yerel siyasette kadınların rolü

Geçen yaz Çanakkale'nin Ezine ilçesinde kadın bir belediye meclis üyesiyle sahada dolaştım. Adamlar hâlâ “Bacım sen buraya yakışmıyorsun” demekte, kadın ise sabah 6’da çöp toplama ekibiyle buluşuyor, akşam taziye ziyaretine koşuyor. Arka planda yaşıyor, ön planda alkış yok. “Bir gün başkan olur musun?” dedim, “Parti bana afişte yer vermiyor, seçmen zaten kadına oy vermiyor” dedi. Lafla destek bol, icraatta kadın hâlâ yan rol.

Yerel seçimlerde kadın adayların sayısı artsa da, belediye meclislerindeki temsil hâlâ erkek egemen. 2026 seçimlerinde her 10 muhtar arasında 1'i kadındı, muhtarlık kadar kutsallaştırılan belediye başkanlığında ise durum daha vahim. Sorun sadece aday sayısı değil, seçmen davranışı ve siyasi partilerin kadın politikacıları destekleme şekli. Ankara'nın mahalle muhtarlarında, İstanbul'un ilçe meclislerinde kadın varlığı arttığında, sosyal hizmet bütçelerine daha fazla kaynak aktarıldığını, çocuk bakım merkezleri ve kadın sığınakları için daha çok girişim geldiğini görüyoruz. Yerel yönetim, ulusal siyasetten farklı olarak insanların gündelik hayatına dokunduğu için, kararları alan kadınlar ekonomik ve sosyal politikada fiili değişim yapabiliyor. Partiler kota yerine gerçek destekle hareket etmedikçe, bu değişim hızlanmayacak.

İlçenin belediye meclisinde kadın görmek hâlâ istisna gibi hissettiriyor. 2024 yerel seçimlerinde İstanbul’da 39 ilçe belediye başkanının sadece 5’i kadın oldu. Bir kere mahalle muhtarlığında genç bir kadına oy verdim; kazanamadı ama köyde kaç kişinin “koca olmadan o işi yapamaz” dediğini duysam yeri. “Kadının yeri evidir” klişesi hâlâ tokat gibi suratımıza iniyor.

Saha çalışmasında kadın adayların işi daha zor. İşporta tezgâhı açarken laf atan, “Kocan izin veriyor mu?” diye soran, gece toplantıya gelince dedikodu yapan bir güruh var. Erkek adaylar ise “babacan”, “güvenilir” diye pohpohlanıyor. Kadının yola çıkıp kapı kapı seçim kampanyası yapması hâlâ yadırganıyor. Benim yaşadığım semtte (Kadıköy) bile kadın delegeler toplantıda söz alınca arka sıralardan “hadi uzatma” sesleri geliyor, 2026’da hâlâ değişen pek bir şey yok.

Bir de parti içi dinamikler var. Siyasi partilerin kadın kotası var ama çoğu zaman göstermelik. Listede arka sıralara yazılan kadınlar, gerçek karar alma süreçlerinin uzağında tutuluyor. Mesela CHP’de yüzde 33 cinsiyet kotası var, ama ilk sıraları erkekler dolduruyor, kadın kontenjanı arka bahçe gibi. Bir arkadaşım AK Parti’de kadın kollarında aktifti; “Kadınlar arka planda çalışıyor, ama asıl kararlar yine erkek masasında alınıyor” derdi.