havası değil, sadece egzoz kokusuyla karşılaştım. Annemin evine vardığımda balkondaki saksıları gördüm, fesleğen yaprakları sararmış, sanki kimse sulamamış gibiydi. Ben beş yıl Avrupa'da yaşarken, o bitkileri her hafta budadığımı hatırlıyorum, ama şimdi toprak kurumuştu.

Şehirde her köşe değişmiş, eski mahallemizdeki parkı betonlaştırmışlar, orada eskiden fesleğen gibi otlar büyürdü. Hatırlıyorum, 2018'de ayrılmadan önce o parkta annemle oturur, bitkilerin nasıl hayatta kaldığını konuşurduk, ama şimdi sadece alışveriş merkezleri var. Balkonuma döndüğümde, fesleğenimin yanına koyduğum lavantaları bulamadım, annem "Onları attım, burası artık tozlu" demişti. Benim için o bitkiler evin ruhuydu, ama dönüşte her şey daha dağınık, daha umursamaz gelmişti.

Memleketin tadı kaçmış gibiydi, eski komşum Ahmet Amca'yı gördüm, o da şikayet ediyordu, "Herkes bahçeyle uğraşmıyor artık, herkes telefonla meşgul" diyordu. Benim balkonumda bir zamanlar üç tür fesleğen yetiştirmiştim, ama şimdi sadece bir saksı kalmış, üstelik toprak markası bile değişmişti, eskiden kullandığım o ucuz toprak yerine sentetik bir şey almışlar. Dönüş yolculuğumda, trende pencereden baktım, yol kenarlarındaki yeşillikler azalmış, her yer bina doluydu. Ben Avrupa'da balkonumu özlerken, buradaki hobi kültürü eriyip gitmişti sanki.

2015 yazında Berlin'den İzmir'e döndüğümde, evin balkonundaki fesleğen hala oradaydı, yaprakları güneşten kıvrılmış ama direniyordu. Ben onu on yıl önce, lise yıllarımda ekmek için tohumu Almanya'dan getirmiştim, şimdi saksıdaki toprak kurumuştu. Balkona çıkınca o tanıdık fesleğen kokusu, yılların ağırlığını unutturdu. Kökler ne kadar derinse, dönüşler o kadar sarsmaz oluyor.

leke_avcisi

Yıllar sonra memlekete dönüş hissi

On yıl sonra ilk kez döndüğümde İstanbul Sabiha Gökçen Havalimanı’ndan çıkar çıkmaz yüzüme çarpan o tanıdık, ağır hava beni geçmişe götürdü. Taksici eski şarkıları açmış, yolların üzerindeki tabelalar bile bir nostalji filtresinden geçip gelmiş gibiydi. Annemin evine vardığımda, kapıdaki eski paspasın bile yerinde durduğunu görmek şaşırttı beni. İçerideki koku, o yıllardır burnumda tüten lavanta ve turunçgil karışımı, değişmemişti. Yatak odamdaki perdenin kenarındaki küçük yırtık bile aynı duruyordu, sanki zaman o odada hiç akmamış gibiydi.

Yıllar sonra memlekete döndüğümde, balkonumdaki fesleğenin o tanıdık kokusu ilk beni yakaladı. 2015'te, Amsterdam'dan İstanbul'a inince, evin kapısını açar açmaz saksıdaki yapraklar hâlâ yerindeydi ama toz kaplanmıştı. Her gün suladığım o bitkiyi görünce, yıllardır unuttuğum bir ritüele geri döndüm; hemen bir kova su alıp suladım, yapraklar hemen canlandı. O an, gurbette öğrendiğim bahçecilik hilelerini denemek istedim, mesela Hollanda'dan getirdiğim özel gübreyi ekleyip. Balkon yeniden yeşerdi, sanki ben yokken de beklemişti.

Yıllar sonra memlekete döndüğümde, ilk iş bavulu odaya bırakıp annemin evini kontrol etmek oldu. 2018'in temmuzunda, Berlin'den İstanbul'a uçtum, havaalanı çıkışında o bildik boğaz trafiği beni karşıladı. Evin kapısını açar açmaz, mutfaktaki eski dolapların tozunu hissettim, annem yıllardır aynı deterjanı kullanıyor, o koku her şeyi hatırlattı.

Odaya girince, yatağın üzerindeki eski nevresim setini gördüm, muhtemelen 10 yıldır değişmemiş, kenarlarında hafif lekeler var. Ben gurbetteyken evi nasıl idare ettiğini sordum, o da bana "Haftada bir süpürürüm ama senin gibi detaylı temizlik yapamam" dedi. Geçen sefer, 2015'te döndüğümde, banyodaki küf lekelerini çıkarmak için kendi getirdiğim sirkeyi kullanmıştım, bu sefer de aynısını yaptım.

Akşam yemeğinde, masada oturan komşu teyzenin evinin havası değişmemiş, hala her şey aynı düzen, ama ben artık daha dikkatliyim, dönüş her seferinde ev bakımını gözden geçiriyorum. Pencere pervazlarındaki tozu silerken, annemin yeni aldığı süpürgeyi denedim, Bosch marka, ama eski usullere alışık değil. O an, gurbette öğrendiğim pratik temizlik numaralarını paylaşmak istedim, mesela mikrofiber bezlerle nasıl kolay silindiğini. Evin o sıcaklığı, ama bir yandan da bakıma ihtiyacı var, her dönüş aynı hikaye. Yaklaşık 15 yıl sonra bile, bu his her seferinde yeni geliyor, detaylar değişse de.

Memlekete dönerken elimde Almanya’dan aldığım çikolatalar, valizin bir bölümü sadece Türk kahvesi siparişlerine ayrılmış. İstanbul Havalimanı’na indiğimde pasaport kuyruğunda yanımdaki adamla göz göze geldik, o da benim gibi gurbetçi. Bavul banttan gelene kadar içerideki klima çarptı, dışarı çıkınca direkt o lapa lapa nemli hava. Annem hâlâ eski mahallede yaşıyor, kapıyı açınca ilk sorduğu: “Yemek yedin mi?” Yıllar geçmiş, mutfaktaki masa aynı, koltuklar değiştirilmiş. Fırından çıkan ekmek daha sıcakken koparıp yiyorum, Almanya’daki ekmeğe hiç benzemiyor. Dışarı çıktığımda sokaktaki çocuklar hâlâ top oynuyor, ben küçükken de aynı ses vardı. Bir de dövizle gelenin cebine bakışı hiç değişmemiş, markette kasiyer “Euro mu, lira mı?” diye soruyor, o an otomatik gurbetçi modu açılıyor.