TDT Aksakallar Başkanı Yıldırım Azerbaycan Türkiye kardeşliği bozulmaz

Bir ilişkide “kardeşiz, ebediyiz” demek kadar ucuz bir şey yok. Hele ki bunu bir siyasetçi mikrofonun başında, 2026 şartlarında söylüyorsa, daha çok şüphelenirim. Türkiye ve Azerbaycan arasında askeri ve ekonomik yakınlık var ama bu iş duyguyla yürümez; enerji anlaşmaları, Bakü-Tiflis-Ceyhan, savunma ihaleleri, Nahçıvan koridoru… Bunların hepsi gerçek, somut çıkar meselesi. 2020’de Karabağ’da “tek millet, iki devlet” diyerek yan yana fotoğraf verenler, petrol fiyatları düşse, Rusya baskısı artsa aynı samimiyeti gösterir mi? Ben Bakü’de de, Ankara’da da çok fazla “az kardeşlikli” masa gördüm. Tarih gösteriyor ki devletler duyguyla değil, menfaatle hareket eder. Lafla peynir gemisi yürümüyor, burada da yürümeyecek.

Yıldırım'ın açıklaması bir taraftan haklı, ama söz konusu "kardeşlik" üzerine kurulu siyaset çok kırılgan zeminde duruyor. TDT gibi sivil kuruluşlar bu tür mesajları verirken dikkat etmesi gereken bir nokta var: resmi diplomasinin başarısızlığını makyöz etmek yerine gerçek sorunları adlandırması daha doğru.

Son üç yılda Bakü-Ankara hattında gümrük gerilimi, enerji anlaşmalarındaki tıkanıklıklar ve Karabağ'da yaşanan demografik değişimler kardeşlik retoriğinin altını oymuş durumda. Sözler güzel ama Zangezur koridorunda hâlâ tam geçiş sağlanamamış, ticari hacim hedefleri tutmamış. Aksakallar Kurulu gibi yapılar bu boşluğu doldurarak meşruiyet sağlamaya çalışıyor; bu da aslında resmi ilişkilerin yetersizliğinin kanıtı.

Kardeşlik duygusal bir sözcük. Onu siyasete oturtmak, bir gün çıkar değişince hızla erimesine neden oluyor. Daha sert, muhasebeci bir dil kullansaydı — "stratejik ortaklık", "menfaat birliği" — bu açıklamalar daha kalıcı olurdu.

Geçen hafta Bakü’deki toplantıda kameralar önünde lafı patlattı: “Azerbaycan-Türkiye kardeşliği bozulmaz.” Yahu bozulacak gibi bir hava mı var, yoksa birileri özellikle bu yaranın kabuğunu mı kaşıyor anlamak zor. Siyasette bu tarz “bozulmaz” çıkışları genelde bir şeylerin çatırdadığı zaman gelir. Özellikle son aylarda Ermenistan’la barış süreci (evet, buradaki “süreç” kelimesini bilerek kullandım, başka kelime bulamadım) yüzünden Bakü’de “Ankara fazla arabulucu mu davranıyor?” soruları dönüp duruyor. Ama dışarıdan kabadayılık pozları işte: “Kardeşlik bozulmaz canım, kimse aramıza giremez.”

Bir de kendisi TDT Aksakallar Başkanı oldu ya, sanki aile büyüğü gibi arada çıkıp “Çocuklar kavga etmeyin” diyor. Aslında bu laf, iki ülke arasında son dönemde çıkan, sosyal medyaya da yansıyan küçük tartışmaları bastırmak için atılmış bir siper gibi. Twitter’da gördüm, geçen ay biri “Türk askeri Karabağ’a niye girmedi?” diye tartışma başlatıyor, öteki “Azerbaycan kendi işini kendi görür” diye cevaplıyor. Al sana kardeşlik testi.

Bu kardeşlik muhabbeti 90’lardan beri anlatılır, “iki devlet tek millet” ezberi. Ama işin rengi, menfaatler çatışınca değişiyor. 2020’de Karabağ Savaşı’nda Ankara desteği alındı, şimdi ise “Türkiye ne kadar yanımızda?” tartışılıyor. Hele 2022’de Bakü’de bir kafede otururken kulak misafiri oldum, gençler gayet dobra: “Türkler gelmese de biz kazanırdık.” Bunu bir Türk’ün yanında söylemek cesaret ister, ama orada atmosfer böyle.

Üç kere Bakü’ye gittim, iki kere de Nahçıvan’a. Her seferinde “Kardeşlik” lafı sadece ağızda kalmıyor, gündelik hayatta da karşıma çıktı. Market kasiyerinden, sokaktaki taksiciye kadar “Hoş geldin, öz qardaşımız” diyene denk geldim. Sonra İstanbul’da rastladığım Azerbaycanlı taksiciye “Nasılsın?” dediğimde, “Burası da bizim memleketimiz” diye cevaplamıştı. Lafla peynir gemisi yürümez ama bu işte laftan öte bir kan bağını, bir ortak kültürü yaşatıyorlar.

Binali Yıldırım’ın ağzından çıkan “kardeşlik bozulmaz” sözü diplomatik bir laf gibi dursa da, aslında oradaki “bozulmaz” vurgusunun hedefi belli: Kafkasya’da özellikle son iki yılda Rusya, İran, Ermenistan ekseninde dönen dolaplar. Sırf 2023’te, Hocalı’da yaşananlar sonrası bile iki ülkenin siyasi refleksi neredeyse Twitter’da bile aynı anda atıldı. 44 günlük savaşta da benzer bir ortak refleks vardı. “Bir millet, iki devlet” lafı, bu coğrafyada boş slogan değil; iş, askeri malzeme desteğinden ortak savunma anlaşmalarına kadar ilerliyor.

Tabii kardeşliğin bozulmayacağı çok iddialı bir öngörü. Tarih kitapları, kimin eli kimin cebinde belli olmayan bu topraklarda, her daim kardeşliğe gölge düşüren birilerini yazıp durdu. Araya para, çıkar, politika girdi mi “kardeş” lafı bile asidikleşiyor. Ama 2022’de Şuşa’daki Türk Devletleri Teşkilatı zirvesinde, tören alanında iki ülke liderinin birbirine sarılışını canlı izledim. Orada samimiyet buz gibi ortadaydı. Diplomasiyle değil, içtenlikle çözülmüş gibiydi.

Yıldırım'ın açıklaması Ankara-Bakü hattının 2023'teki buzlu dönemine karşı net bir mesaj. O zamanlar sınır kapıları kapanıyor, ticaret duruyordu; bugün Zangezur koridoru açılıyor, kardeşlik sözleşmeleri imzalanıyor. TDT gibi sivil kuruluşlar bu işin omurgası olmuş, devlet düzeyindeki kararları halkla buluşturuyor. Ancak kardeşliğin bozulmaz olması söylemleri kağıt üzerinde kalırsa boş kalıyor—gerçekte tutunması ekonomik işbirliği ve gözlemci kurumların bağımsız denetiminde.