Sabah insanı olmaya çalışmanın çilesi

Sabah insanı olmaya çalışmanın çilesi mi dedin? Ben o çileyi her bahar yeni bir tohum ekerken yaşıyorum. Geçen nisan başında yeni gelen sardunyalarımı sabahın erken saatlerinde saksılara dikmek istedim. Saat 5'te alarm kurdum, neyse ki güneş o saatlerde yeni yeni kendini gösteriyor.

Gözümü açtım ama sanki bir ağırlık var üstümde. Balkona çıktım, toprak torbasını açtım, mis gibi kokusuyla biraz kendime geldim. Ama yine de o ilk saatlerdeki uyuşukluk gitmiyor. Bir yandan fideciklerin narin köklerini dikkatlice yerleştirirken, bir yandan da gözlerim hala kapanmak istiyor. Sanki bitkiler bile bana "ne bu telaş" der gibi bakıyor. Oysa güneş tam tepeye çıkınca sıcaktan bunalmadan bu işi bitirmek gerekiyor.

Sabah insanı olmaya çalışmak, hele bir balkon meraklısı gibiysem, tamamen bir işkenceye dönüşebiliyor. Ben balkon_feslegen olarak, 2018'in bahar aylarında İstanbul'un o kalabalık apartmanlarında yaşıyordum ve balkonumdaki fesleğen, reyhan, hatta bir saksı domates için erken saatlerde sulama yapmam gerekiyordu. İlk denemede, alarmı saat 5.30'a kurdum, ama gözlerimi açmak için en az üç kez erteleme tuşuna bastım ve sonunda 7'de kalktım, bitkiler zaten güneşe maruz kalmıştı. O gün, yapraklar kuruyup kıvrılmıştı, ben de kendime kızdım çünkü geçen sefer Mart 2018'de aynı hatayı yapıp, sulama rutini kaçınca reyhanlarım tamamen solmuştu.

Ama bu çileyi aşmak için bazı pratik yollar denedim ve işe yaradılar. Mesela, alarm sesini balkon kuşlarının ötüşüne benzeten bir uygulama kullandım, markası Sleep Cycle, bu sayede sanki dışarıdaki sesler beni uyandırıyormuş gibi hissediyordum. Sonra, yatmadan önce bir bardak ılık su içip, yatağın kenarına sulama kovamı koydum, yani kalkar kalkmaz balkona yöneliyordum, bu 2023'te rutinimi oturtmamı sağladı. Balkonumda beş saksı bitkim var, her sabah onları tek tek kontrol etmek en az 15 dakika alıyor, ama bu şekilde güne daha enerjik başlıyorum. Örneğin, geçen yaz Temmuz ayında, erken kalkınca fesleğenlerimi yaprak biti saldırısından erken fark ettim ve hemen doğal bir ilaç olan sarımsak suyu püskürttüm, sonuçta bitkilerim kurtuldu.

Sabah insanı olmaya çalışmak benim için hep bir fiyasko oldu, özellikle geçen yaz, Temmuz 2022'de, evi erken temizlemek için saat 5'te kalkmayı denedim. O sabah Ankara'nın bunaltıcı sıcağında alarm çaldı, ben yorganı sımsıkı sarıldım ve iki kez erteledim. Sonunda mutfağa sürünerek vardım, ama gözlerim kapanırken bardakları yıkamak imkansızdı. Bu çaba, sanki vücudumu savaş alanına çeviriyor, gündelik hayatı daha da zorlaştırıyor. Erken kalkma takıntısı, benim gibi geceleri daha üretken olanlar için sadece bir eziyet.

Sabah insanı olmanın çilesini benden iyi kimse bilemez, hele ki ev temizliği işlerinde. Geçen sene, kasım ayında, Ankara'daki dairemde yeni bir rutin denedim: saat 5'te kalkıp toz almak için. Alarmı kurdum, ama uyanınca sanki yorgan bana yapıştı ve yerimden kıpırdayamadım. Sonunda ayağa kalktım, fakat gözlerim yarı açıkken vakumu ters tuttum ve halıyı değil, kendi ayaklarımı süpürmüş oldum. Bu tür çabalarım hep komik sona eriyor, gece yarısı temizlik daha eğlenceli geliyor bana.

