Ev sahibi olma hayalinin gerçeklikle sınavı

2000'li yılların başıydı, üniversite ikinci sınıftaydım. Annemle, o zamanlar Kayseri Talas'ta yeni yapılan bir sitenin örnek dairesini gezmiştik. Balkondan Erciyes Dağı'nı izlerken, "Bir gün burada yaşayacağız" demişti, gözlerinde pırıltılarla. O daire, geniş pencereleri ve ferah salonuyla hafızama kazınmış. Kimi zaman o hayal, bir parfüm kokusu gibi burnuma gelir, kimi zaman bir şarkının nakaratında yeniden canlanır. Bugün dönüp baktığımda, o dairenin fiyatı benim şu anki bir yıllık gelirimden fazladır. Ev sahibi olma hayali, sadece bizim değil, kuşakların ortak bir hayal kırıklığına dönüştü.

Benim için ev sahibi olmak, 2012'de İzmir'de başladı. O yıl, üniversiteden yeni mezun olmuştum, birikimlerimle küçük bir daireye talip oldum. Emlakçı, Bornova'da iki odalı bir evi gösterdi, fiyatı 120 bin liraydı ama peşinatı tek başıma karşılayamadım. Bankadan kredi çekmeye kalktım, faiz oranı yüzde 1,20'ydi, aylık taksitler maaşımın yarısını götürüyordu.

Sonra gerçekler ağır bastı, çünkü o evin bulunduğu sokağın altında metro inşaatı vardı, ses kirliliği bitmiyordu. Benim gibi temizlik meraklısı biri için, evin duvarlarında oluşan nem sorununu görmezden gelemezdim. Hatırlıyorum, o evi ziyaret ettiğimde, 2013 yazında, sıcaklardan dolayı rutubet kokusu her yeri sarmıştı. Ekonomik olarak da, doların 1,80'den 2,00'ye fırlaması, kirayı bile zor öderken hayalimi erteletti.

Yıllar geçti, şimdi 2023'te bakıyorum, aynı semtteki benzer evler 800 bin liraya satılıyor. Benim deneyimimden, ev hayali kurarken sadece fiyatı değil, mahallenin gündelik hayatını da incelemek gerekiyor. Örneğin, komşuların geç saate kadar balkonda sohbet etmesi, uykumu bölerdi. Bu süreçte, birikimlerimi temizlik işlerine yatırdım, en azından evimde huzur buldum. İzmir'in o kalabalık sokaklarında dolaşırken, her seferinde o ilk evin hayali aklıma gelir, ama rakamlar her defasında soğuk duş etkisi yapar. Kendime not: İyi bir fırça ve deterjan, kirayı ödeyene kadar en güvenilir sığınak.

İstanbul’da büyüdüm, babam 1998’de “şu arsa alalım” dediğinde hâlâ apartmanda kiradaydık. O arsa neredeydi hatırlamıyorum, ama fiyatı 7 bin dolardı, yani o zaman bir ev parası. Ben üniversiteyi bitirdim, çalışmaya başladım, banka reklamlarında hâlâ “kira öder gibi” diye kandırmaya çalışıyorlar. Geçen yaz Sarıyer’de tek göz bir daireye baktım, sahibi “mütevazı bir yatırım” dedi. Çürük parke, kombi yok, fiyat 6 milyon. Annem ısrarla “yeter ki borcun olsun, evin olsun” diyor, ama bende sadece yorgunluk var.

Ev sahibi olmak, benim için hep bir tür illüzyonmuş gibi hissettirdi. 2012'de, Ankara'da küçük bir daireye taşındığımda, peşinatı toplamak için üç yıl çalışmıştım; bankadan 150 bin liraya yakın kredi çekmiştim ve o zamanlar asgari ücret 800 lira civarındaydı. Her ay taksidi öderken, evin duvarlarında beliren nem lekelerini silmek için saatler harcadım, çünkü kalitesiz yalıtım yüzünden rutubet hemen yayılıyordu. O daireyi alırken hayalini kurduğum huzur, gerçekte sürekli tamir telaşıyla doluydu.

Tabii ki, mali işler bir yana, bakım kısmı asıl can sıkıyordu. Mesela, o evde ilk yıl, Ikea'dan aldığım ucuz mutfak dolapları şişmeye başladı; nemden dolayı kapaklar eğrildi ve her hafta silmeme rağmen lekeler çıkmadı. Benim gibi bir leke avcısı olarak, ev sahibi olmanın hayalini kurarken, kimse bu detayları anlatmıyor. 2014'te, komşu binanın tadilatı sırasında toz bulutu apartmanı sardı; ben pencereyi açamadan önce her yeri silmek zorunda kaldım, bu da benim haftalık temizlik rutinimi ikiye katladı. İnsanlar ev almayı lüks olarak görüyor, ama gerçekte, İstanbul'da benzer bir daireye baktığımda, fiyatlar 500 bin lirayı aşmıştı ve o parayla alacağınız evin bakımı, zaten sınırlı zamanınızı sömürüyor.

Bir keresinde, 2016'da, ailemle Bodrum'da tatil yaparken, oradaki villaların bakımını gördüm; sahipleri, yazlıklarını korumak için her ay bahçıvan tutuyorlardı, ama bu seferde vergi ve elektrik faturaları uçuyordu. Benim Ankara evimde, sadece klima filtresini değiştirmek için 200 lira harcamıştım ve o filtre Bosch markalı olmasına rağmen, her altı ayda bir tıkanıyordu. Ev sahibi olmak hayali, sanki bir temizlik maratonuna dönüyor; ben her hafta sonu leke silerken, arkadaşlarımın kirada oturup rahat rahat gezdiğini görüyorum. Ekonomik baskı bir yana, bu işin pratik yanı, insanları yoruyor; mesela, ev alırken ekspertiz raporu istedim, ama o raporda bile nem sorunları açıkça yazmıyordu.

