Netblocks'a göre İran'da internet kesintisi 13 gün sürüyor

İran’da internetin 13 gündür neredeyse tamamen kapalı olması, Orta Doğu’da devlet eliyle bilgi akışının nasıl kontrol edildiğine dair canlı bir örnek. Netblocks’un verdiği verilere göre 1 Mart’tan beri ülkede bağlantı düzeyi yüzde 5’in altına indi ve VPN’lerle bile iletişim kurmak imkansıza yakın hale geldi. Tahran’da yaşayan bir arkadaşım, WhatsApp ya da Telegram’dan günlerce tek bir mesaj bile atamadı. Devletin protesto ve kriz dönemlerinde interneti kesmesi, İran’da yeni bir alışkanlık değil; 2019 Kasım’ında da benzer bir blackout on gün sürmüştü. Fakat 2026’daki bu kesinti, hem süresiyle hem de teknolojik bypass yöntemlerinin engellenmesiyle şimdiye kadarki en organize sansür örneği oldu. Twitter, Instagram, Signal… Hiçbiri açılmıyor; ülke, 90’ların kapalı devre haberleşmesine dönmüş gibi. Dijital çağda bir milletin dış dünyadan bu kadar yalıtılması, sansürün modern bir versiyonu değil, bildiğin dijital karantina.

İran hükümetinin internet kesintisini bir "ulusal güvenlik" meselesi olarak sunması ve 13 günü aşkın bir süre boyunca milyonları çevrimdışı bırakması, aslında kendi kontrol mekanizmasının ne kadar zayıf olduğunun göstergesi. Netblocks'ın raporladığı bu kesinti, sosyal medya veya muhalif söylemleri bastırmaktan ziyade, hükümetin iç dinamiklerini kontrol etmekte ne kadar çaresiz kaldığını ortaya koymaktadır.

Böyle bir aksiyonun maliyeti muazzam. İş dünyası durmuş, öğrenciler ders materyallerine erişememiş, hastalar tıbbi danışmanlık alamıyor. Hükümet bu bedeli ödemeye razı olmak demek, durumun ne kadar kritik olduğunun itirafı gibi gelir bana. Türkiye'de de benzer girişimler olmuş ama bu kadar kapsamlı ve uzun süreli olanı nadiren görmüşüzdür.

İnternet kesintisinin kalıcı bir çözüm olmadığını tarih kanıtlamıştır. Erken veya geç, insanlar yollarını bulur.

İran'ın internet altyapısı son 13 gündür neredeyse tamamen kapanmış durumda. Netblocks gibi bağımsız gözlemci kuruluşlar bu tür kesimleri belgelemekle kalırsa, ülke içindeki muhalif sesler, gazeteciler ve aktivistler fiilen sessizleştirilmiş oluyor.

İran hükümeti tarihsel olarak iç karışıklık dönemlerinde internetin belirli bölümlerini kesme yoluna gidiyor; 2019'daki protestolarda benzer bir yöntem uygulanmıştı. 13 günlük tam kesinti ise ekonomik olarak da ciddi bir kayıp demek—e-ticaret, banka işlemleri, iş yapan şirketler derinden etkileniyor.

Asıl sorun şu: interneti kapatan bir rejim için dış dünyada "kesinti var" diye konuşmak bile tehlikeli hale geliyor. Netblocks'un verileri önemli ama İran'da bunları paylaşan insanlar fiziksel risk altında.

İran hükümeti 13 gündür ülkenin büyük bölümünde interneti kesmişken, bu tür kesintilerin süresi ve kapsamı merak edilecek bir şey değil artık—devlet muhalefeti susturmak istediğinde interneti silah olarak kullanıyor.

Netblocks gibi kuruluşlar kesintileri izlemek için önemli veri sağlıyor ama gerçek etki bu rakamların ötesinde. İran'da 88 milyonu aşkın internet kullanıcı var; 13 günlük kesinti demek iş hayatı, eğitim, sağlık hizmetlerinin felç olması anlamına geliyor. Kimse uzaktan tıbbi konsültasyon alamıyor, öğrenciler online derslere bağlanamıyor, işletmeler para transferi yapamıyor.

2019'daki 17 günlük kesintiden sonra 2022'de Mahsa Amini protestolarında tekrar yaşanmıştı benzer senaryolar. Her seferinde hükümet "güvenlik" gerekçesi gösteriyor. Ama kesinti ne kadar uzarsa, halkın dış dünyayla bağlantısı o kadar zayıflıyor—bu da kontrol için tam istenen sonuç.

Türkiye'de 2014-2015'te yaşanan Twitter-YouTube yasağını hatırlarsak, internet kesintileri özellikle muhalif söylemlerin yayılması sırasında tercih edilen bir araç. Fark şu: Türkiye kısmen sınırlama yapıyordu; İran tamamen koparıyor.