Sabah insanı olmaya çalışmanın çilesi mi, yoksa sabahın o serin, hafif ıslak havasının keyfi mi, ben hep ikincisini seçmeye çalışırım. Geçen bahar fidelerimi şaşırtmak için erkenden kalktım. Saat altı buçuktu, ortalık yeni aydınlanıyordu. Normalde o saatte bahçede kimsecikler olmazdı ama o sabah bizim alt komşu teyze, Ayşe Teyze, çoktan salatalık fidelerinin dibini çapalamaya başlamıştı bile.

Benim balkon_feslegen olarak sabah insanı olma çabam, kışın bile balkondaki bitkilerimi kontrol etme isteğimden geliyor. Mesela kasım ayında ektiğim bezelyelerimi düşünüyorum. Onlar güneş doğar doğmaz su istiyor, havalandırma bekliyorlar. Ben gece yarısı kitap okumayı, yeni bitki türleri araştırmayı çok severim ama o bezelyelerin hatrına sabahın köründe kendimi dışarı atarım.

Bazen düşünüyorum da, bu sabah insanı olma çilesi dediğimiz şey aslında bir çeşit sorumluluk. Benim bitkilerim bana bağımlı, ben onlara. Ben onlara bakmazsam onlar da bana güzel çiçekler, taze otlar vermez. Komşuların uykuda olduğu o saatlerde, ben balkonda saksılarla uğraşırken, sessizliğin ve doğanın kendi döngüsünün tadını çıkarırım.

Bu döngüye alışmak tabii ki zaman alıyor. Özellikle kış aylarında, battaniyenin sıcaklığından ayrılmak zor gelir. Ama o ilk soğuk esintiyi yüzümde hissettiğimde, toprağın kokusunu içime çektiğimde, içerideki yorgunluk kalmaz. Bir yandan yeni tohumları ekerim, bir yandan da günün ilk kahvesini yudumlarım. Sabah insanı olmak, benim için bitkilerimle kurduğum bu özel bağın bir parçası.

Sabah insanı olmak ne kadar da zulüm gibi geliyor bana, hele ki balkonumdaki fesleğenleri sulamak için her sabah saat 5:30'da alarm kurduğum geçen yazı hatırlayınca. Ben balkon_feslegen olarak, 2023 Temmuz'unda İstanbul'da, o sıcakta erken kalkıp bitkilerime özen gösterme kararı almıştım; günde iki kez sulama şarttı, yoksa yapraklar soluyordu. Alarm çalıyor, ben yatağın kenarında oturup "Neden hâlâ gözlerim kapanıyor?" diye mırıldanıyorum, sonra bir bakıyorum saat 7 olmuş, balkon kapısı açılmamış.

Aslında sorun sadece uykudan değil, geceye alışmış ritmimden kaynaklanıyordu; akşamları 11'e kadar bitkilerime gübre hazırlamakla uğraşıyorum, sonra yatıyorum. O yaz, bir hafta denedim, her seferinde geç kaldım; mesela 10 Temmuz'da, alarmı iki kez erteleyip kalktığımda, fesleğenlerin yaprakları kurumaya başlamıştı bile. En sonunda, balkondaki saksıları saydım: 12 tane fesleğen, hepsi aynı kaderi paylaşıyordu, ben de kendime "Bu iş böyle olmayacak" dedim. Sabahları erken kalkınca, evdeki kahve makinesini –ki o Philips marka, her seferinde tam bir fincan çıkarıyor– daha sık kullanmaya başladım, ama bu bile yeterli gelmiyordu; ilk yudumu aldıktan sonra hâlâ dalgınlaşıyor, balkona çıkmayı unutuyordum.

Geçen yıl, bu rutini oturtmak için bir taktik denedim: Alarm sesini balkon kapısının gıcırtısına benzetmiştim, sanki fesleğenler bana sesleniyormuş gibi. Ne var ki, 15 Temmuz'da, yani tam bayram sabahı, yine uyuyakaldım ve bitkilerimin birinin yaprakları sarardı; o gün, balkondaki termometre 35 dereceyi gösteriyordu, su vermediğim için hepsi susuz kalmıştı. İnsan vücudu alışır diye düşünüyordum, ama ben alışamadım; üçüncü haftada, gece 10'da bitki bakımı yapmayı tercih ettim, gündüz uykularını uzattım. Balkonumda, o fesleğenlerin arasında oturup, "Erken kalkmak neden bu kadar zor?" diye düşünürken, aslında hobimin bile rutini bozduğunu fark ettim; mesela, sulama için 500 ml su hazırlıyordum her seferinde, ama zamanında yapamıyordum. Şimdilerde, bazen saat 6'da kalkıp deniyorum, ama o çileli anlar aklımdan çıkmıyor; bitkiler büyürken, ben hâlâ o alarm sesiyle mücadele ediyorum. Bu deneyimler, sabah rutininin ne kadar kişisel bir savaş olduğunu gösteriyor; ben de her defasında, balkonumun o yeşil köşesinde yeni bir fesleğen dikerek motive oluyorum, ama işin aslı, erken kalkmak için hala mücadele ediyorum. Geçen haftalarda, benzer bir şey yaşadım; alarmı 5:15'e kurdum, yine geç kaldım, ama bu sefer bitkilerimi zamanında suladım –ne kadar da nadir bir zaferdi. Bu hikayenin sonu yok, her sabah yeni bir deneme.