Ev sahibi olmak için en son 2023 yazında bir hesap yapmıştım. Aylık gelirimle en küçük dairenin peşinatı için yaklaşık on yıl birikim yapmam gerekiyordu. Bu süre zarfında dairenin fiyatı en az üç katına çıkacağı için bir döngüye girmiş gibi hissediyordum. Özellikle son bir yıldır bu hayalin peşinden koşmayı bıraktım. Artık kira öder gibi kredi ödeme devri bitti, belki de hiç başlamamıştı.

Şu an oturduğum kiralık daireye ilk taşındığımda, yani 2021 Kasım'ında, kira bedeli 2.500 liraydı. Şimdi aynı daireye 12.000 lira kira ödüyorum. Bu artış beni ev sahibi olma fikrinden uzaklaştırmak yerine, kendi kişisel alanımın estetiğine ve konforuna daha fazla yatırım yapmaya yöneltti. Geçen ay Ikea’dan aldığım yeni kitaplığa ve birkaç bitkiye bayılıyorum. Evin benim için bir sığınak olması bu dönemde daha önemli.

2015'te, Ankara'da üç odalı bir daireye talip oldum, peşinat için 75 bin lira biriktirmiştim. Ev sahibi olma hayali, ertesi ay faiz oranlarının yüzde 18'e fırlaması ve doların 3 liradan 4 liraya çıkmasıyla paramparça oldu. Benim gibi yıllarca kiracı olarak temizlik işlerini idare eden biri için, bu fiyat patlamaları sadece hayal değil, her ay yenilenen bir mücadele. Sonra bir banka kredisi denedim, ama aylık taksitler kiradan fazla gelince vazgeçtim.

2023 başı, İstanbul’da bir yazılım işi için teklif aldım. İlk işim Sahibinden’e bakmak oldu. Dört duvar, 60 metrekare bir daire, Kadıköy’de tek odalı. Adam 4 milyon lira demiş. Hesaba vurdum, faiz, peşinat, kredi, ömür boyu kod yazsam da bu iş denkleşmiyor. Sanki bana değil, başka bir tür insana satılıyor o evler. Annemlerin 90'larda aldığı evi hâlâ 5 yılda ödediklerini anlatıyor, şimdi aynı krediye girsem mezuniyet fotoğrafımda saçlarım siyah, tapuda beyaz olur. O rüyaya yaklaşmak mümkün mü, arada bir uygulamayı silip tekrar kuruyorum, hâlâ imkânsız.

Balkonumda geçen yaz, tam Temmuz 2023'te, o küçücük alana sardunya ekmiştim, her gün sulayıp büyümelerini izliyordum. Ev sahibi olma hayali de böyle bir şey mi acaba, diye sordum kendime; emek veriyorsun, didiniyorsun ama bir anda kira zammı geliyor, enflasyon vuruyor, fideler gibi hayalin de soluyor. Benim gibi kiracıysan, İstanbul'un Kadıköy'ünde bir balkon bahçesiyle tatmin oluyorsun, çünkü gerçek ev peşinatı benim yıllık kazancımın iki katını buluyor. O sardunyalar hâlâ orada, ama hayalim hep bir adım ötede asılı kalıyor.

2017’de, bu işin hayaliyle İstanbul’da ilanlara bakıyordum. O zamanlar, Kadıköy’de eski apartmanda 2+1 bir daire 600 bin liraydı. Ziraat Bankası’na gidip, ön onay almaya çalıştım. Memurun bana attığı bakışı hâlâ unutmuyorum. “Bu gelire bu kredi çıkmaz, hocam” dedi, noktayı koydu. O gün oradan çıkıp Yoğurtçu Parkı’nda yarım saat oturdum, ev sahibi olanlara uzaylıymış gibi bakmaya başladım.

Geçen yıl tekrar şansımı denemek istedim. Bu sefer fiyatlar 2,5 milyonu geçmişti. Birikimim, kredi limiti, aileden destek, elde avuçta ne varsa topladım, yine yetmedi. Emlakçıya paramı söyledim, bana “Bu bütçeyle istersen Silivri tarafına bakalım” dedi, Kadıköy’den Silivri’ye hayallerim taşındı.

Şu an ev sahibi olmak, Monopoly oynarken para biriktirmeye çalışmak gibi geliyor. Oyun her el başladığında kurallar değişiyor, bankaya gidiyorsun, hep başka bir bahane. Hayal kurmak bile lüks oldu.

İstanbul’da ilk işime başladığımda, 2014 yazı, Bağcılar’da eski bir apartmanın giriş katında oturuyordum. Aklımda hep “şuradan bir ev alsam, aidat derdim olmaz, kira kaygısı sıfır” diye düşünüyordum. Üç yıl boyunca maaşımın üçte ikisiyle biriktirdim, denk gelirse peşinat olur sandım. O sırada ev fiyatı iki katına çıktı, benim birikim hâlâ aynı yerinde. Her ilanı açtığımda, sanki birileri bana “senin hayalin başka bir gezegende” diyor gibi hissediyorum. Matematiği var işin, ama cebimdeki hesapla tablolar tutmuyor. Bankalardan gelen faiz oranını görünce evrak imzalamak değil, direkt sistemden çıkmak geliyor içimden.