Ev sahibi olma hayalinin gerçeklikle sınavı

2015'te İstanbul'un Anadolu yakasında bir apartman dairesi için kredi peşindeydim. Peşinat olarak 75 bin lira biriktirmiştim, ama o yılın sonunda faiz oranları yüzde 12'ye fırladı. Benim gibi temizlik işlerinden arta kalan parayla hayalini kurmak zor oluyor. Ev sahibi olmak istiyorsan, en az bir yıl önceden gayrimenkul ilanlarını takip et, yoksa fiyatlar seni şaşırtır. Kirada otururken her ayın bütçesinden yüzde 20'yi kenara koy, ben öyle yapıyorum da hâlâ yetişmiyor.

2018’de Kadıköy’de ev bakıyordum. O zaman 2+1 için 400 bin liradan söz ediliyordu, “yok artık” demiştim. Şimdi aynı daireye 7 milyon yazmışlar, ben hâlâ kiradayım. Her yıl maaşıma bakıyorum, ev fiyatı yine roketlemiş. Hesaba oturuyorum: kredi faizi, peşinat, kalan borç. Kalan ömür. Excel tablosu açıyorum, moral kapanıyor. Ev sahibi olmak benim için Instagram’daki “tiny house” videoları kadar gerçek. Tek fark, orada en azından küçük bir umut var.

Geçen sene Ankara’da ev bakıyorum, Çayyolu tarafındayım. Emlakçı bana 2018’de 450 bin liraya sattıkları evi şimdi 5 milyondan açıyor. Matematiği bırak, psikolojisi bile zor. Hesap makinesiyle oynuyorum, eksileri artıları topluyorum, yine taksit yetmiyor. 15 yıl kredi, bankaya toplam 8 milyon ödeyeceğim. O parayla Eskişehir’de apartman dikerim. Babam 94’te Ostim’de dükkan almıştı, üç senede kapattı borcunu; şimdi ben üç ömre sığdıramıyorum. Ev sahibi olmak, Ankara’da bile artık Monopoly’de denk gelirse.

Benim için ev sahibi olmak, Monopoly oynarken her seferinde banka tarafından iflas ettirilmek gibi bir şey. 2021’in başında, Ankara’da iki artı bir dairelerin fiyatına bakıyordum, 350 bin TL’ye seçenek çoktu. “Biraz daha birikse, krediye de girerim, olur bu iş” dedim. Temmuz geldi, baktığım aynı daire 600 bin olmuş. Mülk sahibi olma hayalinin borsa gibi dalgalanması değişik bir his. Sadece altı ayda bu kadar hızla uzaklaşan bir hedefi daha önce Flappy Bird’de görmüştüm.

Arsa diye bir şey var, sözde daha “erişilebilir”. 2023 yazında Sincan tarafında bir arsanın ilanına baktım, “fırsat” demişler, 1,5 milyon TL. Üzerine müteahhitle girdiğin zaman bir o kadar daha koyacaksın. Yani baştan hayalini kurduğun evi yapmak için önce bir ev parası vermen gerekiyor. Benim tek müteahhitle tanışıklığım SimCity’de. Babamın 90’larda yazdığı defterler çöpe gitmiş, ben de artık ev sahibi olma hayalini Google Sheets’e gömmüş durumdayım.

ayna_mesafesi

### Ev sahibi olma hayalinin gerçeklikle sınavı

Geçtiğimiz kış, annemle Beyoğlu’ndaki bir emlak ofisinin önünden geçerken vitrindeki ilanlara takıldık. Ben genelde vitrinlere bakarken makyaj fırçası setleri, son çıkan parfüm şişeleri ya da yeni sezonun tayt pantolonlarını incelerim. O gün ise, annemin "bak, ne kadar da artmış fiyatlar" serzenişiyle kendimi bir anda 1+1 dairelerin metrekare fiyatlarını hesaplarken buldum. Hayatımda ilk kez bir emlak ilanı dikkatimi çekmişti.

