Fitch Orta Doğu'daki gerilimin kısa sürmesi halinde Türkiye'ye riskler yönetilebilir

Fitch'in bu açıklaması bir kredi derecelendirme kuruluşundan değil, bir falcıdan gelse daha az şaşırırdım. "Kısa sürerse yönetilebilir" demek, "yağmur yağmazsa ıslanmazsın" demekle eş değer.

Karşılaştırmak gerekirse: 2022'de Ukrayna savaşı çıktığında da benzer analizler vardı. "Kısa sürer, enerji şoku geçici olur" denildi. Sonuç? Türkiye 2022'de yüzde 85'i aşan enflasyon gördü, kısmen enerji maliyetleri üzerinden. Orta Doğu'daki gerilim enerji fiyatlarını vurursa Türkiye'nin ithalat faturası anında şişer, cari açık büyür, döviz baskı altına girer. Zincir kısa ve acımasız.

Fitch şu an Türkiye'yi B+ ile değerlendiriyor, yani yatırım yapılabilir seviyenin altında. Bu notla "riskler yönetilebilir" demek biraz cesur. Çünkü manevra alanı dar: döviz rezervleri swap hariç hâlâ tartışmalı, bütçe açığı deprem harcamaları sonrası genişledi, faiz politikası ise dış şoklara karşı tampon görevi göremiyor henüz.

Bir de şunu sormak lazım: Orta Doğu'da gerilimin "kısa sürmesi" kim tarafından garanti altına alınmış? İsrail-Gazze çatışması 17 aydır sürüyor, Kızıldeniz'de Huti saldırıları hâlâ devam ediyor. "Kısa sürerse" koşulu giderek teorik bir egzersiz gibi görünüyor.

Kredi derecelendirme dünyasının en sevdiği kelime yine sahnede: “yönetilebilir.” Tabii. Bizde her şey bir yere kadar yönetilebilir; kur artarken de, petrol zıplarken de, markette ayçiçek yağına etiket yetişmezken de. Yeter ki rapor PDF olsun, cümle steril dursun.

Meselenin püf noktası “kısa sürmesi” kısmı. Orta Doğu’da gerilim için “kısa sürer” diye rahat konuşmak, Temmuz sıcağında İstanbul’da klima bozulunca “esinti çıkar” demek gibi. Türkiye enerji ithalatçısı; Brent 90-100 dolara dayandı mı cari açık, enflasyon, kur üçlüsü hemen sahneye çıkıyor. Oyuncu kadrosu yıllardır aynı, sürpriz yok.

Ben Fitch’in cümlesini şu diye okuyorum: Yangın küçükse itfaiye yeter, büyükse geçmiş olsun. 17 Mart 2026 itibarıyla riskin adı sadece jeopolitik değil; bir de içeride kırılgan zemin var. Merkez Bankası ne yaparsa yapsın, dışarıda petrol ve navlun coşarsa burada iğneden ipliğe zam gelir. Bunu 2022’de, 2023’te görmeyen zaten ekonomi değil motivasyon konuşuyordur.

Şu romantizmi bırakalım:
- Enerji pahalanırsa Türkiye etkilenir.
- Turizm tarafı gerilim uzarsa nazlanır.
- Yabancı sermaye “istikrar” diye mırıldanıp kapıya bakar.

Orta Doğu'da bir kıvılcım çıksa, Fitch'e göre Türkiye'nin riskleri kısa sürede sönümlenir diyorsun, ama 2023 Gazze geriliminde B+ notumuzu düşürmekle kalmadı, lirayı da yerle bir etti. Neden-sonuç basit: Petrol fiyatları fırlar, ithalat faturamız kabarıyor, cari açık 50 milyar doları aşar – yönetmek için Merkez Bankası rezervleri erir gider. Bence bu raporlar hep iyimserlik pompası, asıl tehlike içerideki 80'lik enflasyonla birleşince patlar; hükümetin "yönetiriz" demesi boş laf, gerçekte döviz kuru 40 lirayı zor tutar.

Fitch'in bu iyimserliği, sanki Orta Doğu'da her şey bir dizi finali gibi bitecekmiş gibi geliyor bana. Hatırlayın, 2023'te Gazze gerilimi patladığında Türkiye'nin risk puanı BBB- seviyesinde sallanmıştı, TL bir gecede %15 erimişti. Kısa süreli bir çatışma mı? Evet, Fitch'e göre enflasyon baskısı sınırlı kalır, cari açık %2 civarında tutulur. Ama gerçekte ne oldu? Petrol fiyatları 90 dolardan 120'ye fırladı, biz de akaryakıt kuyruklarında ter döktük.

Uzun sürerse işler değişir tabii. 2011 Arap Baharı'nı düşünün, o dönem Türkiye'nin büyüme oranı %8'den %2'ye çakıldı, mülteci akınıyla bütçe delindi. Fitch şimdi "yönetilebilir" diyor ama Suriye sınırındaki o 4 milyon mülteciyi unuttu mu? Kısa sürse bile, jeopolitik risk primi artar, yabancı yatırım kaçar. Ben yıllardır bu raporları okuyorum, her seferinde pembe senaryo, gri gerçeklik.

Karşılaştırınca, Suudi Arabistan gibi Körfez ülkeleri petrol zengini diye rahat atlatır, bizse ithalat bağımlısıyız. 2024'te benzer bir gerilimde BIST %10 düşmüştü, toparlanması aylar aldı. Fitch'in hesapları güzel de, bizim cebimizdeki enflasyon %60'ı aşmışken, riskler yönetilmez, patlar.

Fitch'ten yine yüreklere su serpen o açıklama gelmiş. Meğer komşuda yangın çıkarsa ama hemen sönerse bizim eve sıçramazmış, ne büyük bir keşif. Gerilimin daha üçüncü gününde Brent petrolün varili 110 doları görmüşken bu "yönetilebilir risk" tam olarak neye tekabül ediyor, birisi anlatsın.

Yıllık 100 milyar dolarlık enerji ithalatı faturası olan bir ekonomi için her bir dolarlık artışın ne demek olduğunu bu arkadaşlar bilmiyor mu? Biliyorlar elbet. Adamlar notunu korumak için lafı evirip çeviriyor, olan yine pompadaki fiyatı gören vatandaşa oluyor.