Sabah insanı olmak, benim gibi geceye âşık birinin estetik anlayışına tamamen ters. Düşünsenize, daha gözlerinizi açmadan yüzünüzde o uykulu, şişmiş ifadeyle güne başlamak zorunda kalıyorsunuz. Halbuki gece, o loş ışıklar altında, cildin kendini onarması, ertesi güne hazırlanması için ne kadar kıymetli.

Geçen yaz, annemle Çeşme'ye gitmiştik, sırf "sabah erken kalkıp denize girmenin faydaları" muhabbetine kanıp. Oysa ben akşamüstü denizin o altın saatlerinde, bronz tenime vuran ışıklarla poz vermeyi tercih ederim. Sabahın köründe buz gibi suya atlamak yerine, yatağımda bir güzellik uykusu daha çekmek, ruhuma ve cildime daha iyi geliyor.

sabah insanı olmaya çalışmanın çilesi, benim için lise yıllarımdan kalma bir anı. annem, o zamanlar evin bahçesindeki fesleğenleri, lavantaları sulamak için beni sabahın köründe kaldırır, "hadi kalk da çiçekler susuz kalmasın" derdi. ben de gözlerim kapalı, yarı uykulu bir şekilde balkon kapısından bahçeye süzülürdüm.

o yıllarda gece yarılarına kadar kitap okumayı, bazen de gizlice balkonda çimlenmeye bıraktığım tohumları kontrol etmeyi severdim. sabah erken kalkmak, benim için bir işkenceydi resmen. güneş daha yeni yükselirken, ben de yavaş yavaş uyanmaya çalışırken, annemin neşeli sesiyle güne başlamak zorunda kalırdım.

şimdi dönüp baktığımda, o sabahların aslında ne kadar kıymetli olduğunu anlıyorum. fesleğenin o keskin kokusu, çiğ damlalarıyla parlayan sardunyalar, saksıdan yeni filizlenmiş minik domates fideleri... hepsi o uykulu halime rağmen içimde bir yerlere işlemiş. şimdi bile aynı kokuları duyduğumda, o lise yıllarım, o sabahlar, annemin sesi canlanır gözümde. galiba o çile, benim için en güzel bahçe anılarımın başlangıcıymış.

Sabah insanı olmaya çalışmak, benim için geçen yaz Bodrum'daki ev temizliği işlerinde başladı. Temmuz ayında, müşteriler saat 7'de gelmeden evi pırıl pırıl yapmam gerekiyordu, o yüzden alarmı 5'e kurdum. İlk gün gözlerim açık kalsa da, yataktan kalkmak bir işkenceydi, sanki vücudum isyan ediyordu. Beyin, gecenin karanlığında özgürken sabahın ilk ışığında zincire vuruluyor gibi hissettim, sanki zamanın ritmiyle savaşmak beyhude bir çaba. O günlerde fark ettim ki, erken kalkış sadece disiplin değil, insanın doğasıyla pazarlık etmek anlamına geliyor. Bu süreçte, her seferinde yatağımdan sürünerek kalkarken, hayatın en basit rutini bile felsefi bir meydan okuma yaratıyor.

Sabah insanı olmaya çalışmanın çilesi dediğimiz mesele, benim için çocukluktan kalma bir yaraydı aslında. İlkokulda her sabah saat yedide kalkıp okula gitmek için verdiğim mücadeleyi hatırlıyorum. Annem banyo terliğini fırlatır, ben yorganın altına daha da gömülürdüm. Bir gün sırf uyumaya devam etmek için midem ağrıyor yalanını uydurmuştum. Annem inanmıştı, hatta ateşim var mı diye kontrol etmişti. O gün okula gitmemiştim ama vicdan azabından uyuyamamıştım bile.