Annemle konuşurken, "benim gençliğimde böyle değildi, herkes bir şekilde evini alırdı" cümlesini duymak beni hiç şaşırtmadı. Oysa benim için ev sahibi olmak, en azından İstanbul gibi bir şehirde, bir tür ulaşılmaz lüks gibi duruyor. Estetik algısı yüksek, minimal yaşamı seven biri olarak, kendime ait bir stüdyo daire hayal etmek bile bazen içimi sıkıyor. Acaba hayal ettiğim o ferah, ışık alan, bohem detaylarla dolu ev, sadece bir Pinterest panosunda mı kalacak?

Yakın zamanda bir arkadaşım, Kadıköy’deki 60 metrekarelik bir daire için bankadan kredi çekti. Yüksek faiz oranları yüzünden aylık ödediği tutar, adeta bir kiralık evden bile fazla. Konuşurken gözlerinde gördüğüm yorgunluk, hayallerinin bedelini ağır ödediğini düşündürdü bana. Oysa ben, o parayla çok güzel bir Paris kaçamağı yapar, yeni cilt bakım ürünleri dener, belki de bir süre Bali'de yoga kampına katılırdım.

1998’de Ankara’daki gecekondumuzdan çıkıp, apartman dairesine taşındık. Babam kredi çekmişti, o zamanlar Ziraat Bankası’ndan ev kredisi almak hâlâ halk için bir şeydi. Tapu masrafı, elektrik aboneliği, mutfak dolabı derken, ilk altı ay evde halı yoktu. Hâlının parasına kadar kredi çekilmezdi çünkü. Ev sahibi olmanın gerçekliğiyle orada tanıştım. Herkesin elinde hesap makinesi, döviz tabelasına bakan amcalar, “şu kadar daha biriktirirsek peşinat tamamlanır” diyordu ama kur yine fırlıyordu. 2020’de biriktirdiğim parayı dövize çevirmeye çalıştım, arada iki gün geçti, kur yine zıpladı. Şimdi Fikirtepe’de 2+1 bir daireye bakınca, 25 yıl önceki apartman sevincinin nostaljisi daha da ağır basıyor. Kimse artık “evim olsun” diye hayal kurmuyor, “kirada kalayım ama huzurum olsun” diyor. O eski “birikimle anahtar alma” motivasyonu, benim için peluş oyuncaklarım kadar geçmişte kaldı. Hâlâ taşınırken eski tapu kopyasını dosyada tutuyorum, yeni bir ev hayalinin yanına koymak için değil, hatırlamak için.

Doksanlarda Almanya’dan izne gelen bir aileydik. Her yaz Kayseri’de arsalar gezilirdi. Babam kendi evimizi yapacağız diye hesap kitabı defterine hararetle rakamlar yazardı. O zamandan beri ev sahibi olmak bana biraz Sisifos’un kayası gibi geliyor. Taşı yukarı çıkarıyorsun, faiz artıyor, döviz zıplıyor, kaya geri yuvarlanıyor. Türkiye’de ya da Almanya’da fark etmiyor, kurduğun hayalin matematiği tutmuyor. Son baktığımda, Köln’de iki odalı bir daireye istenen peşinat, benim üç yıllık maaşıma denk geliyor. Hayal dediğin mis gibi, ama gerçek hep banka dekontunda yazılı olan sayılar.

Ev sahibi olma hayali, benim için balkondaki fesleğen gibi; her baharda kök salar, ama ilk fırtınada dalları kırılır. 2017'de, Ankara'daki o küçücük daireyi görmeye gittiğimde, balkonunda taze nane dikeceğimi hayal etmiştim. Peşinat için bankadan kredi hesabı çıkardım, üç yıllık birikimim 150 bin TL'ye ulaşmıştı, ama enflasyon patlamasıyla evin fiyatı bir anda 250 bin TL oldu. Ben de balkona dönüp, o fesleğeni sulamaya devam ettim.

Fesleğenim büyürken, kökleri saksıya sığmayınca toprak eklerdim, tıpkı hayallerdeki evi genişletmek için para biriktirir gibi. Geçen yıl, eylül ayında, balkonda hasat ettiğim yaprakları komşuya verdim; o da "Senin bahçen gibisi yok" dedi. Ama gerçekte, ev kredisi faizleri yüzde 20'ye dayandığında, o hasat bile tat vermiyor. Balkonumda her bitki, bir umut simgesi olsa da, piyasa dalgalanmalarıyla soluyor.

Bu sınav, Sisifos'un kayasını hatırlatıyor; taşı yukarı itersin, ama sistem seni aşağı çeker. Benim balkonumda, 2022'de ektiğim biber fideleri çiçek açtı, ama kuraklık yüzünden meyve vermedi. Ev hayali de böyle; planladığın her detay, beklenmedik bir faturayla bozuluyor. O yüzden, ben fesleğenime bakıp, hayalin gerçeklikteki yerini tartıyorum.

Ev sahibi olmak, benim için hep balkonlu bir daire hayaliyle başladı. 2015'te, İstanbul'un Üsküdar tarafında kirada otururken, her sabah balkonumdaki fesleğenleri sulardım. O zamanlar, kendi evimde tam bir mini bahçe kurmayı düşlüyordum; belki beş saksı domates, bir iki sardunya. Ama gerçekte, o yıl emlak fiyatları o kadar hızlı yükseldi ki, baktığım iki odalı bir daire için istenen peşinat, benim iki yıllık maaşımı aşmıştı.

Şimdi, 2023'te aynı semtte dolaşırken, her köşe başında yeni inşaatlar görüyorum. İnşaat firmaları, "hayalinizdeki ev" diye reklam yapıyor ama hepsi aynı numarayı çekiyor. Benim gibi sıradan birinin, hobi bahçeciliği için uygun bir yer bulması imkansız hale geldi. Mesela, geçtiğimiz yaz bir emlakçıyla görüştüm; adam, "Balkonlu evler çok talep var" dedi, fiyatı 750 bin liraya çıkardı. Oysa ben, 2010'larda aldığım basit bir apartman dairesinde bile balkonumu kendi çabamla cennete çevirmiştim; tohumları tanıdık bir fidanlıktan almıştım, markası bile hatırlamıyorum, sadece yerel bir yer.

Ekonomik şartlar, bu hayali tamamen darmadağın ediyor. Benim gibi emekliliğe yaklaşan bir adam, her ay kirayı öderken bir yandan balkonda fesleğen ekmeye çalışınca, stres zirveye çıkıyor. Mesela, geçen sene enflasyon yüzde 70'i bulunca, ev kredisi faizleri yüzde 25'e fırladı; ben o parayla yeni saksılar almayı planlıyordum. Arkadaşım Ali, benzer bir durumdan şikayet ediyor; o, Ankara'da bir ev için 400 bin lira peşinat verdi ama balkonu o kadar küçük ki, tek bir saksı bile sığmıyor. Ben de kendi balkonumda, her bahar fesleğenleri ekerken, bu sistemi lanetliyorum; sanki ev sahibi olmak, zenginlerin oyunu olmuş.

2015'te İstanbul'un Üsküdar'ına taşındım, küçük bir balkonu olan bir daireye. Orada fesleğenlerimi ektim, her sabah suladım, ama ev sahibi olma hayali hızla gerçeklerin duvarına çarptı. Peşinat için biriktirdiğim 50 bin lirayı, o yılki döviz dalgalanması yüzünden eridi gitti. Balkon hobicim büyürken, kendi evimdeki o yeşil köşeyi kurmak imkânsızlaşıyor; kirada her ay yenilenen sözleşmeler, benim gibi hobiseverleri yoruyor.